Interpelacja w sprawie wprowadzenia systemowego mechanizmu finansowania Lotniczego Pogotowia Ratunkowego oraz zapewnienia stabilności jego działalności w perspektywie wieloletniej

Szanowna Pani Minister,

do naszych biur zwrócono się z prośbą o podjęcie interwencji w związku z sytuacją finansową Lotniczego Pogotowia Ratunkowego (LPR) oraz sygnalizowanymi przez reprezentatywne organizacje związkowe działające w jednostce problemami dotyczącymi poziomu finansowania, rosnących kosztów działalności, wynagrodzeń, utrzymania floty oraz ryzyka ograniczenia działalności poszczególnych baz. Z przekazanych mi materiałów wynika, że problem ten nie ma charakteru wyłącznie doraźnego i nie sprowadza się do potrzeby uzupełnienia brakujących środków w jednym roku budżetowym. Wskazywany jest bowiem powtarzający się od lat problem braku mechanizmu pozwalającego na automatyczne lub przynajmniej przewidywalne dostosowywanie wysokości dotacji podmiotowej LPR do rzeczywistych zmian kosztów funkcjonowania jednostki.

Specyfika LPR powoduje, że znaczna część kosztów działalności ma charakter stały albo jest możliwa do przewidzenia z odpowiednim wyprzedzeniem. Dotyczy to przede wszystkim kosztów wynagrodzeń, paliwa lotniczego, obsługi technicznej statków powietrznych, części i komponentów, remontów, utrzymania infrastruktury, szkoleń oraz utrzymania gotowości operacyjnej. Jednocześnie LPR nie ma możliwości rekompensowania wzrostu tych kosztów poprzez zwiększenie przychodów z realizowanych świadczeń w sposób analogiczny do podmiotów funkcjonujących w innych segmentach systemu ochrony zdrowia. W efekcie wzrost kosztów działalności musi być pokrywany w ramach środków pozostających w dyspozycji jednostki albo wymaga każdorazowego występowania o dodatkowe finansowanie.

Z przekazanych nam informacji wynika, że w 2026 r. LPR wskazywało na konieczność zabezpieczenia dodatkowych 19 052 481 zł w związku ze wzrostem kosztów funkcjonowania jednostki, w tym kosztów części do statków powietrznych, usuwania usterek technicznych oraz wzrostu cen paliwa. Wskazano również kwotę 6 246 769,26 zł związaną z wcześniejszym finansowaniem dodatków za pracę w godzinach nocnych oraz w niedziele i święta, a dodatkowe koszty paliwa do śmigłowców oszacowano na 5 021 000 zł.

Niepokój budzi przy tym informacja, zgodnie z którą w przypadku braku odpowiedniego zwiększenia finansowania może dojść do konieczności ograniczenia działalności LPR pod koniec 2026 r., w tym poprzez ograniczenie liczby baz, czasu ich funkcjonowania lub zasobów kadrowych. Należy podkreślić, że w przypadku Lotniczego Pogotowia Ratunkowego ewentualne ograniczenia organizacyjne mogą mieć bezpośrednie znaczenie dla dostępności lotniczego komponentu Państwowego Ratownictwa Medycznego, dlatego kwestia ta powinna być rozpatrywana nie tylko w kategoriach bieżącego wykonania planu finansowego jednostki, lecz również w kontekście zapewnienia ciągłości i odpowiedniego poziomu zabezpieczenia medycznego mieszkańców.

Szczególnego znaczenia nabiera zatem kwestia sposobu ustalania finansowania LPR w kolejnych latach. Z przekazanych materiałów wynika, że plan finansowania jednostki na 2027 r. miałby pozostawać na poziomie zbliżonym do poziomu z 2025 r., tj. około 294 mln zł, pomimo wzrostu kosztów funkcjonowania. W tej sytuacji zasadne jest postawienie pytania, czy obecny model finansowania odpowiada rzeczywistym kosztom wykonywania przez LPR powierzonych mu zadań i czy pozwala na racjonalne planowanie działalności jednostki w perspektywie wieloletniej.

Problem ten jest szczególnie istotny w odniesieniu do floty LPR. Trzon floty stanowią 23 śmigłowce EC135 dostarczone w latach 2009-2010 i wdrożone do służby do 2011 r. Łączny nalot tej floty przekroczył 125 tys. godzin, a liczba lądowań przekroczyła 500 tys. Wraz z wiekiem oraz intensywnością eksploatacji rosną koszty przeglądów, remontów, wymiany części i komponentów oraz zapewnienia sprawności technicznej statków powietrznych. W latach 2021-2025 państwo sfinansowało program wymiany 48 silników i 19 przekładni głównych w 23 śmigłowcach EC135, którego łączny koszt wyniósł około 220 mln zł. Powyższe pokazuje skalę środków niezbędnych do utrzymania floty w stanie umożliwiającym realizację zadań HEMS. Jednocześnie decyzje dotyczące zakupu nowych statków powietrznych nie rozwiązują problemu bieżącego finansowania eksploatacji obecnej floty ani potrzeby długofalowego planowania kolejnych etapów jej odtwarzania.

