Interpelacja w sprawie uchylenia w całości przepisów zawartych w ustawie z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami

Szanowny Panie Ministrze,

w związku ze skierowaną do mnie pisemną prośbą prezesa Zarządu Głównego Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich prof. dra hab. Andrzeja Michałowskiego oraz Konferencji Dziekanów i Dyrektorów Wydziałów i Instytutów Archeologii Akademickiej w Polsce, a także po mojej wnikliwej analizie dokumentów źródłowych i zapoznaniu się z okolicznościami procedowania, zwracam się z uprzejmą prośbą o rozważenie pilnego uchylenia w całości przepisów zawartych w nowelizacji ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami, tj. ustawy z dnia 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2023 r. poz. 1904).

Poselski projekt ugrupowania politycznego Kukiz’15, który stanowił podstawę nowelizacji, procedowany był zdaniem środowiska archeologicznego, do którego należę, w sposób nietransparentny, niezwykle chaotyczny, niemerytorycznie i bez konsultacji społecznych. Odrzucono także wniosek ekspertów z dziedziny archeologii o wysłuchanie publiczne. Ustawa została poddana nowelizacji, mimo negatywnej oceny Komisji Kultury i Środków Przekazu, a także jednoznacznego głosu sprzeciwu środowiska eksperckiego, licznych kontrowersji oraz nieprzejrzystego procesu legislacyjnego.

Zapisy nowelizacji ustawy znacząco ograniczają możliwość sprawowania realnej kontroli przez urzędy konserwatorskie nad prowadzeniem amatorskich poszukiwań zabytków w Polsce oraz przewidują nagradzanie znalezienia zabytków w wyniku celowych ich poszukiwań. Stanowi to poważne zagrożenie nie tylko dla dziedzictwa kultury, ale także dla dziedzictwa archeologicznego o nieodnawialnym charakterze. Niekontrolowane przez państwo amatorskie poszukiwania zabytków, skutkujące często ich niszczeniem i rabowaniem, pozbawiają nas możliwości prowadzenia badań naukowych i uszczuplają bezpowrotnie nasze dziedzictwo narodowe.

Mając na uwadze, że zapisy nowelizacji ustawy mają zacząć obowiązywać już od 1 maja 2024 roku, a także fakt negatywnej oceny środowisk naukowych, środowiska muzealników, Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich, działającej przy generalnym konserwatorze zabytków Rady Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego, Europejskiego Stowarzyszenia Archeologów (EAA) oraz Narodowego Instytutu Muzealnictwa, zwracam się z uprzejmą prośbą o potraktowanie mojej interpelacji priorytetowo.

Jakie jest stanowisko ministerstwa w tej sprawie?