Interpelacja w sprawie zasad świadczenia usług telemedycznych oraz wystawiania recept w ramach świadczeń udzielanych na odległość

Szanowna Pani Minister,

w związku z rozwojem usług medycznych świadczonych za pośrednictwem systemów teleinformatycznych i środków komunikacji na odległość, a także prowadzonymi i zapowiadanymi pracami dotyczącymi zasad wystawiania recept oraz rozwoju systemu e-zdrowia, zwracam się z interpelacją dotyczącą planowanych regulacji rynku usług telemedycznych.

Telemedycyna stała się istotnym elementem współczesnego systemu ochrony zdrowia. Prawidłowo wykorzystywana może zwiększać dostępność świadczeń, w szczególności dla mieszkańców mniejszych miejscowości, osób o ograniczonej mobilności oraz pacjentów czasowo przebywających poza miejscem zamieszkania. Umożliwia szybszy kontakt z personelem medycznym, może wspierać kontynuację leczenia, profilaktykę oraz wcześniejsze rozpoznawanie problemów zdrowotnych.

Rozwój tego rynku ujawnił jednak również zjawiska wymagające interwencji regulacyjnej. Dotyczy to w szczególności podmiotów określanych potocznie jako „receptomaty”, w przypadku których rzeczywiste świadczenie zdrowotne może zostać sprowadzone do przyjęcia formularza lub ankiety wypełnionej przez pacjenta oraz wystawienia recepty, bez przeprowadzenia adekwatnego badania, zebrania wystarczającego wywiadu i dokonania rzeczywistej oceny stanu zdrowia pacjenta.

Problem ten był przedmiotem działań rzecznika praw pacjenta oraz postępowań przed sądami administracyjnymi. Jednocześnie rozwój legalnie działających usług telemedycznych nie powinien być utożsamiany z tego rodzaju praktykami. Konieczne wydaje się zatem wypracowanie możliwie jednoznacznych kryteriów pozwalających odróżnić właściwie udzielane świadczenie zdrowotne na odległość od działalności polegającej w istocie na sprzedaży możliwości uzyskania recepty.

Szczególnego znaczenia nabiera również rozwój nowych technologii – w tym narzędzi wykorzystujących sztuczną inteligencję – które mogą wspierać m.in. zbieranie danych od pacjenta, wstępną analizę informacji, wykrywanie czynników ryzyka, porządkowanie dokumentacji czy przygotowanie danych do oceny przez lekarza. Regulacje powinny w tym zakresie zapewniać z jednej strony bezpieczeństwo pacjenta i zachowanie odpowiedzialności osoby wykonującej zawód medyczny za podejmowane decyzje, z drugiej zaś nie powinny nieuzasadnienie blokować wdrażania rozwiązań zwiększających dostępność i efektywność świadczeń.

Istotne jest również jednoznaczne określenie, w jakich przypadkach i na jakich etapach procesu diagnostyczno-terapeutycznego dopuszczalne jest korzystanie z komunikacji asynchronicznej – np. formularzy elektronicznych, czatu, poczty elektronicznej czy wiadomości głosowych – a kiedy konieczny powinien być bezpośredni kontakt lekarza z pacjentem w czasie rzeczywistym, w formie rozmowy głosowej lub połączenia audiowizualnego, bądź osobiste badanie pacjenta.

