Interpelacja w sprawie kolejnych przesunięć terminu pełnego wdrożenia modelu prosumenta wirtualnego w Polsce

Szanowna Pani Minister,

ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o odnawialnych źródłach energii przewiduje funkcjonowanie w polskim porządku prawnym instytucji prosumenta wirtualnego. Rozwiązanie to umożliwia wytwarzanie energii elektrycznej z odnawialnych źródeł energii w instalacji znajdującej się w innym miejscu niż miejsce jej zużycia.

Model ten ma szczególne znaczenie dla podmiotów, które ze względów technicznych lub lokalowych nie mogą zainstalować własnego źródła OZE w miejscu poboru energii albo mogą zrobić to jedynie w ograniczonym zakresie. Dotyczy to między innymi przedsiębiorców, wspólnot i spółdzielni mieszkaniowych oraz mieszkańców budynków wielorodzinnych. Podobne rozwiązanie od kilku lat funkcjonuje na Litwie, gdzie skorzystało z niego już ponad 50 tys. odbiorców. Pełne uruchomienie tego mechanizmu w Polsce jest jednak od kilku lat systematycznie przesuwane.

Pierwotnie, zgodnie z ustawą z dnia 29 października 2021 r. o zmianie ustawy o odnawialnych źródłach energii oraz niektórych innych ustaw, rozwiązanie miało zacząć funkcjonować od 1 lipca 2024 r. Termin ten przesunięto następnie na 1 lipca 2025 r. ustawą z dnia 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy – Prawo energetyczne oraz niektórych innych ustaw. Od 1 lipca 2025 r. możliwe stało się korzystanie z modelu prosumenta wirtualnego w przypadku, gdy instalacja OZE i miejsce poboru energii prosumenta znajdują się na obszarze działania tego samego operatora systemu dystrybucyjnego. Zniesienie ograniczenia terytorialnego, czyli umożliwienie funkcjonowania tego modelu między obszarami różnych operatorów, zostało natomiast przesunięte na 19 października 2026 r. na podstawie ustawy z dnia 21 maja 2025 r. o zmianie niektórych ustaw w związku z wprowadzaniem centralnego systemu informacji rynku energii i innych ustaw. Na tym jednak kolejne przesunięcia się nie zakończyły.

15 lipca 2026 r. do Sejmu wpłynął przygotowany przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska rządowy projekt ustawy, druk nr 2821, zakładający następne odroczenie pełnego wdrożenia prosumenta wirtualnego. Początkowo wskazano datę 1 stycznia 2027 r., natomiast w toku prac legislacyjnych termin ten przesunięto na 1 lipca 2027 r. i w takim kształcie ustawa została skierowana do Senatu. Oznacza to, że na przestrzeni zaledwie kilku lat przedsiębiorcy, wspólnoty i spółdzielnie mieszkaniowe oraz inni potencjalni prosumenci otrzymywali kolejne daty, w których pełne funkcjonowanie tego rozwiązania miało stać się możliwe.

Dodatkowo projekt rozporządzenia Ministra Energii w sprawie procesów rynku energii, ujęty w wykazie prac legislacyjnych pod numerem 35, wskazuje 3 listopada 2027 r. jako datę rozpoczęcia przekazywania do Centralnego Systemu Informacji Rynku Energii danych rozliczeniowych dotyczących prosumentów wirtualnych.

Powstaje więc uzasadniona wątpliwość, kiedy w praktyce pełny model prosumenta wirtualnego, bez ograniczeń wynikających z obszaru działania poszczególnych operatorów systemów dystrybucyjnych, będzie rzeczywiście dostępny dla odbiorców.

Tak częste zmiany terminów utrudniają prawidłowe planowanie inwestycji w odnawialne źródła energii. Dotyczy to szczególnie podmiotów, które nie mają możliwości budowy instalacji OZE w miejscu zużycia energii i dla których prosument wirtualny miał być realnym sposobem uczestnictwa w transformacji energetycznej oraz ograniczenia kosztów energii elektrycznej. Stabilność i przewidywalność prawa mają w tym przypadku podstawowe znaczenie. Trudno bowiem oczekiwać od przedsiębiorców, wspólnot mieszkaniowych czy obywateli przygotowywania wieloletnich inwestycji, jeżeli państwo kilkukrotnie zmienia termin uruchomienia rozwiązania, na podstawie którego te inwestycje mają funkcjonować.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska przewiduje, że 1 lipca 2027 r. będzie ostatecznym terminem wejścia w życie przepisów znoszących ograniczenia terytorialne dotyczące funkcjonowania prosumenta wirtualnego?

2. Czy w Ministerstwie Klimatu i Środowiska prowadzone są obecnie lub planowane są prace legislacyjne, organizacyjne bądź techniczne, których konsekwencją może być kolejne przesunięcie terminu pełnego wdrożenia modelu prosumenta wirtualnego? Jeżeli tak, jakie są przyczyny tych prac i jaki termin pełnego wdrożenia jest obecnie zakładany?

3. Z czego wynika wskazanie w projekcie rozporządzenia Ministra Energii w sprawie procesów rynku energii daty 3 listopada 2027 r. jako terminu rozpoczęcia przekazywania do CSIRE danych rozliczeniowych prosumentów wirtualnych, podczas gdy przepisy ustawowe mają umożliwić pełne funkcjonowanie tego modelu od 1 lipca 2027 r.?

4. Czy wskazana rozbieżność terminów może w praktyce wpłynąć na możliwość korzystania przez prosumentów wirtualnych z pełnego modelu od 1 lipca 2027 r.? Jeżeli tak, w jakim zakresie?

5. Jakie działania podejmuje Ministerstwo Klimatu i Środowiska, aby zagwarantować, że infrastruktura informatyczna, CSIRE oraz operatorzy systemów dystrybucyjnych będą technicznie i organizacyjnie przygotowani do pełnego wdrożenia prosumenta wirtualnego w deklarowanym terminie?

Z poważaniem

Artur Łącki