Równie istotną częścią problemu jest zapewnienie odpowiedniej kadry. LPR wykonuje zadania wymagające wysoko wyspecjalizowanego personelu, którego przygotowanie do służby trwa od kilku miesięcy do kilku lat. Według przekazanych informacji jednostka zatrudnia około 105 pilotów HEMS, 13 pilotów EMS, około 120 członków załóg HEMS, około 140 lekarzy oraz około 75 mechaników lotniczych posiadających odpowiednie licencje. Utrzymanie takiej kadry wymaga nie tylko odpowiedniego poziomu wynagrodzeń, ale także stabilności zatrudnienia i możliwości planowania polityki kadrowej. W tym kontekście istotne znaczenie ma porozumienie zawarte 6 lutego 2025 r. pomiędzy LPR a trzema organizacjami związkowymi, przewidujące mechanizm corocznego wzrostu wynagrodzeń od 1 lipca. Koszt realizacji tego mechanizmu od 1 lipca 2026 r. określono na 7 861 953,31 zł. Jednocześnie Ministerstwo Zdrowia 10 lipca 2026 r. poinformowało LPR o braku zgody na zwiększenie dotacji podmiotowej o tę kwotę.

W ocenie problemu nie powinno się pomijać również faktu, że LPR realizuje zadania wykraczające poza standardową działalność ratunkową, związane m.in. z sytuacjami kryzysowymi, transportami ECMO, zabezpieczeniem zdarzeń o szczególnym charakterze, współpracą z innymi służbami państwowymi czy działaniami podejmowanymi w związku z katastrofami i klęskami żywiołowymi. Według przekazanych informacji podczas powodzi we wrześniu 2024 r. LPR wykonało 141 misji medycznych na terenach powodziowych, w tym 38 przez dodatkowe zespoły HEMS. Jednocześnie zakres obowiązków LPR ulega dalszemu rozszerzeniu. W przekazanych mi materiałach wskazano m.in., że 7 maja 2026 r. LPR zostało wpisane do wykazu podmiotów kluczowych i ważnych na podstawie przepisów dotyczących krajowego systemu cyberbezpieczeństwa, co wiąże się z dodatkowymi obowiązkami organizacyjnymi, technicznymi i regulacyjnymi. W związku z tym szczególnie istotne jest, aby zwiększaniu zakresu odpowiedzialności LPR towarzyszyło zapewnienie adekwatnego finansowania nowych obowiązków. Brak takiego powiązania może prowadzić do sytuacji, w której jednostka realizuje coraz szerszy zakres zadań przy wykorzystaniu zasobów finansowych ustalanych bez wystarczającego uwzględnienia rzeczywistego wzrostu kosztów.

Osobnym zagadnieniem wymagającym rozwiązania systemowego jest status członka załogi HEMS (CZaH). Z przekazanych mi materiałów wynika, że funkcję tę pełni ratownik medyczny lub pielęgniarka, przy czym zakres wykonywanych obowiązków obejmuje zarówno czynności medyczne, jak i czynności związane z operacjami lotniczymi. Funkcja ta jest zatem integralnym elementem realizacji zadań HEMS, a jednocześnie jej status nie został w pełni uregulowany w przepisach ustawowych. Kwestia ta była już podnoszona w toku prac nad zmianami przepisów dotyczących Państwowego Ratownictwa Medycznego. Powyższe okoliczności przemawiają za potrzebą przeprowadzenia przez Ministerstwo Zdrowia analizy całego modelu finansowania Lotniczego Pogotowia Ratunkowego i odejścia od rozwiązania, w którym zapewnienie środków na przewidywalny wzrost kosztów wymaga każdorazowo podejmowania odrębnych decyzji budżetowych.

Zasadne wydaje się w szczególności rozważenie wprowadzenia stałego mechanizmu corocznej aktualizacji wysokości dotacji podmiotowej LPR, uwzględniającego rzeczywiste zmiany kosztów działalności jednostki, w szczególności kosztów wynagrodzeń, paliwa lotniczego, utrzymania i obsługi technicznej floty, części i komponentów, szkoleń, infrastruktury oraz realizacji nowych obowiązków powierzanych LPR. Takie rozwiązanie pozwoliłoby na bardziej racjonalne planowanie działalności jednostki, ograniczyłoby konieczność podejmowania corocznych interwencji dotyczących zabezpieczenia dodatkowych środków i ułatwiłoby wieloletnie planowanie zarówno polityki kadrowej, jak i wydatków związanych z utrzymaniem oraz odtwarzaniem floty.

Zasadne jest również stworzenie wieloletniego mechanizmu finansowania utrzymania i modernizacji floty LPR, tak aby wydatki związane z koniecznością wymiany kluczowych komponentów, remontami oraz stopniową wymianą statków powietrznych były planowane z odpowiednim wyprzedzeniem, a nie wyłącznie w reakcji na pojawiające się potrzeby.

Kolejnym postulatem powinno być ustawowe uregulowanie statusu członka załogi HEMS, w tym określenie jego miejsca w systemie Państwowego Ratownictwa Medycznego, zakresu kompetencji oraz zasad wykonywania obowiązków związanych jednocześnie z realizacją zadań medycznych i operacji lotniczych.