Brak dostatecznie precyzyjnych i jednolicie interpretowanych kryteriów może prowadzić zarówno do zagrożeń dla bezpieczeństwa pacjentów, jak i do niepewności prawnej po stronie podmiotów świadczących pełnoprawne usługi telemedyczne. W interesie pacjentów, lekarzy oraz przedsiębiorców działających zgodnie z prawem leży zatem stworzenie regulacji, które z jednej strony umożliwią skuteczne eliminowanie patologicznych modeli działalności, a z drugiej zapewnią przestrzeń do bezpiecznego rozwoju telemedycyny.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia prowadzi lub planuje prace legislacyjne zmierzające do kompleksowego uregulowania zasad udzielania świadczeń zdrowotnych na odległość, w szczególności świadczeń, w ramach których dochodzi do wystawienia recepty? Jeżeli tak, jaki jest zakres tych prac oraz przewidywany harmonogram ich prowadzenia?
2. Czy planowane jest określenie minimalnego standardu czynności, które powinny zostać wykonane przed wystawieniem recepty w ramach świadczenia udzielanego na odległość? Czy wymagania te będą zróżnicowane w zależności m.in. od tego, czy chodzi o pierwszorazowe ordynowanie leku, kontynuację dotychczasowego leczenia, rodzaj produktu leczniczego oraz ryzyko związane z jego stosowaniem?
3. Czy planowane jest jednoznaczne określenie dopuszczalnych form kontaktu pomiędzy lekarzem a pacjentem przy udzielaniu świadczeń telemedycznych? W szczególności, czy przepisy będą rozróżniać czynności, które mogą być wykonywane przy wykorzystaniu komunikacji asynchronicznej – takich jak formularz elektroniczny, czat, poczta elektroniczna lub wiadomości głosowe – od czynności wymagających kontaktu w czasie rzeczywistym albo osobistego zbadania pacjenta?
4. Czy ministerstwo przewiduje stworzenie regulacji pozwalających na wykorzystywanie formularzy i ankiet elektronicznych jako narzędzi pomocniczych przy zbieraniu wywiadu medycznego, przy jednoczesnym określeniu przypadków, w których informacje pozyskane w ten sposób wymagają ich pogłębienia i bezpośredniej interakcji lekarza z pacjentem?
5. Czy w przygotowywanych regulacjach zostanie określony zakres dopuszczalnego wykorzystania systemów wykorzystujących sztuczną inteligencję przy udzielaniu świadczeń telemedycznych? W szczególności, czy planowane jest określenie zasad wykorzystywania takich narzędzi do zbierania i porządkowania wywiadu medycznego, analizy danych przekazywanych przez pacjenta, identyfikacji czynników ryzyka, wspomagania decyzji klinicznych oraz przygotowywania informacji dla lekarza – przy zachowaniu odpowiedzialności osoby wykonującej zawód medyczny za ostateczną decyzję diagnostyczną i terapeutyczną?
6. Czy planowane są rozwiązania umożliwiające lekarzowi udzielającemu świadczenia na odległość sprawny dostęp – za zgodą pacjenta i z zachowaniem zasad ochrony danych – do informacji niezbędnych do bezpiecznego podjęcia decyzji terapeutycznej, w szczególności dotyczących dotychczasowego leczenia, wystawionych recept, stosowanych leków, rozpoznań, wyników badań oraz innych danych zawartych w elektronicznej dokumentacji medycznej i systemach e-zdrowia?
7. Jakie instrumenty prawne, organizacyjne i techniczne Ministerstwo Zdrowia zamierza stosować w celu eliminowania z rynku podmiotów, których działalność sprowadza się faktycznie do odpłatnego wystawiania recept bez przeprowadzenia wymaganych czynności medycznych? Czy planowane jest wprowadzenie obiektywnych i możliwych do zweryfikowania kryteriów pozwalających organom nadzoru na identyfikację tego rodzaju działalności?
8. Czy ministerstwo planuje jednocześnie określić katalog wymagań, których spełnienie będzie pozwalało podmiotom świadczącym usługi telemedyczne na jednoznaczne ustalenie, że przyjęty przez nie model udzielania świadczeń pozostaje zgodny z prawem? Czy rozważane jest w tym zakresie opracowanie standardów, wytycznych lub regulacji ograniczających obecne ryzyko rozbieżnych interpretacji?
9. Czy planowane regulacje będą wyraźnie rozróżniały automatyzację czynności technicznych i pomocniczych od czynności stanowiących wykonywanie zawodu medycznego, tak aby możliwe było wykorzystywanie nowych technologii bez przenoszenia na system informatyczny decyzji, które zgodnie z prawem powinny należeć do lekarza lub innej osoby wykonującej zawód medyczny?
10. Czy przy opracowywaniu nowych zasad Ministerstwo Zdrowia planuje konsultacje z przedstawicielami samorządów zawodów medycznych, organizacji pacjentów, podmiotów świadczących usługi telemedyczne oraz ekspertów z zakresu prawa medycznego, nowych technologii i sztucznej inteligencji?

Zasadne wydaje się stworzenie modelu regulacyjnego, który będzie chronił pacjenta przed pozornymi świadczeniami zdrowotnymi i nieuzasadnionym wystawianiem recept, a jednocześnie nie będzie ograniczał rozwoju pełnoprawnych usług telemedycznych, wykorzystujących nowoczesne technologie przy zachowaniu odpowiedniego standardu medycznego i odpowiedzialności zawodowej.

Z poważaniem

Tomasz Kostuś