Interpelacja w sprawie informacji wprowadzonych przez prezesa Zarządu PFRON do systemu ICSMS w wykonaniu art. 58 ustawy z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze

Szanowna Pani Ministro,

w dniu 28 czerwca 2025 r. weszła w życie ustawa z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnianiu spełniania wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (poz. 731, dalej: ustawa PAD). Celem ustawy była transpozycja do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2019/882 z dnia 17 kwietnia 2019 r. w sprawie wymogów dostępności produktów i usług (tzw. Europejski akt o dostępności, ang. European Accessibility Act, EAA) (dalej: dyrektywa 2019/882).

Jak wskazano w treści uzasadnienia ustawy PAD (druk sejmowy nr 241): „Dyrektywa 2019/882 ma na celu harmonizację wymogów dotyczących dostępności wybranych produktów i usług, tak aby zapewnić sprawniejsze funkcjonowanie rynku wewnętrznego UE w drodze eliminowania i zapobiegania powstawaniu barier swobodnego przepływu, które mogą wynikać z rozbieżnych przepisów krajowych. Istnieje rozbieżność między krajowymi wymaganiami dostępności związanymi z produktami i usługami wprowadzanymi do obrotu i świadczonymi na rynku UE, co prowadzi do fragmentacji rynku wewnętrznego. Ta rozbieżność nasila się w szczególności ze względu na zobowiązania przyjęte w Konwencji o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzonej w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r.), zwanej dalej: KPON, której stronami są UE i wszystkie jej państwa członkowskie. Ogólny charakter zobowiązań wynikających z KPON w zakresie dostępności prowadzi zarówno do różnic we wdrażaniu ich na szczeblu krajowym, jak i do dalszych rozbieżności prawnych na rynku UE, zwłaszcza w odniesieniu do sprzętu komputerowego i systemów operacyjnych, usług i sprzętu telewizji cyfrowej, usług telekomunikacyjnych i obsługujących je urządzeń końcowych, e-booków, terminali, usług e-commerce; usług bankowych (w zakresie bankomatów, stron internetowych i otoczenia biznesowego), usług transportu pasażerskiego – lotniczego, kolejowego, autobusowego i morskiego (w zakresie biletomatów i automatów do odprawy, stron internetowych i środowiska zbudowanego). Wraz z rozwojem technologii informacyjno-komunikacyjnych oraz postępującą digitalizacją wszystkich sfer życia zarówno popyt na dostępne produkty i usługi, jak i dostęp do informacji na temat tych produktów i usług zwiększa się. Jest to spowodowane stałym wzrostem liczby osób, które napotykają na ograniczenia funkcjonalne podczas korzystania z produktów i usług (przede wszystkim osoby z niepełnosprawnościami, osoby starsze, migranci) oraz zmianami w zachowaniach i przyzwyczajeniach konsumenckich (np. poleganie na różnorodnych kanałach komunikacyjnych). Podaż dostępnych produktów i usług na wewnętrznym rynku nie jest obecnie w stanie zaspokoić tego popytu na satysfakcjonującym poziomie. Dyrektywa 2019/882 jest pierwszym aktem w prawie unijnym o tak szerokiej regulacji, który ma zagwarantować, że podmioty gospodarcze oraz władze publiczne będą obowiązane do stosowania wspólnych zasad dostępności niektórych produktów i usług, gwarantujących większą pewność obrotu gospodarczego. Zasadniczymi celami tej regulacji są usprawnienie funkcjonowania rynku wewnętrznego określonych produktów i usług spełniających wymagania dostępności, przy jednoczesnym ułatwieniu funkcjonowania przedsiębiorstw i zaspokojeniu potrzeb konsumentów, a także przyczynienie się do realizacji ogólnych celów strategicznych UE oraz założeń Europejskiej Strategii w sprawie niepełnosprawności”.

