Interpelacja w sprawie relacji administracji rządowej z sektorem pozarządowym, głosu Rady Działalności Pożytku Publicznego oraz wyzwań związanych ze stabilizacją finansową i rozwojem organizacyjnym trzeciego sektora

Szanowny Panie Ministrze,

działając na podstawie art. 115 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. oraz art. 191 i art. 192 Regulaminu Sejmu RP, składam niniejszą interpelację poselską w sprawie niepokojów i wyzwań sygnalizowanych przez środowisko organizacji pozarządowych oraz Radę Działalności Pożytku Publicznego (RDPP).

Ostatnie posiedzenie Rady Działalności Pożytku Publicznego z końca września 2026 r. oraz wystąpienia reprezentantów trzeciego sektora ukazały potrzebę wzmocnienia dialogu i zaufania na linii państwo-społeczeństwo obywatelskie. W uchwale przyjętej przez RDPP zwrócono uwagę na wyzwania związane z finansowaniem działalności obywatelskiej, przewidywalnością realizowanych programów, procedurami administracyjnymi oraz przebiegiem konsultacji społecznych. W dyskusjach przedstawicieli środowiska – w tym w kontekście ewentualnych zmian w budżecie Narodowego Instytutu Wolności (NIW) – pojawiały się sygnały wskazujące, że brak stabilnych rozwiązań może rzutować na postrzeganie działań koalicji rządzącej przez sektor społeczny.

Mając na uwadze kluczową rolę organizacji pozarządowych w budowaniu kapitału społecznego i realizacji zadań publicznych, zwracam się do Pana Ministra z wnioskiem o odniesienie się do poniższych zagadnień i pytań:

1. Konsultacje społeczne: narzędzia rządowe oraz funkcjonowanie portalu sejmowego

Nowelizacja Regulaminu Sejmu RP z lipca 2024 r. wprowadziła obowiązek konsultacji społecznych, co zaowocowało udziałem ponad 123 tys. osób i zgłoszeniem 1319 opinii. Choć jest to cenny krok w stronę partycypacji, przedstawiciele NGO wskazują na potrzebę lepszego dostosowania narzędzi do specyfiki fundacji i stowarzyszeń (m.in. w zakresie możliwości podawania NIP, odróżniania stanowisk federacji od opinii indywidualnych czy zwrotnej informacji o uwzględnieniu uwag). Jednocześnie istotnym wyzwaniem pozostaje brak analogicznego serwisu po stronie rządowej po zamknięciu portalu konsultacje.gov.pl, co wiąże się z realizacją kamieni milowych KPO.

• Pytanie 1: Jakie działania planuje podjąć Komitet do spraw Pożytku Publicznego we współpracy z Kancelarią Sejmu, aby usprawnić sejmowy system konsultacji pod kątem potrzeb organizacji społecznych, oraz na jakim etapie są prace nad uruchomieniem portalu konsultacji rządowych?

2. Długofalowa stabilność wsparcia dla osób z niepełnosprawnościami i programy asystenckie

Informacja przedstawicielki resortu rodziny z 15 września 2026 r. dotycząca braku odrębnego konkursu dla NGO na asystencję osobistą na 2027 r. wywołała niepokój w środowisku. Ogłoszony następnie 16 września konkurs dla organizacji (320 mln zł) stworzono w oparciu o zmianę alokacji ze ścieżki samorządowej, przy czym łączna pula na obie ścieżki (1,2 mld zł) jest niższa niż w 2026 r. W warunkach rosnących kosztów pracy może to wpływać na wymiar świadczonych usług. Jak podkreśla Paweł Bilski (przewodniczący KRK ds. Osób Niepełnosprawnych i prezes Fundacji Oczami Brata), usługi mające kluczowe znaczenie dla niezależnego życia wymagają stabilnych, długofalowych ram finansowych. Wskazuje się ponadto na potrzebę klarownych perspektyw dla programu opieki wytchnieniowej oraz stabilności budżetowej PFRON.

• Pytanie 2: Czy rząd rozważa stworzenie stałego, wieloletniego i ustawowo gwarantowanego mechanizmu finansowania asystencji osobistej oraz opieki wytchnieniowej, który zapewni organizacjom pozarządowym stabilność działania i ciągłość wsparcia odbiorców?

3. Kształtowanie budżetu Narodowego Instytutu Wolności (NIW)

Ewentualne plany zmniejszenia budżetu Narodowego Instytutu Wolności o 46 mln zł wywołały dyskusję na temat ciągłości wsparcia dla rozwoju wolontariatu i inicjatyw obywatelskich. Środowisko pozarządowe akcentuje, jak istotne dla stabilności sektora są przewidywalne środki NIW.

• Pytanie 3: Jakie jest stanowisko Pana Ministra w sprawie budżetu Narodowego Instytutu Wolności na 2027 rok i czy podejmowane są działania na rzecz utrzymania stabilnego poziomu jego finansowania?

