Interpelacja w sprawie stanu zaawansowania i terminu zakończenia procesu przekazania przez PKP SA na rzecz PKP Polskie Linie Kolejowe SA gruntów wchodzących w skład linii kolejowych

Szanowny Panie Ministrze,

w dniu 24 września 2026 r. minie sto lat od wydania przez prezydenta Rzeczypospolitej Ignacego Mościckiego rozporządzenia o utworzeniu przedsiębiorstwa „Polskie Koleje Państwowe“ (Dz. U. R. P. nr 97 poz. 568)[1] – rocznica, w związku z którą Sejm Rzeczypospolitej Polskiej uchwałą z dnia 26 września 2025 r. ustanowił rok 2026 Rokiem Polskiej Kolei (M.P. 2025 poz. 1101)[2]. Równocześnie w dniu 8 września 2026 r. minęło dwadzieścia sześć lat od uchwalenia ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe“, która przewidziała wyodrębnienie spółki zarządzającej liniami kolejowymi i zobowiązała PKP SA do wyposażenia jej w majątek niezbędny do prowadzenia tej działalności. Mimo upływu ćwierćwiecza zarządca infrastruktury kolejowej o znaczeniu państwowym do dziś nie dysponuje tytułem prawnym do gruntów, na których położone są zarządzane przez niego linie kolejowe.

I. Stan prawny

Zgodnie z art. 17 ust. 5 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe“ (t.j. Dz. U. 2026 poz. 967) PKP SA wniesie w formie wkładu niepieniężnego do PKP PLK SA linie kolejowe w rozumieniu przepisów o transporcie kolejowym, obejmujące wszelkie nakłady, z wyłączeniem gruntów wchodzących w skład linii kolejowych niemających uregulowanego stanu prawnego oraz środków trwałych w budowie. Grunty, które z tego powodu nie mogły zostać wniesione aportem, zostały na podstawie art. 17 ust. 6 oddane PKP PLK SA do nieodpłatnego korzystania na podstawie umowy. Rozwiązanie to od początku miało charakter zastępczy i przejściowy.

Kluczowy jest art. 17 ust. 7 ustawy, zgodnie z którym PKP SA „jest obowiązana do wnoszenia do PLK SA w formie wkładów niepieniężnych gruntów będących przedmiotem umowy, o której mowa w ust. 6, niezwłocznie po uregulowaniu stanu prawnego poszczególnych nieruchomości“. Przepis ten formułuje obowiązek ustawowy o charakterze ciągłym, którego wykonanie ustawodawca powiązał wyłącznie z uregulowaniem stanu prawnego konkretnej nieruchomości, nie zaś z osiągnięciem porozumienia co do wyceny całości majątku. Co więcej, w myśl art. 17 ust. 11 w sprawach, o których mowa w ust. 7, nie są wymagane uchwały walnego zgromadzenia PKP SA – nie istnieje zatem korporacyjna przeszkoda dla sukcesywnego wykonywania tego obowiązku.

Ustawa nie pozostawia też ministra poza tym procesem. Zgodnie z art. 18 ust. 2 ustawy PKP SA i PKP PLK SA są obowiązane uzyskać zgodę ministra właściwego do spraw transportu na dokonanie czynności prawnej w zakresie rozporządzenia składnikami aktywów trwałych, w tym ich wniesienia jako wkładu do spółki, jeżeli wartość rynkowa przedmiotu rozporządzenia przekracza równowartość 50 000 euro. Planowany aport zorganizowanej części przedsiębiorstwa – niezależnie od tego, czy jego wartość zostanie ustalona na 10, czy na 39 mld zł – mieści się w zakresie tego przepisu. Minister właściwy do spraw transportu wykonuje ponadto prawa z akcji Skarbu Państwa na walnych zgromadzeniach obu spółek.

