Interpelacja w sprawie niejasności prawnych dotyczących hodowli pszczół, prowadzenia rejestrów linii hodowlanych, obrotu materiałem hodowlanym oraz nadzoru nad realizacją programów hodowlanych i programów krzyżowania

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w związku z informacjami przekazanymi mi przez przedstawicieli Śląskiego Związku Pszczelarzy w Katowicach, dotyczącymi poważnych wątpliwości interpretacyjnych związanych ze stosowaniem ustawy z dnia 10 grudnia 2020 r. o organizacji hodowli i rozrodzie zwierząt gospodarskich w odniesieniu do hodowli pszczół.

Przedstawiona mi obszerna korespondencja pomiędzy Śląskim Związkiem Pszczelarzy a Ministerstwem Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazuje, że problem nie ma wyłącznie charakteru jednostkowego. Dotyczy on bowiem zasad funkcjonowania systemu hodowli pszczół w Polsce, statusu materiału hodowlanego, prowadzenia rejestrów, realizacji zatwierdzonych programów, wystawiania dokumentacji hodowlanej, nadzoru nad hodowcami oraz wprowadzania materiału pszczelego do obrotu, w tym materiału korzystającego z dofinansowania ze środków publicznych.

Już w piśmie z 13 grudnia 2024 r. Śląski Związek Pszczelarzy zwrócił się do ministerstwa o jednoznaczną wykładnię przepisów, formułując dziesięć konkretnych pytań. Dotyczyły one między innymi definicji matki pszczelej reprodukcyjnej, zasad produkcji i wprowadzania takich matek do obrotu, podmiotu uprawnionego do wystawiania dokumentacji hodowlanej, odpowiedzialności za nadzór nad obrotem materiałem hodowlanym oraz konsekwencji wprowadzania do obrotu matek określanych jako „reprodukcyjne”, które nie spełniają odpowiednich wymagań.

Związek pytał również o skutki wykluczenia hodowcy z realizacji programu, możliwość dalszego prowadzenia przez niego oceny stacjonarnej matek i występowania o wpis do rejestru oraz możliwość dalszego wykorzystywania do hodowli matek wpisanych wcześniej do rejestru prowadzonego przez dany związek.

Z przekazanych dokumentów wynika, że odpowiedź ministerstwa z 27 maja 2025 r. zawierała szerokie omówienie obowiązujących regulacji oraz zasad funkcjonowania programów hodowlanych i programów krzyżowania. Ministerstwo wskazało między innymi, że to podmioty prowadzące księgi lub rejestry określają w swoich programach warunki ich realizacji, a do rejestru mogą zostać wpisane matki spełniające wymagania programu.

W ocenie Śląskiego Związku Pszczelarzy odpowiedź ta nie rozstrzygnęła jednak w sposób jednoznaczny zasadniczych problemów przedstawionych ministerstwu. Dlatego w lipcu 2025 r. pełnomocnik związku ponownie wystąpił o zajęcie jednoznacznego stanowiska, tym razem przedstawiając także konkretny problem dotyczący realizacji programu krzyżowania pszczół linii hodowlanej Karolinka.

Istotą tego problemu jest między innymi odpowiedź na pytanie, jakie skutki prawne wywołuje wykluczenie hodowcy z realizacji określonego programu i czy osoba niespełniająca warunków uczestnictwa w programie może nadal posługiwać się statusem hodowcy danej linii, przedstawiać określone matki jako materiał hodowlany lub reprodukcyjny oraz ubiegać się o ich wpis do rejestru.

W odpowiedzi z 5 września 2025 r. ministerstwo stwierdziło między innymi, że sprawy dotyczące hodowców uczestniczących w programie powinny być rozstrzygane w pierwszej kolejności pomiędzy podmiotem prowadzącym rejestr a hodowcą. Jednocześnie ministerstwo wskazało, że jeżeli matki pszczele spełniają wymagania określone w programie, powinny zostać wpisane do odpowiedniego rejestru, a odmowa wpisu może zostać zaskarżona do sądu administracyjnego.

Szczególne wątpliwości budzi jednak zawarte w tym samym piśmie stwierdzenie ministerstwa: „ww. przepisy ustawy nie przewidują wykreślenia hodowcy z rejestru na wniosek innego podmiotu”. Stwierdzenie to znajduje się w odpowiedzi MRiRW bezpośrednio po przywołaniu art. 13 ust. 7 ustawy.

