Interpelacja w sprawie oceny sytuacji epidemiologicznej krztuśca, skuteczności strategii profilaktyki oraz kosztów społecznych i ekonomicznych tej choroby

Szanowna Pani Minister,

zwracamy się z interpelacją w sprawie sposobu prowadzenia przez Ministerstwo Zdrowia analiz dotyczących sytuacji epidemiologicznej krztuśca w Polsce oraz wykorzystywania wyników tych analiz przy kształtowaniu Programu Szczepień Ochronnych i podejmowaniu decyzji dotyczących organizacji profilaktyki tej choroby. Kwestia ta wymaga szczególnej uwagi w związku z bardzo znaczącym wzrostem liczby rejestrowanych zachorowań na krztusiec w Polsce. Według danych przedstawionych przez Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na interpelację nr 16601 w 2023 r. odnotowano 927 przypadków, w 2024 r. – 32 430 przypadków, w 2025 r. – 11 339 przypadków, a od 1 stycznia do 30 kwietnia 2026 r. – 1315 przypadków. Jednocześnie resort wskazał, że sytuacja epidemiologiczna krztuśca jest na bieżąco monitorowana, a wśród czynników wpływających na pogorszenie sytuacji wymienił m.in. wygasanie odporności, ewolucję pałeczki krztuśca oraz spadek akceptacji dla szczepień.

Skala obserwowanego wzrostu zachorowań nie była przy tym zjawiskiem ograniczonym do Polski. Według Europejskigo Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) w 2024 r. w 29 państwach UE/EOG zgłoszono 209 674 przypadki krztuśca, a współczynnik zgłoszeń był ponad ośmiokrotnie wyższy niż w 2023 r. ECDC wskazuje na wieloczynnikowy charakter tego zjawiska, wymieniając m.in. nagromadzenie osób podatnych po okresie ograniczonej transmisji w czasie pandemii COVID-19, wygasanie odporności, zmiany praktyk diagnostycznych oraz zmniejszenie naturalnego wzmacniania odporności. ECDC wskazuje również, że szczególnie istotnym celem profilaktyki pozostaje zapobieganie ciężkiemu przebiegowi choroby i zgonom u niemowląt.

Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia w odpowiedzi na interpelację nr 16601 wskazało, że w 2023 r. zakupiono 320 tys. dawek szczepionki pełnokomórkowej DTP, w 2024 r. kolejne 320 tys. dawek, natomiast w 2025 r. zakup nie został zrealizowany z uwagi na zabezpieczone stany magazynowe. Resort podał również, że w latach 2023-2025 na zakup szczepionek z acelularnym komponentem krztuśca wydatkowano łącznie 146 438 100 zł. Powyższa odpowiedź nie rozstrzyga jednak w pełni kwestii dotyczących porównania różnych strategii profilaktyki, ich długookresowej efektywności epidemiologicznej oraz całkowitych kosztów funkcjonowania poszczególnych modeli. W szczególności samo zestawienie cen zakupu szczepionek nie pozwala ocenić całkowitego kosztu danego rozwiązania dla systemu ochrony zdrowia i społeczeństwa.

Światowa Organizacja Zdrowia odrębnie opisuje szczepionki pełnokomórkowe i acelularne oraz wskazuje, że oba typy są stosowane w programach szczepień, przy czym różnią się m.in. profilem reaktywności i odpowiedzi immunologicznej. WHO w swoim stanowisku dotyczącym szczepionek przeciw krztuścowi podkreśla również znaczenie doboru strategii szczepień do warunków epidemiologicznych oraz stosowania odpowiednich dawek przypominających. Zasadne wydaje się zatem ustalenie nie tyle, który rodzaj szczepionki należy z góry uznać za właściwy, lecz czy Ministerstwo Zdrowia dysponuje aktualną, porównawczą i odnoszącą się do polskich warunków analizą dostępnych strategii profilaktyki krztuśca, a także w jaki sposób wyniki takich analiz wpływają na kolejne decyzje dotyczące PSO.

