Interpelacja w sprawie opóźnień w wypłacie zaliczek i refundacji ze środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności dla szpitali, skutków tych opóźnień dla płynności finansowej podmiotów leczniczych oraz braku mechanizmu pokrycia dodatkowych kosztów kredytów zaciąganych w celu ratowania inwestycji KPO

Do posłów docierają alarmujące informacje o sytuacji szpitali realizujących inwestycje finansowane ze środków Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności. Podmioty lecznicze – w tym szpitale już zadłużone – są zmuszane do kredytowania inwestycji unijnych ze środków własnych, a gdy te się wyczerpują, do zaciągania komercyjnych kredytów obrotowych. Dzieje się tak w warunkach równoczesnych opóźnień po stronie Narodowego Funduszu Zdrowia w rozliczaniu świadczeń, w tym nadwykonań. Taki stan rzeczy jest nie do zaakceptowania.

Przykład Szpitala Wojewódzkiego w Bielsku-Białej obrazuje skalę problemu i jego systemowy, a nie jednostkowy charakter. Placówka realizuje obecnie trzy projekty KPO o łącznej wartości około 55 mln zł (onkologia, kardiologia, informatyzacja). Z wniosku dyrektora szpitala oraz z uchwały rady społecznej z dnia 28 września 2026 r. wynika w szczególności, że:

a) na początku lipca 2026 r. szpital wystąpił o wypłatę zaliczki w wysokości 3,3 mln zł w projekcie kardiologicznym; do końca września 2026 r. zaliczka nie została przekazana;

b) wartość zobowiązań związanych z realizacją projektu kardiologicznego przekroczyła 7,5 mln zł, a zbliżają się terminy płatności za dostarczony sprzęt i aparaturę medyczną;

c) w projektach informatycznym i onkologicznym szpital zaangażował już ponad 3,3 mln zł środków własnych, na których refundację wciąż oczekuje;

d) na bieżącą sytuację finansową wpływają równolegle opóźnienia NFZ w przekazywaniu środków z tytułu nadwykonań za I i II kwartał 2026 r. oraz w finansowaniu programów lekowych;

e) termin zakończenia finansowej realizacji projektu kardiologicznego przypada na 31 października 2026 r. (umowa nr KPOD.07.02-IP.10-0352/25/KPO/146/2026/320, inwestycja D1.1.1).

Wobec powyższego rada społeczna szpitala pozytywnie zaopiniowała wniosek o zaciągnięcie nieodnawialnego kredytu obrotowego w wysokości 7.000.000,00 zł w Banku Pekao SA. Oprocentowanie jest zmienne i stanowi sumę stawki WIBOR 1M oraz stałej marży banku w wysokości 1,50 punktu procentowego. Zabezpieczeniem spłaty kredytu ma być weksel własny in blanco wraz z deklaracją wekslową oraz cesja wierzytelności z umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia na udzielanie świadczeń opieki zdrowotnej w systemie podstawowego szpitalnego zabezpieczenia – w wysokości 200% kwoty kredytu. Dodatkowo szpital ma udzielić pełnomocnictwa do obciążania rachunków rozliczeniowych prowadzonych w banku.

Oznacza to, że publiczny szpital, zamiast otrzymać w terminie zaliczkę i refundację z programu, z którego Polska rozlicza się z Komisją Europejską, musi zastawić przyszłe wpływy z NFZ, obciążyć wekslem majątek placówki i ponosić koszt odsetek – tylko po to, by zapłacić wykonawcom za sprzęt, który i tak ma być sfinansowany z KPO. To odwrócenie logiki programu odbudowy: szpital kredytuje państwo, a nie państwo szpital.