Ustawodawca wyznaczył również ramy czasowe rozliczenia całej operacji. Ustawą z dnia 9 czerwca 2022 r. o zmianie ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe“ (Dz. U. 2022 poz. 1534) dodano art. 24ba, zgodnie z którym zobowiązania PKP SA z tytułu podatku dochodowego od osób prawnych powstałe w rozliczeniu za lata 2022-2026 podlegają zapłacie w drodze przeniesienia własności akcji PKP PLK SA, oraz art. 24ca, zgodnie z którym w tym samym trybie podlegają zapłacie zobowiązania PKP SA z tytułu podatku od towarów i usług „powstałe do dnia 31 grudnia 2026 r.“, związane z rozliczeniem umów zawartych na podstawie art. 17 ust. 5 w brzmieniu sprzed 25 maja 2003 r. Data 31 grudnia 2026 r. nie jest zatem terminem publicystycznym, lecz granicą ustawowego mechanizmu podatkowego stworzonego wprost po to, by umożliwić rozliczenie aportu gruntów.

II. Stan faktyczny

Styczeń 2023 r. – PKP SA poinformowały o zakończeniu inwentaryzacji nieruchomości niezbędnych do prowadzenia ruchu pociągów i zarządzania liniami kolejowymi oraz o wyodrębnieniu zorganizowanej części przedsiębiorstwa pod nazwą „PKP SA Oddział Infrastruktura Kolejowa“. Objęto nią ponad 34 tys. działek ewidencyjnych o łącznej powierzchni ponad 39 tys. ha oraz ponad 18 tys. środków trwałych stanowiących elementy linii kolejowych. W dniu 23 stycznia 2023 r. ogłoszono przetarg na wycenę majątku przewidzianego do aportu[3].

Lipiec 2023 r. – przetarg rozstrzygnięto na rzecz Ernst & Young Corporate Finance, z ceną 3 567 000 zł brutto; warunki postępowania przewidywały wykonanie wyceny w terminie nie dłuższym niż osiem miesięcy[4]. Termin ten upłynął zatem najpóźniej w pierwszej połowie 2024 r.

Marzec 2024 r. – na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 marca 2024 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie wykazu spółek, w których prawa z akcji Skarbu Państwa wykonuje Prezes Rady Ministrów lub inni członkowie Rady Ministrów, nadzór właścicielski nad PKP SA przeszedł z ministra aktywów państwowych do ministra właściwego do spraw transportu. Jak wskazało samo Ministerstwo Infrastruktury w odpowiedzi na interpelację poselską nr 6030, „od dnia 26 marca 2024 r. minister właściwy ds. transportu wykonuje w spółce PKP SA prawa z akcji Skarbu Państwa“[5]. W dniu 29 marca 2024 r. Walne Zgromadzenie PKP SA odwołało cały dotychczasowy zarząd i powołało nowy[6]. Zgodnie z doniesieniami prasy branżowej wniosek o przeniesienie nadzoru złożył w lutym 2024 r. wiceminister infrastruktury Piotr Malepszak, motywując go m.in. potrzebą przeprowadzenia przejęcia gruntów pod liniami kolejowymi przez PKP PLK SA[7].

Styczeń 2026 r. – prezes Zarządu PKP SA Alan Beroud deklarował, że spółka jest „blisko finiszu“ transakcji, a wartość aportu wszystkich gruntów szacował na 37-39 mld zł, wskazując, że pozyskane w ten sposób środki miałyby posłużyć m.in. inwestycjom dworcowym oraz dokapitalizowaniu PKP Intercity SA kwotą ok. 1,7 mld zł na zakup taboru dla kolei dużych prędkości[8].

Kwiecień 2026 r. – prezes zarządu PKP PLK SA Piotr Wyborski przedstawił stanowisko rozbieżne niemal czterokrotnie: wartość gruntów pod liniami kolejowymi oszacowano według wartości rynkowej już w 2001 r. na ok. 7 mld zł, a wraz z pozostałymi nieruchomościami łączna wartość transakcji wynosi ok. 10 mld zł. Prezes PKP PLK SA wskazał przy tym, że wycena na poziomie zbliżonym do 40 mld zł oznaczałaby objęcie przez PKP SA ponad 50% akcji zarządcy infrastruktury, co byłoby sprzeczne z wynikającą z prawa Unii Europejskiej zasadą niezależności zarządcy infrastruktury[9]. W tym samym miesiącu wiceprezes Zarządu PKP SA Dariusz Grajda stwierdzał publicznie, że sprawa jest „trudnym tematem“ i że spółka ma „jeszcze czas“, by ją przedyskutować i rozwiązać[10].

