Interpelacja w sprawie nakładania na gminy kar za niewykonywanie wymaganej liczby kontroli palenisk

Szanowna Pani Minister,

do naszych biur poselskich zwrócono się z problemem dotyczącym obowiązków nakładanych na gminy w zakresie prowadzenia kontroli palenisk oraz konsekwencji finansowych związanych z niewykonaniem wymaganej liczby takich kontroli. W szczególności zaniepokoiła mnie informacja o przypadku jednej z gmin w Małopolsce, na którą miała zostać nałożona kara w wysokości 50 tys. zł za niewystarczającą liczbę przeprowadzonych kontroli. Sam problem jest jednak szerszy, bowiem gminy wykonują szereg zadań związanych z ochroną powietrza, w tym zadania wymagające zaangażowania pracowników, straży gminnych lub miejskich, wyposażenia oraz organizacji odpowiednich działań kontrolnych. Jednocześnie możliwości finansowe i kadrowe poszczególnych jednostek samorządu terytorialnego są bardzo różne.

Powstaje zatem pytanie, czy wraz z nakładaniem na gminy konkretnych obowiązków zapewniane są im również środki pozwalające na ich rzeczywiste wykonanie?

Wątpliwości budzi również sytuacja, w której na gminę nakłada się dodatkowe obowiązki bez zapewnienia środków na ich realizację, w wyniku czego gmina nie dysponuje wystarczającymi środkami na realizację określonego zadania, a następnie jest karana za jego niewykonanie. W takim przypadku środki publiczne najpierw musiałyby zostać przeznaczone na realizację zadania, następnie ich brak prowadzi do nałożenia kary, a sama kara również obciąża środki publiczne pozostające w dyspozycji samorządu. Taki mechanizm wymaga oceny pod kątem skuteczności i racjonalności. Jeżeli celem państwa jest zwiększenie liczby kontroli i poprawa jakości powietrza, zasadne jest pytanie, czy skuteczniejszym rozwiązaniem nie byłoby zapewnienie gminom odpowiednich środków i możliwości organizacyjnych do realizacji tych zadań, zamiast koncentrowania się na sankcjonowaniu niewykonania obowiązków.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Ile, w latach 2024-2026, nałożono kar pieniężnych na gminy w związku z niewykonaniem wymaganej liczby kontroli palenisk lub innego obowiązku dotyczącego realizacji programu ochrony powietrza? Proszę również o wskazanie wysokości kar oraz powodów ich nałożenia.
2. Ile kontroli palenisk powinny łącznie przeprowadzić gminy w poszczególnych latach 2024-2026, a ile kontroli faktycznie przeprowadzono? Proszę o przedstawienie danych w podziale na województwa.
3. Czy przy określaniu wymaganej liczby kontroli palenisk analizowane są możliwości kadrowe i finansowe poszczególnych gmin oraz koszty realizacji tego obowiązku? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników takich analiz.
4. Czy gminy otrzymują środki finansowe przeznaczone na realizację obowiązkowych kontroli palenisk? Jeżeli tak, proszę o wskazanie wysokości środków przekazanych gminom w latach 2024-2026, z podziałem na województwa.
5. Jaki jest szacunkowy koszt realizacji przez gminy obowiązków związanych z kontrolą palenisk, obejmujący w szczególności koszty pracy pracowników, wyposażenia, dojazdów oraz obsługi administracyjnej?
6. Czy przed nałożeniem na gminę kary za niewykonanie wymaganej liczby kontroli sprawdzane jest, czy gmina posiadała środki finansowe, odpowiednią liczbę pracowników i realne możliwości organizacyjne pozwalające na wykonanie tego obowiązku?
7. Czy ministerstwo planuje zmianę obecnego systemu w taki sposób, aby w pierwszej kolejności wspierać gminy, które nie osiągają wymaganej liczby kontroli z powodu ograniczeń finansowych lub kadrowych, a dopiero w przypadku braku poprawy lub celowego niewykonywania obowiązków stosować sankcje finansowe?