Interpelacja w sprawie zmiany przepisów dotyczących przekroczenia granic obrony koniecznej podczas odpierania bezprawnego zamachu w domu lub na terenie własnej nieruchomości

Zwracam się z interpelacją dotyczącą obowiązujących przepisów regulujących instytucję obrony koniecznej, w szczególności art. 25 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, oraz możliwości dalszego rozszerzenia ochrony prawnej osoby odpierającej bezprawny zamach związany z wtargnięciem do jej domu, mieszkania lub na należącą do niej nieruchomość.

Zgodnie z art. 25 § 1 Kodeksu karnego nie popełnia przestępstwa ten, kto w obronie koniecznej odpiera bezpośredni i bezprawny zamach na jakiekolwiek dobro chronione prawem.

Ustawodawca przewidział ponadto szczególną regulację dotyczącą ochrony miru domowego. Art. 25 § 2a Kodeksu karnego stanowi, że nie podlega karze osoba, która przekracza granice obrony koniecznej, odpierając zamach polegający na wdarciu się do mieszkania, lokalu, domu albo na przylegający do nich ogrodzony teren lub zamach poprzedzony takim wdarciem, chyba że przekroczenie granic obrony koniecznej było rażące.

Powstaje jednak pytanie, czy obecny model prawny zapewnia osobie zaatakowanej we własnym domu lub na własnej nieruchomości wystarczająco jednoznaczną ochronę prawną.

Wtargnięcie osoby trzeciej do domu, mieszkania lub na ogrodzony teren nieruchomości może mieć charakter nagły i dynamiczny. Osoba zaatakowana może nie wiedzieć, czy napastnik jest uzbrojony, jakie są jego zamiary, czy działa sam oraz czy zamierza dokonać kradzieży, rozboju, pobicia, czy zamachu na życie lub zdrowie domowników. W takich okolicznościach dokonanie przez osobę broniącą siebie lub swoich najbliższych precyzyjnej oceny stopnia zagrożenia oraz dobranie środka obrony w sposób, który następnie nie zostanie uznany przez organy postępowania za przekroczenie granic obrony koniecznej, może być niezwykle trudne.

Z tego względu zasadne jest przeanalizowanie rozwiązania, zgodnie z którym osoba odpierająca trwający, bezpośredni i bezprawny zamach połączony z wtargnięciem napastnika do jej domu, mieszkania lub na teren należącej do niej nieruchomości korzystałaby z szerszej ochrony przed odpowiedzialnością karną. Rozważenia wymaga w szczególności możliwość zmiany art. 25 Kodeksu karnego polegającej na wyeliminowaniu albo istotnym ograniczeniu konstrukcji „przekroczenia granic obrony koniecznej” w odniesieniu do sytuacji, w której napastnik świadomie i bezprawnie wdziera się do domu, mieszkania albo na nieruchomość osoby broniącej się, a zamach nadal trwa.

Jednocześnie ewentualna zmiana przepisów mogłaby zachowywać wyraźne rozróżnienie pomiędzy działaniem podejmowanym w celu odparcia trwającego zamachu a działaniem odwetowym podejmowanym już po rzeczywistym ustaniu zagrożenia. Celem takiej regulacji byłoby zwiększenie pewności prawnej zarówno osób pokrzywdzonych, jak i organów ścigania oraz sądów przy ocenie zdarzeń mających miejsce podczas bezprawnego wtargnięcia do domu lub na teren nieruchomości.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Sprawiedliwości prowadziło lub prowadzi analizy dotyczące funkcjonowania art. 25 § 2a Kodeksu karnego i praktyki jego stosowania przez organy ścigania oraz sądy?
2. Ile postępowań karnych w ostatnich pięciu latach dotyczyło osób, które broniąc siebie, swoich najbliższych lub swojego mienia przed napastnikiem w domu, mieszkaniu albo na przylegającym terenie, były podejrzane lub oskarżone o przekroczenie granic obrony koniecznej?
3. W ilu takich przypadkach organy ścigania lub sądy uznały, że doszło do „rażącego” przekroczenia granic obrony koniecznej w rozumieniu art. 25 § 2a Kodeksu karnego?
4. Czy minister sprawiedliwości rozważa uruchomienie procedury legislacyjnej obliczonej na zmianę art. 25 Kodeksu karnego zmierzającą do rozszerzenia ochrony prawnej osoby odpierającej bezprawny zamach związany z wtargnięciem napastnika do jej domu, mieszkania lub na jej nieruchomość?
5. Czy minister sprawiedliwości rozważa działania zmierzające do usunięcia z art. 25 § 2a Kodeksu karnego zastrzeżenia dotyczącego „rażącego” przekroczenia granic obrony koniecznej albo zastąpienie go rozwiązaniem, które wyłączałoby odpowiedzialność karną osoby broniącej się przez cały okres trwania bezpośredniego i bezprawnego zamachu?
6. Czy rozważa się wprowadzenie rozwiązania, zgodnie z którym w przypadku bezprawnego wtargnięcia napastnika do domu, mieszkania lub na ogrodzoną nieruchomość istniałoby ustawowe domniemanie, że osoba odpierająca taki zamach działała w warunkach obrony koniecznej?
7. Czy możliwe jest wprowadzenie regulacji wyraźnie rozgraniczającej działania podejmowane podczas trwającego zamachu – objęte pełną ochroną wynikającą z obrony koniecznej – od działań o charakterze odwetowym podjętych już po ustaniu bezpośredniego zagrożenia?
8. Czy planuje się podjęcie inicjatywy legislacyjnej w powyższym zakresie, a jeżeli tak – jaki jest przewidywany termin przedstawienia odpowiednich zmian?