Lipiec 2026 r. – pan minister osobiście przyznał, że zarządy obu spółek nie potrafią się porozumieć, że oczekiwał osiągnięcia porozumienia „dwa lata temu“ i że wobec tego kwestia ta została wpisana do kluczowych wskaźników efektywności (KPI) dla obu zarządów, a premie członków zarządów mają zostać uzależnione od postępów w tej sprawie[11]. Równocześnie w prasie branżowej pojawiły się doniesienia, że sfinalizowanie procesu przesunie się do 2028 r.[12].

Konsekwencje tego stanu rzeczy nie mają charakteru wyłącznie księgowego. Zarządca infrastruktury o znaczeniu państwowym nie dysponuje tytułem prawnym do gruntów, którymi faktycznie zarządza, choć od ćwierć wieku wykazuje je w sprawozdaniach finansowych. Każde uzgodnienie kolizji na styku z terenami kolejowymi, każda zgoda inwestycyjna i każdy podział nieruchomości wymagają udziału dwóch odrębnych podmiotów, co wydłuża proces inwestycyjny i podnosi jego koszty w okresie, w którym realizowany jest Krajowy Program Kolejowy.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 192 ust. 1 uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 30 lipca 1992 r. Regulamin Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej (t.j. M.P. 2026 poz. 573), zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

A. Stan zaawansowania procesu

1. Na jakim dokładnie etapie znajduje się obecnie proces przeniesienia z PKP SA do PKP PLK SA gruntów wchodzących w skład linii kolejowych? Proszę o przedstawienie chronologicznego wykazu czynności podjętych w tej sprawie od dnia 1 stycznia 2024 r. do dnia udzielenia odpowiedzi, ze wskazaniem dat, podmiotów i charakteru każdej czynności (uchwały organów spółek, porozumienia, wystąpienia ministra, opinie prawne).

2. Czy wycena zlecona w 2023 r. spółce Ernst & Young Corporate Finance została wykonana i odebrana? Jeżeli tak – w jakiej dacie, na jaką wartość opiewa i jakiego zakresu majątku dotyczy? Jeżeli nie została odebrana lub została zakwestionowana – proszę o wskazanie przyczyn oraz skutków finansowych dla PKP SA.

3. Jaka łączna kwota została dotychczas wydatkowana przez spółki Grupy PKP oraz PKP PLK SA na wyceny, opinie, ekspertyzy prawne i doradztwo transakcyjne związane z tym procesem? Proszę o zestawienie umów ze wskazaniem wykonawców, przedmiotu, wartości i dat zawarcia.

4. Ile działek ewidencyjnych i jaka powierzchnia gruntów są obecnie objęte planowanym aportem – w zestawieniu z danymi z inwentaryzacji ze stycznia 2023 r. (ponad 34 tys. działek, ponad 39 tys. ha)? Ile nieruchomości i o jakiej powierzchni wyłączono z zakresu zorganizowanej części przedsiębiorstwa, z jakich przyczyn i na podstawie jakiej decyzji?

5. Ile działek gruntów wchodzących w skład linii kolejowych nadal nie ma uregulowanego stanu prawnego w rozumieniu art. 17 ust. 6 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe“? Proszę o dane w podziale na województwa, ze szczególnym uwzględnieniem województwa lubelskiego, oraz o wskazanie, w jakim tempie stan prawny był regulowany w latach 2020-2026.

6. Ile gruntów PKP SA wniosła do PKP PLK SA w wykonaniu obowiązku z art. 17 ust. 7 ustawy w poszczególnych latach 2020-2026? Proszę o dane roczne obejmujące liczbę działek, powierzchnię i wartość wniesionych wkładów niepieniężnych. Jeżeli w którymkolwiek z tych lat nie wniesiono żadnych gruntów – proszę o wyjaśnienie, w jaki sposób resort ocenia wykonywanie przez PKP SA tego obowiązku ustawowego, skoro jego realizacja nie została przez ustawodawcę uzależniona od uzgodnienia wyceny całości majątku ani od uchwały walnego zgromadzenia (art. 17 ust. 11 ustawy).

