Interpelacja w sprawie jednolitości praktyki prokuratorskiej w postępowaniach dotyczących uporczywego nękania, w szczególności realizowanego za pośrednictwem Internetu, oraz standardów stosowania art. 60 § 1 K.p.k. w sprawach o przestępstwa prywatnoskargowe popełniane w przestrzeni cyfrowej

Szanowny Panie Ministrze,

rozwój mediów społecznościowych oraz innych form komunikacji elektronicznej zasadniczo zmienił skalę, dynamikę i możliwe skutki działań wymierzonych przeciwko konkretnej osobie. Internet umożliwia natychmiastowe rozpowszechnianie treści wśród szerokiego kręgu odbiorców, ich wielokrotne powielanie i utrwalanie, prowadzenie kolejnych publikacji i transmisji dotyczących tej samej osoby, a także angażowanie w te działania innych użytkowników. W konsekwencji zachowania skierowane przeciwko konkretnej osobie mogą przybrać postać długotrwałego, powtarzalnego i wzajemnie powiązanego ciągu działań, którego charakteru i skutków nie sposób oceniać wyłącznie przez analizę pojedynczych publikacji, wypowiedzi, transmisji czy komentarzy w oderwaniu od całokształtu zdarzeń.

Problem ten ma szczególne znaczenie na gruncie art. 190a § 1 Kodeksu karnego, penalizującego uporczywe nękanie innej osoby lub osoby dla niej najbliższej, jeżeli prowadzi ono do wzbudzenia uzasadnionego okolicznościami poczucia zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność. Ściganie przestępstwa określonego w art. 190a § 1 K.k. następuje na wniosek pokrzywdzonego. Długotrwałe działania prowadzone w przestrzeni cyfrowej mogą ingerować nie tylko w dobre imię człowieka, lecz również w jego prywatność, poczucie bezpieczeństwa oraz funkcjonowanie rodzinne, zawodowe i społeczne. Istotnego znaczenia nabiera przy tym kumulatywny charakter takich zachowań. Pojedyncze działanie oceniane w izolacji może bowiem nie odzwierciedlać charakteru, intensywności ani rzeczywistych skutków całej sekwencji działań.

Docierające do mnie informacje dotyczące praktyki poszczególnych jednostek prokuratury wskazują na potrzebę obiektywnego ustalenia czy w sprawach o porównywalnym charakterze stosowane są porównywalne standardy oceny zawiadomień i podejmowania decyzji procesowych. Nie przesądzając prawidłowości konkretnych rozstrzygnięć, zasadne jest zatem ustalenie, czy pomiędzy poszczególnymi obszarami właściwości prokuratur okręgowych występują istotne różnice w zakresie wszczynania i odmowy wszczęcia postępowań dotyczących czynów z art. 190a § 1 K.k., a jeżeli tak – jakie są przyczyny tych różnic. Kwestia ta ma zasadnicze znaczenie dla zapewnienia prawidłowego i jednolitego stosowania prawa. Standard ochrony osoby pokrzywdzonej nie powinien zależeć od tego, która miejscowo właściwa jednostka prokuratury dokonuje oceny zawiadomienia.

Zasadne jest również ustalenie, jakie mechanizmy nadzorcze, analityczne i metodyczne służą obecnie zapewnieniu jednolitości praktyki w tej kategorii spraw.

Odrębnego potraktowania wymaga problem przestępstw ściganych z oskarżenia prywatnego, w szczególności popełnianych przy wykorzystaniu Internetu lub środków masowego komunikowania. Zgodnie z art. 60 § 1 K.p.k. w sprawach o przestępstwa ścigane z oskarżenia prywatnego prokurator wszczyna postępowanie albo jako oskarżyciel publiczny wstępuje do postępowania już wszczętego, jeżeli wymaga tego ochrona praworządności lub interes społeczny. W tym zakresie również zasadne jest ustalenie, czy ustawowe przesłanki działania prokuratora są interpretowane i stosowane według jednolitych kryteriów, zwłaszcza w przypadkach obejmujących długotrwałe, powtarzalne i publiczne działania prowadzone przy wykorzystaniu Internetu.

Problem ma zatem dwa odrębne, ale pozostające ze sobą w funkcjonalnym związku wymiary: praktykę postępowania w sprawach dotyczących art. 190a § 1 K.k. oraz praktykę stosowania art. 60 § 1 K.p.k. w odniesieniu do przestępstw prywatnoskargowych. W obu przypadkach zasadnicze znaczenie ma ustalenie czy obywatel może oczekiwać porównywalnego standardu działania prokuratury niezależnie od właściwości miejscowej jednostki prowadzącej lub oceniającej sprawę.

Panie Ministrze, w związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Ile spraw dotyczących podejrzenia popełnienia czynu określonego w art. 190a § 1 K.k. zarejestrowano w powszechnych jednostkach organizacyjnych prokuratury w 2025 r. oraz w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2026 r. oraz ile w tych okresach wydano:

a) postanowień o wszczęciu postępowania przygotowawczego,

b) postanowień o odmowie wszczęcia postępowania przygotowawczego?