Sytuacja bielska nie jest odosobniona. Media branżowe i samorządy wojewódzkie od wielu miesięcy sygnalizują opóźnienia w rozstrzyganiu naborów, podpisywaniu umów i uruchamianiu transz. W województwie świętokrzyskim sześć podmiotów podległych samorządowi województwa oczekuje od NFZ na ponad 86 mln zł z tytułu niezapłaconych świadczeń za 2025 r. i pierwszą połowę 2026 r. Na koniec 2025 r. zobowiązania publicznych szpitali sięgnęły około 34 mld zł, z czego około 5 mld zł stanowiły zobowiązania wymagalne; stratą netto zamknęło rok ponad 290 szpitali. W tych warunkach wymuszanie na placówkach prefinansowania inwestycji KPO ze środków obrotowych albo z kredytów komercyjnych pogłębia kryzys płynności i przenosi ryzyko programowe z administracji rządowej na dyrektorów szpitali.

Ministerstwo Zdrowia publicznie wskazuje, że w ochronie zdrowia realizowanych jest ponad 1 200 projektów KPO o alokacji blisko 18 mld zł, w tym ok. 5,2 mld zł dla Krajowej Sieci Onkologicznej, ok. 2,6-2,65 mld zł dla Krajowej Sieci Kardiologicznej, ok. 1,5 mld zł na opiekę długoterminową i geriatrię oraz ponad 3 mld zł na cyfryzację. Zakres rzeczowy inwestycji miał być rozliczony do 30 czerwca/31 sierpnia 2026 r., a rozliczenia finansowe są rekomendowane do końca października 2026 r. Skoro terminy są tak napięte, opóźnienie jednej transzy zaliczki o dwa i pół miesiąca – jak w Bielsku-Białej – nie jest incydentem administracyjnym. Jest zagrożeniem dla rozliczenia umowy, dla relacji z wykonawcami i dla bieżącej działalności leczniczej.

Niedopuszczalne jest, by koszt tego zagrożenia – odsetki bankowe, prowizje, obciążenie wekslem i cesją wierzytelności NFZ – ponosił wyłącznie szpital. Państwo, które odpowiada za wdrożenie KPO (Instytucja koordynująca – Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej; Instytucja odpowiedzialna za realizację inwestycji w ochronie zdrowia – Ministerstwo Zdrowia, Departament Oceny Inwestycji), nie może przerzucać na podmioty lecznicze skutków własnych opóźnień w wypłacie środków.

W związku z powyższym proszę Panią Minister o udzielenie wyczerpujących, opartych na danych odpowiedzi na następujące pytania. Tam, gdzie jest to możliwe, proszę o dane według stanu na dzień udzielenia odpowiedzi, z podziałem na województwa oraz – w odniesieniu do pytań o projekty – z wyodrębnieniem inwestycji D1.1.1 (onkologia, kardiologia), D1.1.2 (cyfryzacja), D1.2 (opieka długoterminowa) oraz pozostałych inwestycji zdrowotnych KPO.

A. Mechanizm wypłat zaliczek i refundacji KPO

1. Jakie obowiązują obecnie zasady wypłaty zaliczek i transz zaliczek oraz refundacji poniesionych wydatków w projektach zdrowotnych KPO (maksymalny poziom zaliczki, okres wykorzystania zaliczki, próg rozliczenia poprzedniej transzy przed uruchomieniem kolejnej, średni czas od złożenia wniosku o płatność do przelewu środków)? Kiedy i na jakiej podstawie podniesiono maksymalny poziom zaliczki z 30% do 70% przyznanego wsparcia i w ilu umowach zmiana ta faktycznie obowiązuje?

2. Ile wniosków o wypłatę zaliczki oraz ile wniosków o płatność (refundację) złożonych przez szpitale i inne podmioty lecznicze oczekuje obecnie na rozpatrzenie? Jaki jest średni, medianowy oraz maksymalny czas oczekiwania na decyzję i na faktyczny przelew, w podziale na rodzaj inwestycji i województwo?

3. Ile transz zaliczek i refundacji nie zostało wypłaconych w terminie wynikającym z umowy o objęcie wsparciem lub z regulaminu naboru? Jaka jest łączna kwota tych nieterminowych płatności – ogółem oraz w podziale na województwa i na poszczególne inwestycje KPO?