Sformułowanie to wymaga wyjaśnienia, ponieważ zgodnie z przedstawionym problemem rejestr dotyczy linii hodowlanej i wpisywanych do niego zwierząt, natomiast samo ministerstwo w tej samej odpowiedzi posługuje się konstrukcją „wpisu matek pszczelich do (...) rejestru”. Powstaje więc zasadnicza wątpliwość, czy w odpowiedzi ministerstwa nie doszło do pomieszania dwóch odrębnych kwestii: statusu hodowcy jako uczestnika programu oraz wpisu konkretnego zwierzęcia do rejestru.

Problem ma wymiar szerszy niż spór dotyczący jednego programu czy jednego hodowcy. Jeżeli bowiem przepisy nie pozwalają jednoznacznie ustalić, kto może produkować i oferować materiał jako hodowlany lub reprodukcyjny, kto może wystawiać dokumentację potwierdzającą jego status, jakie konsekwencje wywołuje naruszenie zatwierdzonego programu oraz jaki organ ma obowiązek interweniować w przypadku nieprawidłowości, powstaje ryzyko funkcjonowania na rynku materiału, którego status hodowlany może budzić uzasadnione wątpliwości.

Kwestia ta nabiera dodatkowego znaczenia w sytuacji, gdy zakup materiału hodowlanego jest lub może być finansowany ze środków publicznych. Państwo powinno dysponować skutecznym mechanizmem pozwalającym zweryfikować, czy przedmiot dofinansowania rzeczywiście posiada deklarowany status hodowlany oraz czy jego pochodzenie i dokumentacja odpowiadają wymaganiom właściwego programu.

W piśmie z lipca 2025 r. Śląski Związek Pszczelarzy wprost wskazywał również na potrzebę ochrony spójności systemu hodowli, rzetelnej identyfikacji pochodzenia materiału i bezpieczeństwa jego obrotu. Tymczasem ministerstwo w odpowiedzi z 5 września 2025 r. uznało wcześniejszą odpowiedź z 27 maja za „wyczerpującą”.

Wobec powyższego zwracam się do Pana Ministra o udzielenie jednoznacznych odpowiedzi, odrębnie na każde z poniższych pytań, ze wskazaniem konkretnej podstawy prawnej:

