Interpelacja w sprawie wprowadzenia sztywnego terminu przedawnienia możliwości wydawania i wykonywania nakazów rozbiórki, jednorazowej legalizacji (amnestii) istniejących samowoli budowlanych na terenach wiejskich, zmian w zakresie planowania przestrzennego oraz stworzenia kompleksowego systemu ewidencjonowania postępowań prowadzonych przez organy nadzoru budowlanego

Szanowni Panowie Ministrowie,

na podstawie art. 191 i art. 192 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 14 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora składam niniejszą interpelację poselską.

Wystąpienie to wiąże się bezpośrednio z materiałami, postulatami oraz problemami przedstawionymi i przeanalizowanymi podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Ochrony i Rozwoju Polskiej Produkcji Rolnej w dniu 3 września 2026 r. Podczas obrad zespołu poddano szczegółowej analizie systemową problematykę samowoli budowlanych na terenach wiejskich, uciążliwość zawiadomień kierowanych przez osoby trzecie oraz negatywne konsekwencje rozwiązań planistycznych dla funkcjonowania i rozwoju gospodarstw rolnych. Z ustaleń Najwyższej Izby Kontroli oraz wyników kontroli wybranych powiatowych inspektoratów nadzoru budowlanego wynika, że znaczna część spraw dotyczących samowoli budowlanych jest inicjowana zawiadomieniami osób trzecich, a nie działaniami własnymi organów prowadzonymi jeszcze na etapie realizacji inwestycji. Uczestnicy posiedzenia wskazywali na liczne przypadki wykorzystywania postępowań nadzoru budowlanego w sporach sąsiedzkich lub inwestycyjnych, co destabilizuje funkcjonowanie gospodarstw rolnych.

Z oficjalnych danych Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GUNB) za 2025 r. wynika m.in., że:

· w trybach legalizacyjnych zalegalizowano łącznie 1368 obiektów budowlanych (w tym 151 stanowiły budynki gospodarczo-inwentarskie);

· wydano ogółem 3400 nakazów rozbiórki we wszystkich kategoriach obiektów, z czego 1840 dotyczyło samowoli budowlanych na podstawie art. 49e Prawa budowlanego, a 171 wynikało z niespełnienia warunków uproszczonego postępowania legalizacyjnego.

Trzeba podkreślić, że w obecnym stanie prawnym uproszczone postępowanie legalizacyjne (regulowane w art. 49f–49i ustawy Prawo budowlane) wymaga upływu co najmniej 20 lat od zakończenia budowy. Jest to termin nadmiernie długi, nieprzystający do realiów rolniczych.

Rozwiązanie polegające na przedawnieniu możliwości nakazania rozbiórki po upływie określonego czasu nie jest instytucją obcą polskiemu systemowi prawnemu – przykładowo w art. 50 ust. 6 Prawa budowlanego ustawodawca stosuje już 10-letni termin w odniesieniu do niektórych zakończonych robót budowlanych.

Jednocześnie poważne wątpliwości budzi wpływ tworzonych obecnie planów ogólnych gmin na rozwój gospodarstw. Choć uproszczone postępowanie legalizacyjne z art. 49f–49i Prawa budowlanego nie wymaga wykazywania zgodności z planem miejscowym ani decyzją WZ, to wymóg zgodności planistycznej jest kluczowy w trybie zwykłym, co blokuje legalizację obiektów nowszych. Odnotowujemy przy tym oficjalne dążenia i wnioski ministra rolnictwa i rozwoju wsi skierowane do ministra rozwoju i technologii w sprawie poszerzenia obszarów uzupełniania zabudowy zagrodowej o budynki magazynowe i produkcyjne.

Mając na uwadze powyższe, zwracam się do Panów Ministrów o udzielenie jednoznacznych odpowiedzi na następujące pytania:

I. Pytania w zakresie polityki legislacyjnej (do ministra finansów i gospodarki oraz ministra rolnictwa i rozwoju wsi)

Czy resorty popierają i czy podjęły lub planują podjąć konkretne prace legislacyjne (wraz z podaniem numeru projektu z Wykazu prac legislacyjnych i programowych RM, komórki odpowiedzialnej i terminu) w zakresie:

1. Sztywnego terminu przedawnienia – wprowadzenia sztywnego, 10-letniego terminu liczonego od zakończenia budowy, po upływie którego całkowicie wygasa możliwość wydania oraz wykonania nakazu rozbiórki wyłącznie z przyczyn formalno-budowlanych?

2. Niewzruszalności biegu terminu – przyjęcia zasady, zgodnie z którą biegu wspomnianego 10-letniego terminu nie przerywa ani nie zawiesza kontrola, wszczęcie postępowania administracyjnego, wydanie decyzji, wniesienie odwołania, postępowanie przed sądami administracyjnymi (WSA/NSA) ani wszczęcie egzekucji administracyjnej?

3. Jednorazowej amnestii budowlanej – wprowadzenia 24-miesięcznej, jednorazowej amnestii budowlanej dla obiektów rolniczych i gospodarczych istniejących przed dniem 1 stycznia 2026 r.?