B. Spór o wycenę i strukturę własnościową

7. Które z dwóch publicznie przedstawionych stanowisk co do wartości majątku będącego przedmiotem transakcji – ok. 10 mld zł (PKP PLK SA) czy 37-39 mld zł (PKP SA) – Ministerstwo Infrastruktury uznaje za prawidłowe i na jakiej podstawie metodologicznej? Czy resort dysponuje własną analizą tej rozbieżności?

8. Czy Ministerstwo Infrastruktury zleciło niezależną opinię lub powołało zespół rozjemczy w celu rozstrzygnięcia sporu metodologicznego między spółkami? Jeżeli tak – kiedy, komu i z jakim rezultatem? Jeżeli nie – dlaczego?

9. Czy resort przeprowadził analizę skutków objęcia przez PKP SA pakietu przekraczającego 50% akcji PKP PLK SA w świetle wymogów niezależności zarządcy infrastruktury wynikających z dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2012/34/UE oraz z ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym? Czy w tej sprawie zasięgnięto stanowiska prezesa Urzędu Transportu Kolejowego lub Komisji Europejskiej?

10. Czy jest rozważany wariant odpłatnego nabycia akcji PKP PLK SA od PKP SA ze środków Funduszu Kolejowego? Jeżeli tak – jaka jest szacowana wartość takiej operacji, z jakiego źródła miałaby zostać sfinansowana i jaki byłby jej wpływ na możliwości finansowania inwestycji kolejowych z tego funduszu?

C. Termin zakończenia i skutki podatkowe

11. Jaki jest aktualny, zatwierdzony harmonogram zakończenia procesu? Proszę o wskazanie planowanych dat: podjęcia uchwał przez organa obu spółek, zawarcia umowy przeniesienia zorganizowanej części przedsiębiorstwa, podwyższenia kapitału zakładowego PKP PLK SA oraz rejestracji tego podwyższenia w Krajowym Rejestrze Sądowym.

12. Czy proces zostanie zakończony do dnia 31 grudnia 2026 r.? Jeżeli nie – jakie będą tego konsekwencje dla mechanizmów przewidzianych w art. 24ba i art. 24ca ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe“? Proszę o wskazanie kwoty zobowiązań podatkowych PKP SA objętych tymi przepisami oraz o wyjaśnienie, w jaki sposób zostaną one uregulowane po upływie wskazanej w ustawie daty.

13. Czy Ministerstwo Infrastruktury potwierdza doniesienia prasowe, zgodnie z którymi finalizacja procesu przesunie się na 2028 r.? Jeżeli tak – kiedy, i przez kogo, zapadła decyzja o takim przesunięciu oraz czy zaplanowano w związku z tym zmianę przepisów ustawy?

14. Czy w Ministerstwie Infrastruktury trwają prace nad projektem ustawy przenoszącej grunty pod liniami kolejowymi z PKP SA do PKP PLK SA z mocy prawa – a więc nad rozwiązaniem niewymagającym emisji akcji i zmiany struktury właścicielskiej zarządcy infrastruktury? Jeżeli tak – proszę o wskazanie numeru projektu w wykazie prac legislacyjnych Rady Ministrów oraz zakładanego terminu przyjęcia. Jeżeli nie – dlaczego wariant ten został odrzucony?

D. Nadzór właścicielski

15. Jakie konkretnie wskaźniki KPI dotyczące przeniesienia gruntów zostały wyznaczone zarządom PKP SA i PKP PLK SA? Proszę o podanie ich treści, terminów realizacji, wagi w łącznej puli celów zarządczych oraz daty ich formalnego ustalenia.

16. Czy członkom zarządów PKP SA i PKP PLK SA wypłacono wynagrodzenie uzupełniające (premie) za lata 2024 i 2025 mimo niezrealizowania procesu przeniesienia gruntów? Jeżeli tak – proszę o wskazanie łącznych kwot w rozbiciu na obie spółki oraz o wyjaśnienie, w jaki sposób ocena realizacji celów zarządczych uwzględniała tę sprawę.