Z kolei, jak wskazano w uzasadnieniu projektu ustawy: „Celem gospodarczym dyrektywy 2019/882 jest zatem wspieranie właściwych mechanizmów rynku wewnętrznego UE, a także usuwanie barier dla swobodnego przepływu produktów i usług oraz zapobieganie powstawaniu takich barier, które wynikają lub mogłyby wynikać z rozbieżnych przepisów krajowych w zakresie dostępności. Regulacja ma pomóc w uzyskiwaniu przez przedsiębiorców korzyści skali, ułatwić handel transgraniczny\transgraniczną mobilność, a także pomóc firmom w koncentrowaniu zasobów na innowacjach, zamiast wykorzystywaniu ich na wydatki wynikające z rozdrobnienia przepisów w UE. Wejście w życie przepisów powinno zatem poprawić konkurencyjność podmiotów gospodarczych funkcjonujących w ramach obrotu produktami i świadczenia usług na jednolitym rynku. Równocześnie dyrektywa 2019/882 realizuje cel społeczny, którym jest ograniczenie wykluczenia społecznego i umożliwienie niezależnego życia osób z niepełnosprawnościami w społeczeństwie. Poza osobami niepełnosprawnymi w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych z przepisów dyrektywy 2019/882 skorzystają także inne grupy konsumentów, m.in. osoby starsze i te, które czasowo doświadczają ograniczeń funkcjonalnych”.

Ustawa PAD odpowiada na wskazane problemy i realizuje cele dyrektywy 2019/882 w obszarze obowiązywania prawa polskiego. Jednocześnie uwzględnia krajowy kontekst społeczno-ekonomiczny. W efekcie, dzięki możliwości zapewnienia pełniejszej i skuteczniejszej dostępności, konsumenci korzystają na szerszym dostępie do produktów i usług, co z kolei bezpośrednio przyczynia się do ułatwienia korzystania z wielu obszarów życia, takich jak edukacja, praca, mobilność, ochrona zdrowia, kultura – a w wielu przypadkach dodatkowo zezwala na dostęp do nich z poszanowaniem godności i równości.

W art. 58–60 ustawy PAD uregulowano kwestie przekazywania informacji i współpracy z Komisją Europejską, innymi państwami członkowskimi i państwami członkowskimi Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA) – stronami umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w sytuacji niespełniania przez produkty wymagań dostępności.

Zgodnie z art. 58 ust. 1 ustawy PAD prezes Zarządu PFRON i organy nadzoru rynku na zasadach określonych w rozporządzeniu (UE) 2019/1020 wprowadzają do systemu informacyjnego i komunikacyjnego, o którym mowa w art. 34 tego rozporządzenia, zwanego „systemem ICSMS”, informacje dotyczące produktów w zakresie niespełniania wymagań dostępności, w stosunku do których została przeprowadzona kontrola.

Informacje, o których mowa w ust. 1, obejmują w szczególności:

1) dane konieczne do identyfikacji produktu;

2) informacje na temat pochodzenia produktu;

3) opis niespełniania przez produkt wymagań dostępności ze wskazaniem, czy wynika to z którejkolwiek z następujących przyczyn:

a) niespełniania przez produkt mających zastosowanie wymagań dostępności,

b) braków lub błędów w normach zharmonizowanych lub specyfikacjach technicznych będących podstawą domniemania zgodności;

4) rodzaj i okres obowiązywania środków zastosowanych na podstawie art. 52 ust. 1 i art. 56 ust. 1;

5) stanowisko przedstawione w toku kontroli przez podmiot gospodarczy.

Z uwagi na fakt, że minął rok od wejścia w życie ustawy PAD, zaś zgodnie z art. 87 pierwsze kompleksowe sprawozdanie z wykonania ustawy prezes Zarządu PFRON przekaże do 31 marca 2030 roku, czyli niemal za 4 lata, co stanowi okres bardzo odległy, stąd uprzejmie proszę Panią Ministrę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Ile informacji dotyczących produktów w zakresie braku spełniania wymagań dostępności, w stosunku do których została przeprowadzona kontrola, prezes Zarządu PFRON wprowadził do systemu informacyjnego i komunikacyjnego ICSMS oraz jakich rodzajowo produktów zgłoszenia te dotyczyły?

2. Ile informacji dotyczących produktów w zakresie braku spełniania wymagań dostępności, w stosunku do których została przeprowadzona kontrola, inne krajowe organy nadzoru rynku wprowadziły do systemu informacyjnego i komunikacyjnego ICSMS oraz jakich rodzajowo produktów zgłoszenia te dotyczyły?

Udzielając odpowiedzi na pytanie nr 1 i nr 2, proszę uwzględnić okres od dnia wejścia w życie ustawy, tj. od 28 czerwca 2025 r. aż do chwili obecnej.

Proszę o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania w możliwie najkrótszym terminie, zgodnie z zasadami dotyczącymi interpelacji i zapytań poselskich.

Z wyrazami szacunku

Krzysztof Habura