4. Objęcia amnestią spraw w toku i egzekucji – objęcia proponowaną amnestią również obiektów, wobec których wydano już ostateczny, lecz dotąd niewykonany nakaz rozbiórki lub wobec których prowadzone są postępowania egzekucyjne?

5. Uproszczonej procedury amnestii – umożliwienia legalizacji w ramach amnestii wyłącznie na podstawie tytułu prawnego do nieruchomości, geodezyjnej inwentaryzacji powykonawczej oraz oceny technicznej potwierdzającej bezpieczeństwo konstrukcji – bez obowiązku uzyskiwania decyzji o WZ, wykazywania zgodności z planem ogólnym/miejscowym, jak również bez konieczności odtwarzania projektu budowlanego i dziennika budowy?

6. Obszarów chronionych – umożliwienia legalizacji obiektów położonych na obszarach chronionych po uzyskaniu jedynie niezbędnych uzgodnień konserwatorskich, środowiskowych lub przyrodniczych?

7. Abolicji finansowej – wygaśnięcia z mocy prawa z chwilą legalizacji nieuiszczonych opłat legalizacyjnych, grzywien w celu przymuszenia, kosztów egzekucyjnych oraz niewykonanych opłat wykonania zastępczego?

8. Ochrony życia i zdrowia – pozostawienia organom nadzoru budowlanego pełnych i niezmniejszonych uprawnień do działania i nakazywania rozbiórki wyłącznie wobec budynków, które stwarzają realne, faktyczne zagrożenie dla życia lub zdrowia ludzi?

II. Pytania w zakresie planowania przestrzennego i zabudowy rolniczej (do ministra finansów i gospodarki oraz ministra rolnictwa i rozwoju wsi)

1. Na jakim etapie znajduje się rozpatrzenie oficjalnego wniosku ministra rolnictwa i rozwoju wsi dotyczącego poszerzenia obszarów uzupełniania zabudowy zagrodowej o budynki magazynowe i produkcyjne? Kiedy i w jakiej formie planowana jest zmiana właściwych rozporządzeń wykonawczych?

2. Czy w ramach planowanych zmian legislacyjnych resorty przewidują całkowite wyłączenie badania zgodności z planem ogólnym/miejscowym w przypadku prowadzenia procedur legalizacyjnych dotyczących infrastruktury rolniczej?

3. W jaki sposób nowe przepisy o planowaniu ogólnym mają zabezpieczać gospodarstwa rolne przed sytuacją, w której wyznaczanie stref bez prawa zabudowy uniemożliwi przyszłą rozbudowę i modernizację istniejących legalnie gospodarstw?

III. Dane statystyczne i informacje dotyczące ewidencji postępowań (do wszystkich adresatów zgodnie z właściwością)

Proszę o przekazanie szczegółowych danych statystycznych za lata 2024 i 2025 oraz za I półrocze 2026 r. (w formie tabelarycznej, w edytowalnym pliku XLSX lub CSV) w podziale na województwa (ze szczególnym uwzględnieniem rozbicia na powiaty dla województwa lubelskiego) obejmujących w szczególności następujące zagadnienia:

1. Zawiadomienia i źródła – liczba zawiadomień o możliwości popełnienia samowoli budowlanej na terenach wiejskich z podziałem na źródła: o czynności własne nadzoru budowlanego, o imienne zgłoszenia osób fizycznych, o zawiadomienia anonimowe, o zgłoszenia przekazane z Policji/Krajowej Mapy Zagrożeń Bezpieczeństwa (KMZB).

2. Przebieg i wiek obiektów – liczba wszczętych i zakończonych postępowań, z podziałem na moment wykrycia (w trakcie budowy/po zakończeniu) oraz wiek obiektu w chwili wykrycia (do 5 lat, 5–10 lat, 10–20 lat, 20–30 lat, pow. 30 lat oraz obiekty powstałe przed 1 stycznia 1995 r.).

3. Kategorie obiektów – liczba postępowań dotyczących poszczególnych rodzajów obiektów: domy jednorodzinne, budynki gospodarcze, budynki inwentarskie, magazyny, wiaty, garaże, silosy.

4. Sposób zakończenia i czas trwania – liczba decyzji o zwykłej legalizacji, uproszczonej legalizacji, nakazach rozbiórki, obowiązkach naprawczych, umorzeniach oraz średni i medianowy czas trwania postępowań.

5. Egzekucja i finanse – liczba niewykonanych nakazów rozbiórki, wszczętych egzekucji, wysokość naliczonych, wpłaconych, umorzonych oraz rozłożonych na raty opłat legalizacyjnych i grzywien w celu przymuszenia.

6. System informatyczny – Czy resort planuje wprowadzenie jednolitego, cyfrowego systemu ewidencjonowania postępowań prowadzonych przez PINB i WINB pozwalającego na bieżące monitorowanie przyczyn i źródeł wszczynanych postępowań?

Z poważaniem