W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera również zapowiedziana przez Ministerstwo Zdrowia zmiana schematu szczepień przypominających. W odpowiedzi na interpelację nr 16601 resort poinformował o pracach nad przesunięciem drugiej dawki przypominającej z 14. na 12. rok życia oraz wprowadzeniem kolejnej dawki przypominającej przeciw krztuścowi od ukończenia 17. roku życia. Zasadne jest zatem ustalenie, na jakich konkretnie danych epidemiologicznych, klinicznych i ekonomicznych oparto te propozycje oraz czy przed ich wprowadzeniem dokonano porównania różnych możliwych wariantów. Istotnym elementem takiej oceny powinny być również koszty społeczne i ekonomiczne krztuśca. Koszt profilaktyki nie może być analizowany wyłącznie przez pryzmat ceny nabycia szczepionki. Należy uwzględnić również koszty diagnostyki, leczenia, hospitalizacji, leczenia powikłań, absencji zawodowej, opieki nad chorymi dziećmi oraz innych obciążeń ponoszonych przez system ochrony zdrowia, system zabezpieczenia społecznego i gospodarstwa domowe.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia posiada aktualną, kompleksową analizę przyczyn wzrostu zachorowań na krztusiec w Polsce w latach 2024-2025, uwzględniającą jednocześnie poziom zaszczepienia, wygasanie odporności, zmiany diagnostyczne, charakterystykę krążących szczepów oraz inne czynniki epidemiologiczne?
2. Jeżeli taka analiza została sporządzona, kiedy została przygotowana, przez jaki podmiot oraz jakie były jej najważniejsze wnioski?
3. Czy Ministerstwo Zdrowia posiada analizę porównawczą różnych modeli profilaktyki krztuśca, obejmującą szczepionki z komponentem pełnokomórkowym i acelularnym oraz różne schematy dawek przypominających?
4. Czy w takich analizach oceniano nie tylko występowanie zachorowań, lecz również wpływ poszczególnych modeli na ciężki przebieg choroby, hospitalizacje, transmisję zakażenia i zgony?
5. Czy wyniki takich analiz były wykorzystywane przy opracowywaniu zmian Programu Szczepień Ochronnych? Jeżeli tak, proszę wskazać, które konkretne wnioski przełożyły się na zmiany w PSO.
6. Jakie dane i analizy stanowiły podstawę propozycji przesunięcia drugiej dawki przypominającej przeciw krztuścowi z 14. na 12. rok życia?
7. Jakie dane i analizy stanowiły podstawę propozycji wprowadzenia kolejnej dawki przypominającej przeciw krztuścowi po ukończeniu 17. roku życia?
8. Czy przed podjęciem decyzji o proponowanych zmianach schematu szczepień analizowano alternatywne rozwiązania, w tym różne terminy podawania dawek przypominających? Jeżeli tak, proszę o wskazanie analizowanych wariantów i kryteriów ich oceny.
9. Czy Ministerstwo Zdrowia posiada analizę porównującą rzeczywistą skuteczność stosowanych w Polsce preparatów przeciw krztuścowi w warunkach polskiej populacji?
10. Jeżeli taka analiza istnieje, proszę o wskazanie daty jej sporządzenia, podmiotu odpowiedzialnego za jej przygotowanie oraz udostępnienie jej treści.
11. Czy Ministerstwo Zdrowia analizuje wpływ różnych modeli szczepień na długookresową odporność populacyjną, w tym na okresowe wzrosty zachorowań?
12. Czy przy podejmowaniu decyzji dotyczących organizacji profilaktyki krztuśca uwzględniane są dane dotyczące skuteczności poszczególnych szczepionek w zapobieganiu transmisji zakażenia, a nie tylko ciężkim postaciom choroby?
13. Czy Ministerstwo Zdrowia posiada analizę całkowitych kosztów społecznych i ekonomicznych krztuśca w Polsce? Jeżeli taka analiza istnieje, czy obejmuje koszty diagnostyki, leczenia, hospitalizacji, leczenia powikłań, absencji zawodowej, świadczeń związanych z niezdolnością do pracy, opieki nad chorymi dziećmi oraz inne koszty ponoszone przez gospodarstwa domowe?
14. Czy przy ocenie poszczególnych wariantów profilaktyki krztuśca ministerstwo stosuje analizę kosztów i efektów zdrowotnych w perspektywie wieloletniej?
15. Jeżeli kompleksowa analiza ekonomiczna nie została dotychczas przeprowadzona, czy Ministerstwo Zdrowia planuje jej przygotowanie przed wprowadzeniem kolejnych zmian w modelu profilaktyki krztuśca?
16. Czy przy podejmowaniu decyzji dotyczących zakupu szczepionek ministerstwo uwzględnia również potrzebę utrzymania krajowych zdolności produkcyjnych w zakresie szczepionek? Jeżeli tak, w jaki sposób kryterium to jest uwzględniane?
17. Czy ministerstwo prowadzi analizę ryzyka związanego z długookresową dostępnością krajowo produkowanych szczepionek przeciw krztuścowi, uwzględniając długość cyklu produkcyjnego oraz potrzeby państwa w sytuacji zwiększonego zapotrzebowania?
18. W jaki sposób ministerstwo przekazuje środowisku medycznemu aktualne informacje dotyczące skuteczności i bezpieczeństwa poszczególnych typów szczepionek przeciw krztuścowi oraz aktualnych rekomendacji WHO i ECDC?
19. Czy ministerstwo planuje stworzenie jednolitego, cyklicznie aktualizowanego opracowania dotyczącego skuteczności, bezpieczeństwa, kosztów i efektów epidemiologicznych różnych strategii profilaktyki krztuśca, które mogłoby stanowić podstawę kolejnych zmian PSO?