Proszę o przedstawienie danych odrębnie dla całego kraju oraz dla obszarów właściwości Prokuratur Okręgowych w Jeleniej Górze, Legnicy, Świdnicy i Wrocławiu. Jeżeli dane w takim ujęciu nie są ewidencjonowane, proszę o wskazanie zakresu danych faktycznie gromadzonych przez prokuraturę, który umożliwia możliwie najbardziej miarodajne porównanie wskazanych obszarów.

2. Czy na podstawie danych pozostających w dyspozycji prokuratury możliwe jest ustalenie udziału decyzji o wszczęciu oraz odmowie wszczęcia postępowania w analizowanej kategorii spraw w każdym z czterech wskazanych okręgów? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie tych danych wraz ze wskazaniem sposobu ich obliczenia, tak aby zapewnić metodologiczną porównywalność wyników.

3. Czy sposób ewidencjonowania spraw umożliwia wyodrębnienie spośród spraw dotyczących art. 190a § 1 K.k. tych, w których zachowania podejmowane były za pośrednictwem Internetu, mediów społecznościowych lub innych środków komunikacji elektronicznej? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie dla tej kategorii liczby wszczęć i odmów wszczęcia postępowania w analogicznym układzie terytorialnym. Jeżeli takich danych się nie gromadzi, proszę o jednoznaczne wskazanie tego faktu.

4. Czy Prokuratura Krajowa lub właściwe prokuratury nadrzędne prowadziły analizy porównawcze praktyki poszczególnych jednostek lub okręgów w zakresie wszczynania i odmowy wszczęcia postępowań dotyczących art. 190a § 1 K.k.? Jeżeli tak, proszę wskazać czy stwierdzono istotne różnice, jakie ustalono ich przyczyny oraz czy w następstwie tych ustaleń podejmowano działania zmierzające do zapewnienia jednolitego stosowania prawa.

5. Jakie obowiązujące wytyczne, zalecenia, standardy metodyczne, stanowiska nadzorcze lub inne instrumenty służą obecnie zapewnieniu jednolitej praktyki prokuratorskiej w sprawach dotyczących art. 190a § 1 K.k.? W szczególności proszę wskazać czy istnieją standardy odnoszące się do spraw obejmujących wielokrotne, długotrwałe i wzajemnie powiązane zachowania realizowane za pośrednictwem Internetu.

6. Jaki standard oceny całokształtu zgromadzonego materiału stosowany jest w praktyce prokuratorskiej w sprawach, w których zawiadomienie dotyczy nie pojedynczego zdarzenia, lecz sekwencji powtarzających się i wzajemnie powiązanych zachowań? Proszę w szczególności wskazać, w jaki sposób przy ocenie możliwości realizacji znamion art. 190a § 1 K.k. uwzględniane są: częstotliwość zachowań, czas ich trwania, intensywność, wzajemne powiązanie, zasięg, ingerencja w prywatność oraz ich skumulowane oddziaływanie na pokrzywdzonego.

7. Jakie mechanizmy nadzorcze i analityczne są stosowane w celu identyfikowania istotnych rozbieżności w praktyce poszczególnych jednostek prokuratury w sprawach z art. 190a § 1 K.k. oraz jakie działania są podejmowane albo mogą zostać podjęte w przypadku stwierdzenia takich rozbieżności?

8. Jakie kryteria stosowane są przy ocenie przesłanek „ochrony praworządności“ oraz „interesu społecznego“, o których mowa w art. 60 § 1 K.p.k., w sprawach o przestępstwa prywatnoskargowe popełniane za pośrednictwem Internetu lub środków masowego komunikowania? W szczególności proszę wskazać czy przy dokonywaniu tej oceny uwzględniane są: długotrwałość i powtarzalność zachowań, ich skala i zasięg, angażowanie osób trzecich, sytuacja pokrzywdzonego oraz skumulowane skutki podejmowanych działań.

9. Czy prokuratura gromadzi dane pozwalające ustalić liczbę przypadków zastosowania art. 60 § 1 K.p.k.? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie liczby takich przypadków w 2025 r. oraz w okresie od 1 stycznia do 31 sierpnia 2026 r. dla całego kraju oraz obszarów właściwości Prokuratur Okręgowych w Jeleniej Górze, Legnicy, Świdnicy i Wrocławiu. Jeżeli dane takie nie są gromadzone, proszę o jednoznaczne wskazanie tego faktu.

10. Czy prokurator generalny dostrzega potrzebę opracowania lub uzupełnienia jednolitych wytycznych dotyczących metodyki prowadzenia postępowań w sprawach z art. 190a § 1 K.k., w szczególności dotyczących uporczywego nękania realizowanego w przestrzeni cyfrowej? Jeżeli tak, proszę o wskazanie planowanych działań. Jeżeli nie, proszę o wskazanie, jakie istniejące instrumenty uznawane są za wystarczające dla zapewnienia jednolitego standardu prowadzenia tego rodzaju postępowań.

Iwona Krawczyk
Posłanka na Sejm
Rzeczypospolitej Polskiej