4. Rola NGO w systemie ochrony ludności, obronie cywilnej (POLOC) i budowaniu odporności społecznej

Organizacje pozarządowe zgłosiły 200 stron uwag do Programu Ochrony Ludności i Obrony Cywilnej, a w regulacjach przewidziano 5% środków z puli wojewódzkiej na działania społeczne. Przedstawiciele III sektora dostrzegają jednak potrzebę pełniejszego wsparcia organizacji ogólnopolskich oraz budowania odporności społecznej we współpracy z NIW. Wskazuje się m.in. na propozycję Sieci Mapuj Pomoc dotyczącą utworzenia regionalnych rad ds. odporności społecznej oraz na potrzebę wypracowania przez administrację państwową kompleksowych procedur ewakuacji osób z niepełnosprawnościami we współpracy z organizacjami.

• Pytanie 4: W jaki sposób rząd planuje włączyć potencjał organizacji pozarządowych w system ochrony ludności i obrony cywilnej, jakie jest stanowisko wobec pomysłu powołania regionalnych rad ds. odporności społecznej oraz jak przebiegają prace nad procedurami ewakuacji osób ze szczególnymi potrzebami?

5. Procedury rozliczania dotacji, ochrona prawna działaczy oraz zasady wkładu własnego

Rezygnacja Waldemara Weihsa z funkcji przewodniczącego zespołu ds. interwencji RDPP zwróciła uwagę na trudności związane z procedurami kontrolnymi i rozliczaniem kosztów w sytuacjach, gdy umowy są podpisywane z opóźnieniem wynikającym z czasu trwania procedur konkursowych. Z kolei Łukasz Wielgosz (członek RDPP i zespołu ds. uproszczeń prawnych) podnosi kwestię zrównoważenia warunków realizacji zadań publicznych, wskazując na wyzwania związane z wymogiem wkładu własnego po stronie NGO.

• Pytanie 5: Jakie działania podejmuje lub planuje podjąć Komitet do spraw Pożytku Publicznego w celu ujednolicenia wykładni przepisów dotyczących kwalifikowalności kosztów w przypadku opóźnień w rozstrzyganiu konkursów oraz w zakresie ewentualnego elastycznego podejmowania kwestii wkładu własnego przy zlecaniu zadań publicznych?

6. Zmiany legislacyjne i propozycja powołania Rady Dialogu Obywatelskiego

Środowisko pozarządowe oczekuje na dalsze kroki w sprawie nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie, odnosząc się zarówno do propozycji przygotowanych przez OFOP, jak i zapowiadanych prac rządowych oraz rozporządzeń wykonawczych. Ponadto w dyskusji programowej – nawiązującej do propozycji rozwijanych m.in. przez śp. Cezarego Miżejewskiego – pojawiła się koncepcja ewolucji RDPP w stronę Rady Dialogu Obywatelskiego o wzmocnionym umocowaniu ustrojowym.

• Pytanie 6: Na jakim etapie znajdują się prace nad wpisaniem rządowego projektu nowelizacji ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie do wykazu prac legislacyjnych KPRM i wydaniem rozporządzeń wykonawczych, a także jakie jest stanowisko Pana Ministra wobec koncepcji powołania Rady Dialogu Obywatelskiego?

7. Udział NGO w funduszach europejskich na lata 2028-2034 (PPKR)

W uchwale RDPP dotyczącej Planu Partnerstwa Krajowego i Regionalnego (PPKR) na lata 2028-2034 zwrócono uwagę na potrzebę zapewnienia organizacjom pozarządowym bezpośredniego dostępu do środków unijnych na poziomie wszystkich 16 województw oraz przeznaczenia co najmniej 0,5% alokacji na budowanie potencjału III sektora.

• Pytanie 7: Jakie jest stanowisko Pana Ministra wobec postulatów zawartych w uchwale RDPP w sprawie PPKR na lata 2028-2034 dotyczących decentralizacji wsparcia oraz dedykowania minimum 0,5% środków na rozwój potencjału organizacji pozarządowych w poszczególnych regionach?

8. Wdrożenie modelu współpracy 2.0 oraz utworzenie Zespołu ds. Polityki Społecznej w RDPP

Podczas posiedzenia rady zaprezentowano zaktualizowany przez Sieć SPLOT „Model współpracy administracji publicznej z organizacjami pozarządowymi 2.0”. Zgłoszono również wniosek o utworzenie w strukturach RDPP stałego Zespołu ds. Polityki Społecznej.

• Pytanie 8: Co Pan Minister rekomenduje w zakresie wdrażania założeń modelu współpracy 2.0 w resortach administracji rządowej oraz jakie jest stanowisko Pana Ministra wobec propozycji powołania w RDPP stałego Zespołu ds. Polityki Społecznej?

Z poważaniem