4. Jaki jest – na dzień udzielenia odpowiedzi – stan wykorzystania alokacji zdrowotnej KPO: kwota zakontraktowana, kwota wypłacona szpitalom (zaliczki i refundacje osobno), kwota pozostająca do wypłaty, kwota zablokowana z powodu braków formalnych lub kontroli? Proszę o tabelę według województw.

B. Stan realizacji projektów i opóźnienia

5. Ile projektów zdrowotnych KPO zostało zakończonych rzeczowo, ile finansowo, ile jest w toku, a ile jest zagrożonych niedotrzymaniem terminu? Proszę o dane ogólnopolskie oraz według województw, ze wskazaniem szpitali, w których inwestycje trwają.

6. Ile projektów jest opóźnionych względem harmonogramu rzeczowego, a ile względem harmonogramu finansowego? Jaka jest średnia i maksymalna długość opóźnienia (w dniach) oraz jakich kwot dotyczą te opóźnienia?

7. Ile szpitali – według wiedzy ministerstwa – prefinansowało wydatki kwalifikowalne KPO ze środków własnych lub z kredytów komercyjnych, oczekując na zaliczkę albo refundację? Jaka jest szacowana łączna kwota takiego prefinansowania, w podziale na województwa?

8. Jaki jest aktualny status wniosku Szpitala Wojewódzkiego w Bielsku-Białej o zaliczkę 3,3 mln zł w projekcie kardiologicznym (umowa nr KPOD.07.02-IP.10-0352/25/KPO/146/2026/320)? Kiedy wniosek wpłynął, na jakim etapie weryfikacji się znajduje, jaki jest powód niewypłacenia środków przez ponad dwa miesiące i w jakim terminie zaliczka zostanie przekazana? Jakie analogiczne wnioski z innych szpitali oczekują równie długo?

C. Przyczyny opóźnień i odpowiedzialność personalna

9. Jakie są – według Pani Minister – rzeczywiste przyczyny opóźnień w wypłacie zaliczek i refundacji KPO dla szpitali? Proszę o rozróżnienie przyczyn leżących po stronie Ministerstwa Zdrowia (w tym Departamentu Oceny Inwestycji), Instytucji Koordynującej KPO, Narodowego Funduszu Zdrowia, Banku Gospodarstwa Krajowego lub innej instytucji płatniczej oraz po stronie beneficjentów.

10. Kto – z imienia, nazwiska i stanowiska – ponosi odpowiedzialność służbową za terminowość weryfikacji wniosków o płatność i uruchamianie transz w Ministerstwie Zdrowia? Czy odpowiedzialność tę ponosi podsekretarz stanu Katarzyna Kacperczyk jako osoba nadzorująca KPO w resorcie, dyrektor Departamentu Oceny Inwestycji Ilona Hibner, konkretni zastępcy dyrektora lub kierownicy wydziałów? Czy w latach 2025-2026 wyciągano jakiekolwiek konsekwencje służbowe z tytułu opóźnień?

11. Ile etatów w Departamencie Oceny Inwestycji i w komórkach obsługujących płatności KPO jest obecnie obsadzonych, a ile wakatów pozostaje nieobsadzonych? Czy ministerstwo zlecało zewnętrzną analizę wąskich gardeł procesu płatniczego? Jeśli tak – jakie były wnioski i co z nich wdrożono?

12. W jakim stopniu opóźnienia w płatnościach NFZ za nadwykonania i programy lekowe (I i II kwartał 2026 r. oraz lata wcześniejsze) nakładają się na opóźnienia KPO i łącznie wymuszają na szpitalach zaciąganie kredytów? Jaka jest na dzień odpowiedzi łączna kwota zobowiązań NFZ wobec świadczeniodawców szpitalnych z tytułu nadwykonań i świadczeń ponadlimitowych, w podziale na oddziały wojewódzkie NFZ?