Warto również rozważyć wprowadzenie rozwiązania, zgodnie z którym każdorazowe rozszerzenie zakresu obowiązków LPR przez państwo byłoby powiązane z oceną skutków finansowych oraz zapewnieniem środków koniecznych do realizacji nowych zadań. Pozwoliłoby to uniknąć sytuacji, w której jednostka otrzymuje dodatkowe zadania bez równoczesnego zapewnienia odpowiednich zasobów finansowych i kadrowych.

W związku z powyższym zwracamy się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje wprowadzenie stałego mechanizmu corocznej aktualizacji wysokości dotacji podmiotowej dla Lotniczego Pogotowia Ratunkowego, uwzględniającego rzeczywisty wzrost kosztów funkcjonowania jednostki?

2. Jeżeli ministerstwo nie planuje obecnie wprowadzenia takiego mechanizmu, jakie są przyczyny pozostawienia obecnego modelu finansowania, w którym wzrost przewidywalnych kosztów działalności LPR wymaga każdorazowo odrębnych decyzji dotyczących zwiększenia finansowania?

3. Jakie kategorie kosztów są obecnie uwzględniane przy ustalaniu wysokości dotacji podmiotowej LPR i w jaki sposób w kolejnych latach uwzględniany jest wzrost kosztów wynagrodzeń, paliwa lotniczego, części i komponentów, obsługi technicznej statków powietrznych, szkoleń oraz utrzymania infrastruktury?

4. Czy Ministerstwo Zdrowia potwierdza, że plan finansowania LPR na 2027 r. ma wynosić około 294 mln zł? Jeżeli tak, z czego wynika przyjęcie takiego poziomu finansowania i w jaki sposób został on skalkulowany w odniesieniu do przewidywanych kosztów działalności jednostki?

5. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę, czy wysokość planowanej dotacji podmiotowej LPR na 2027 r. pozwoli na utrzymanie obecnego poziomu gotowości operacyjnej wszystkich baz HEMS?

6. Czy Ministerstwo Zdrowia przewiduje stworzenie wieloletniego planu finansowania utrzymania, modernizacji i wymiany floty LPR, uwzględniającego wiek, nalot oraz intensywność eksploatacji obecnie użytkowanych śmigłowców?

7. W jaki sposób ministerstwo zamierza zabezpieczyć finansowanie kosztów utrzymania obecnej floty LPR do czasu pełnego wdrożenia nowych statków powietrznych?

8. Czy Ministerstwo Zdrowia zamierza zabezpieczyć środki niezbędne do realizacji mechanizmu wzrostu wynagrodzeń wynikającego z porozumienia zawartego 6 lutego 2025 r., w szczególności kosztu realizacji tego mechanizmu od 1 lipca 2026 r.?

9. Czy Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło analizę ryzyka odpływu wysoko wykwalifikowanej kadry LPR w związku z brakiem stabilnego mechanizmu finansowania wzrostu wynagrodzeń? Jeżeli tak, jakie są wyniki tej analizy?

10. Czy ministerstwo planuje wprowadzenie rozwiązania, zgodnie z którym rozszerzenie zakresu zadań powierzanych LPR będzie każdorazowo wiązało się z oceną dodatkowych kosztów oraz zapewnieniem środków niezbędnych do ich realizacji?

11. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje podjęcie prac legislacyjnych mających na celu ustawowe uregulowanie statusu członka załogi HEMS? Jeżeli tak, proszę o wskazanie zakresu planowanych zmian oraz przewidywanego terminu ich przedstawienia.

12. Czy Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło analizę obecnego statusu prawnego członka załogi HEMS pod kątem zgodności zakresu jego obowiązków z obowiązującymi regulacjami dotyczącymi Państwowego Ratownictwa Medycznego oraz wykonywania operacji lotniczych?

13. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje przeprowadzenie wspólnie z dyrekcją LPR oraz przedstawicielami reprezentatywnych organizacji związkowych kompleksowej analizy modelu finansowania jednostki? Jeżeli tak, proszę o wskazanie planowanego terminu rozpoczęcia takich prac oraz ich zakresu.

14. Czy Ministerstwo Zdrowia przygotowuje rozwiązanie, które umożliwiłoby LPR wieloletnie planowanie finansowe, w tym w zakresie zatrudnienia, utrzymania floty, zakupów części i komponentów oraz inwestycji w infrastrukturę?

15. Jaki jest obecnie harmonogram prac Ministerstwa Zdrowia nad zmianą modelu finansowania Lotniczego Pogotowia Ratunkowego i czy ministerstwo przewiduje przygotowanie w tym zakresie propozycji zmian legislacyjnych?

16. Czy Ministerstwo Zdrowia może przedstawić, jakie działania zamierza podjąć w perspektywie 2027-2030, aby zapewnić LPR stabilne finansowanie pozwalające na utrzymanie pełnej gotowości operacyjnej, odpowiedniego poziomu zatrudnienia oraz bezpieczeństwa i sprawności eksploatowanej floty?