17. Jak Pan Minister odnosi się do stanowiska prezentowanego dotychczas przez resort w odpowiedziach na interpelacje poselskie, zgodnie z którym minister właściwy do spraw transportu nie posiada uprawnień do narzucania zarządom PKP SA i PKP PLK SA określonych działań (z powołaniem na art. 375 Kodeksu spółek handlowych) w sytuacji, gdy obowiązek wniesienia gruntów wynika wprost z art. 17 ust. 7 ustawy, wniesienie wkładu niepieniężnego o wartości przekraczającej równowartość 50 000 euro wymaga zgody ministra na podstawie art. 18 ust. 2 ustawy, a minister wykonuje prawa z akcji Skarbu Państwa na walnych zgromadzeniach obu spółek i sam zadeklarował powiązanie premii zarządów z postępami w tej sprawie?

18. Czy resort oszacował wymierne skutki braku własności gruntów po stronie zarządcy infrastruktury dla procesu inwestycyjnego – w szczególności przeciętne wydłużenie postępowań wymagających uzgodnień między PKP SA a PKP PLK SA oraz wpływ tego stanu na realizację Krajowego Programu Kolejowego i przygotowanie inwestycji przewidzianych w Zintegrowanej Sieci Kolejowej? Jeżeli tak – proszę o przedstawienie tych danych.

Uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi na piśmie w terminie 21 dni od dnia otrzymania interpelacji, stosownie do art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, oraz o udzielenie odpowiedzi odrębnie na każde z postawionych pytań.

Z wyrazami szacunku

Michał Moskal

Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

————————————————————————————————————————

Źródła:

[1] Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa „Polskie Koleje Państwowe“ (Dz. U. R. P. nr 97 poz. 568).

[2] Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 26 września 2025 r. w sprawie ustanowienia roku 2026 Rokiem Polskiej Kolei (M.P. 2025 poz. 1101).

[3] „PKP SA uporządkowały sprawę zarządzania kolejowymi nieruchomościami“, komunikat z 23 stycznia 2023 r.

[4] J.Madrjas, „Ernst&Young wyceni grunty, które PKP SA przekaże PLK“, Rynek Kolejowy, 4 lipca 2023 r., https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/ernstyoung-wyceni-grunty-ktore-pkp-sa-przekaze-plk-114094.html

[5] Odpowiedź Ministerstwa Infrastruktury na interpelację poselską nr 6030 (X kadencja Sejmu).

[6] Komunikat PKP SA z 29 marca 2024 r. o zmianach w składzie Zarządu spółki; „Nowy zarząd PKP SA. Alan Beroud szefem kolejowej grupy“, Rynek Kolejowy, 29 marca 2024 r.

[7] K.Trammer, „Imperium kontratakuje“, Z Biegiem Szyn nr 5 (144), wrzesień-październik 2026 r., s. 8-9.

[8] Ł.Malinowski, „Jak przenieść grunty warte ok. 37 mld zł z PKP SA do PKP PLK SA?“, Rynek Kolejowy, 7 stycznia 2026 r., https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/jak-przeniesc-grunty-warte-ok-37-mld-zl-z-pkp-sa-do-pkp-plk-sa-126192.html

[9] Ł.Malinowski, „PKP PLK i PKP SA. Nie ma zgody w sprawie wyceny gruntów“, Rynek Kolejowy, 7 kwietnia 2026 r., https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/pkp-plk-i-pkp-sa-nie-ma-zgody-w-sprawie-wyceny-gruntow-136608.html

[10] Wypowiedź wiceprezesa zarządu PKP SA Dariusza Grajdy dla portalu Rynek Kolejowy, kwiecień 2026 r., przytoczona w: K.Trammer, „Imperium kontratakuje“, Z Biegiem Szyn nr 5 (144), s. 9.

[11] Ł.Malinowski, „Klimczak: PKP SA i PKP PLK muszą się porozumieć w sprawie gruntów“, Rynek Kolejowy, 27 lipca 2026 r., https://www.rynek-kolejowy.pl/wiadomosci/klimczak-pkp-sa-i-pkp-plk-musza-sie-porozumiec-w-sprawie-gruntow-153815.html

[12] K.Śmietana, „Od ćwierć wieku jedna spółka PKP nie może przekazać drugiej spółce gruntu pod torami. «To utrudnia inwestycje»“, Dziennik Gazeta Prawna, 4 maja 2026 r.