D. Koszty kredytów i ochrona szpitali

13. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi ewidencję szpitali, które w związku z opóźnieniami KPO lub NFZ zaciągnęły lub zamierzają zaciągnąć kredyty obrotowe na sfinansowanie wydatków kwalifikowalnych? Ile takich przypadków ministerstwo zidentyfikowało i jakich kwot one dotyczą?

14. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje – i w jakim terminie – zabezpieczyć szpitalom znajdującym się w trudnej sytuacji finansowej poniesione dodatkowe koszty związane z kredytami (odsetki, prowizje, koszty zabezpieczeń), które szpitale zaciągnęły wyłącznie z powodu opóźnień w przekazywaniu środków KPO? Jeśli tak – z jakiego źródła (rezerwa celowa, Fundusz Medyczny, budżet części 46, aneks do umowy KPO, inny mechanizm)? Jeśli nie – na jakiej podstawie prawnej i etycznej ministerstwo uważa, że koszt opóźnień administracji ma obciążać budżet szpitala i w konsekwencji pacjenta?

15. Czy ministerstwo dopuszcza, by zabezpieczeniem kredytów zaciąganych na prefinansowanie KPO była cesja wierzytelności z umów z NFZ w wysokości 200% kwoty kredytu? Czy taka praktyka nie ogranicza zdolności szpitala do finansowania bieżącej działalności leczniczej i nie przenosi ryzyka bankowego na system świadczeń gwarantowanych?

16. Czy ministerstwo rozważa utworzenie krótkoterminowego, nieoprocentowanego lub niskooprocentowanego instrumentu płynnościowego (np. w BGK) dla szpitali oczekujących na transze KPO, tak aby placówki nie musiały wchodzić na rynek kredytu komercyjnego?

E. Działania natychmiastowe i podział regionalny

17. Co Ministerstwo Zdrowia planuje zrobić – w perspektywie dni i tygodni, a nie miesięcy – aby natychmiast zlikwidować zaległości w wypłacie zaliczek i refundacji oraz przywrócić płatności zgodnie z umowami? Proszę o konkretny harmonogram: liczba wniosków do rozpatrzenia w ciągu 7, 14 i 30 dni oraz osoby odpowiedzialne za wykonanie tego harmonogramu.

18. Proszę o przedstawienie – w formie tabeli według 16 województw – następujących danych: liczba projektów zdrowotnych KPO; liczba szpitali beneficjentów; kwota zakontraktowana; kwota wypłacona; liczba i kwota transz opóźnionych; średni czas opóźnienia; liczba znanych ministerstwu przypadków prefinansowania ze środków własnych lub kredytów. Jeżeli ministerstwo takich danych nie posiada, proszę o wskazanie, dlaczego Instytucja odpowiedzialna za realizację inwestycji ich nie gromadzi.

19. Jakie działania ministerstwo podejmie wobec szpitali, które z powodu opóźnionej zaliczki mogą nie zdążyć z płatnościami dla wykonawców przed terminem zakończenia finansowego projektu (w przypadku Bielska-Białej – 31 października 2026 r.)? Czy będzie dopuszczalne aneksowanie umów wyłącznie z powodu opóźnień leżących po stronie wypłacającego, bez przerzucania ryzyka na beneficjenta?

20. Czy Pani Minister osobiście zapoznała się ze sprawą Szpitala Wojewódzkiego w Bielsku-Białej oraz z analogicznymi sygnałami z innych regionów? Jeżeli tak – jakie konkretne polecenia wydała Pani Minister służbom resortu po zapoznaniu się z tymi sprawami i w jakim terminie oczekuje Pani ich wykonania?

Krajowy Plan Odbudowy miał wzmocnić odporność systemu ochrony zdrowia. Jeśli szpital, żeby kupić sprzęt z KPO, musi zastawić wpływy z NFZ i wziąć kredyt na 7 milionów złotych, program nie wzmacnia odporności – przenosi niewydolność administracji na izbę przyjęć. Proszę o odpowiedź rzeczową, z liczbami, nazwiskami i terminami, a nie o opis intencji resortu.