1. Jaka jest, na gruncie obowiązujących przepisów, definicja i status prawny matki pszczelej reprodukcyjnej oraz jakie warunki musi spełniać matka pszczela, aby mogła być oferowana i wprowadzana do obrotu jako materiał reprodukcyjny lub hodowlany?
2. Kto jest uprawniony do wystawiania dokumentacji potwierdzającej status hodowlany lub reprodukcyjny matki pszczelej i jakie obligatoryjne informacje powinna zawierać taka dokumentacja?
3. Czy hodowca może samodzielnie określać produkowane przez siebie matki jako reprodukcyjne lub hodowlane, jeżeli nie zostały one wpisane do właściwej księgi lub rejestru albo nie spełniają warunków określonych w zatwierdzonym programie hodowlanym lub programie krzyżowania?
4. Czy dopuszczalne jest wprowadzanie do obrotu jako materiału reprodukcyjnego matek pszczelich pochodzących z programu, który nie przewiduje możliwości nadania im takiego statusu?
5. Jakie konsekwencje prawne grożą podmiotowi, który wprowadza do obrotu matki pszczele jako materiał hodowlany lub reprodukcyjny mimo niespełnienia przez nie odpowiednich wymagań albo posługuje się dokumentacją sugerującą taki status bez właściwej podstawy?
6. Jaki organ państwa jest właściwy do kontroli prawidłowości obrotu takim materiałem oraz prawidłowości dokumentów potwierdzających jego pochodzenie i status hodowlany?
7. Czy minister rolnictwa i rozwoju wsi posiada kompetencje nadzorcze pozwalające na podjęcie działań w przypadku uzyskania informacji, że zatwierdzony program hodowlany lub program krzyżowania jest realizowany niezgodnie z jego warunkami? Jeżeli tak, jakie konkretnie działania może podjąć?
8. Jakie skutki prawne dla hodowcy wywołuje jego skuteczne wykluczenie z uczestnictwa w programie hodowlanym lub programie krzyżowania zgodnie z zasadami tego programu?
9. Czy hodowca, który nie jest już uczestnikiem danego programu, może nadal prowadzić ocenę matek pochodzących z tego programu, występować o ich wpis do rejestru, wykorzystywać je do dalszej hodowli oraz oferować potomstwo jako materiał pochodzący z tego programu?
10. Czy warunki uczestnictwa w programie oraz regulamin rozstrzygania sporów stanowiący element dokumentacji przedstawionej w związku z uzyskaniem zezwolenia na prowadzenie rejestru są wiążące dla uczestników programu? Jakie skutki wywołuje ich naruszenie?
11. Co dokładnie ministerstwo miało na myśli, stwierdzając w piśmie z 5 września 2025 r., znak DŻW.hzg.8605.11.2025, że przepisy „nie przewidują wykreślenia hodowcy z rejestru”, skoro przepisy i sama odpowiedź ministerstwa odnoszą się do wpisywania do rejestru zwierząt, w tym matek pszczelich? Czy ministerstwo podtrzymuje to sformułowanie, czy też wymaga ono sprostowania lub doprecyzowania?
12. Czy ministerstwo dostrzega lukę prawną polegającą na niewystarczającym określeniu zasad nadzoru nad hodowcami, którzy nie są podmiotami posiadającymi zezwolenie na prowadzenie księgi lub rejestru, lecz faktycznie produkują i wprowadzają do obrotu materiał przedstawiany jako hodowlany lub reprodukcyjny?
13. Jeżeli ministerstwo uznaje, że w opisanej sytuacji nie posiada kompetencji kontrolnych, który konkretnie organ administracji publicznej posiada takie kompetencje i na podstawie jakich przepisów?
14. W jaki sposób weryfikowany jest status materiału hodowlanego pszczół, którego zakup jest objęty refundacją, dotacją lub inną formą wsparcia ze środków publicznych? Czy warunkiem uzyskania dofinansowania jest potwierdzenie wpisu konkretnego materiału do odpowiedniej księgi lub rejestru albo inne urzędowe potwierdzenie jego statusu?
15. Czy ministerstwo przeprowadzało kontrole lub analizy dotyczące przypadków refundowania ze środków publicznych zakupu matek pszczelich, których status jako materiału hodowlanego lub reprodukcyjnego był kwestionowany? Jeżeli tak, jakie były wyniki tych kontroli i czy stwierdzono przypadki nieprawidłowego wykorzystania środków publicznych?
16. Ile skarg, zawiadomień lub wniosków dotyczących nieprawidłowości w prowadzeniu programów hodowlanych i programów krzyżowania pszczół, dokumentacji hodowlanej lub obrotu materiałem pszczelim wpłynęło do MRiRW w latach 2021-2026 i jakie działania podjęto w ich następstwie?
17. Czy w świetle ujawnionych wątpliwości ministerstwo zamierza przeprowadzić analizę obowiązujących przepisów dotyczących hodowli pszczół i rozważyć ich nowelizację w celu jednoznacznego określenia zasad kwalifikowania materiału hodowlanego, jego dokumentowania, wprowadzania do obrotu oraz nadzoru i sankcji za naruszenia?
18. Czy ministerstwo rozważy wydanie oficjalnych wytycznych lub objaśnień dla organizacji hodowlanych, pszczelarzy, organów kontrolnych i podmiotów przyznających dofinansowanie, które zapewnią jednolite stosowanie przepisów w całym kraju?

Proszę jednocześnie, aby odpowiedź na niniejszą interpelację nie ograniczała się do ogólnego przedstawienia regulacji dotyczących hodowli i rozrodu zwierząt gospodarskich, lecz zawierała jednoznaczną odpowiedź na każde z przedstawionych pytań wraz ze wskazaniem odpowiedniej podstawy prawnej oraz organu właściwego do podjęcia działań w opisanych sytuacjach.

Sprawa dotyczy bowiem nie tylko interesów poszczególnych hodowców czy organizacji pszczelarskich, ale również pewności obrotu materiałem hodowlanym, ochrony uczciwych hodowców, zachowania wiarygodności prowadzonych rejestrów oraz prawidłowego i transparentnego wydatkowania środków publicznych.