Interpelacja w sprawie systemowej reformy lecznictwa odwykowego i utworzenia ośrodków koordynacyjno-interwencyjnych opieki nad osobami w kryzysie uzależnienia

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z interpelacją w sprawie pilnej potrzeby głębokiej, systemowej reformy opieki nad osobami w kryzysie uzależnienia od alkoholu oraz innych substancji psychoaktywnych. Obecny model, oparty na wyizolowanych i niekomunikujących się ze sobą instytucjach, wyczerpał swoją formułę, generując olbrzymie koszty społeczne, medyczne i samorządowe, nie przynosząc przy tym pożądanych efektów terapeutycznych.

Analizując dzisiejszy system leczenia uzależnień w Polsce, oparty na ustawie o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi oraz strukturach nadzorowanych m.in. przez Krajowe Centrum Przeciwdziałania Uzależnieniom (KCPU), dostrzegamy drastyczny brak ciągłości opieki (tzw. continuum of care).

Dziś ścieżka pacjenta w ostrej fazie kryzysu (upojenia) najczęściej rozpoczyna się od interwencji Policji i przewiezienia na Szpitalny Oddział Ratunkowy (SOR) lub – jeśli gmina ją jeszcze posiada – do izby wytrzeźwień. SOR-y, których zadaniem jest ratowanie życia, stały się de facto „przechowalniami” dla osób nietrzeźwych, co dramatycznie obciąża system Państwowego Ratownictwa Medycznego. Z kolei izby wytrzeźwień pełnią funkcję czysto izolacyjno-penalną. Pacjent trzeźwieje, otrzymuje rachunek i wraca do swojego środowiska.

Jeśli pacjent wykaże własną inicjatywę leczenia, system oferuje mu oddziały detoksykacyjne (oddziały leczenia zespołów abstynencyjnych), a po odtruciu – wojewódzkie ośrodki terapii uzależnienia i współuzależnienia (WOTUW), oddziały stacjonarne lub poradnie dochodzące.

Fundamentalnym błędem tego systemu jest brak koordynatora. Pomiędzy wypisem z izby wytrzeźwień lub SOR-u, a przyjęciem na detoks, a następnie pomiędzy detoksem a podjęciem właściwej terapii, istnieje systemowa próżnia. Pacjent, który z natury swojej choroby cierpi na deficyty motywacyjne, musi samodzielnie nawigować po skomplikowanym systemie ochrony zdrowia. W efekcie większość chorych „gubi się”, przerywa leczenie i wraca do nałogu, tworząc tzw. efekt obrotowych drzwi, wielokrotnie trafiając na te same SOR-y. Uzależnienie to przewlekła choroba, która wymaga – podobnie jak onkologia czy kardiologia – opieki koordynowanej, a nie tylko doraźnych interwencji medycznych.

Wychodząc naprzeciw tym wyzwaniom, proponuję głęboką redefinicję izb wytrzeźwień i przekształcenie ich w ośrodki koordynacyjno-interwencyjne opieki nad osobami w kryzysie uzależnienia. Jednostki te zintegrowałyby rozproszony potencjał interwencyjny i terapeutyczny, wprowadzając w terapii uzależnień model zbliżony skutecznością do sprawdzonych rozwiązań opieki koordynowanej (takich jak np. sieć onkologiczna czy programy typu KOS-Zawał).

Nowe ośrodki pełniłyby dwie integralne funkcje:

1. Funkcja interwencyjno-izolacyjna: Ośrodek przejąłby od SOR-ów ciężar opieki nad pacjentami w stanie upojenia, zapewniając bezpieczne warunki trzeźwienia. Aby odciążyć budżety samorządów, proponuję zrewidowanie anachronicznych wymogów kadrowych – dyżury mogliby z powodzeniem pełnić ratownicy medyczni, felczerzy oraz pielęgniarki, zamiast deficytowych w systemie lekarzy.
2. Funkcja koordynacji i nawigacji pacjenta: W ośrodku zatrudnieni byliby asystenci zdrowienia, terapeuci uzależnień i koordynatorzy opieki. W momencie wytrzeźwienia pacjent nie byłby wypuszczany z rachunkiem do domu, lecz przejmowany przez koordynatora. Koordynator diagnozowałby sytuację, a jeśli pacjent wymagałby odtrucia medycznego, kierowałby go bezpośrednio na oddział detoksykacyjny w szpitalu, z którym ośrodek miałby podpisaną umowę o współpracy lub do ośrodków terapeutycznych.

Najważniejszą rolą koordynatora byłoby monitorowanie pacjenta. Od momentu interwencji, przez detoks, aż po zapisanie do poradni czy ośrodka zamkniętego, pacjent byłby „prowadzony za rękę”. Koordynator pilnowałby terminów, kontaktował się z chorym i zapobiegał jego zniknięciu z radaru placówek pomocowych. Zamiast epizodycznego leczenia, otrzymalibyśmy ciągły, nadzorowany proces powrotu do zdrowia i wolności od nałogu.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra/Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia dostrzega kryzys obecnego modelu funkcjonowania izb wytrzeźwień oraz problem obciążenia szpitalnych oddziałów ratunkowych pacjentami w stanie upojenia alkoholowego?
2. Czy w resorcie prowadzone są obecnie prace analityczne lub legislacyjne nad wdrożeniem modelu opieki koordynowanej w obszarze leczenia uzależnień, na wzór programów koordynowanych z innych dziedzin medycyny?
3. Jak ministerstwo odnosi się do koncepcji powołania ośrodków koordynacyjno-interwencyjnych opieki nad osobami w kryzysie uzależnienia, które przejęłyby funkcję izolacyjną przy jednoczesnym wprowadzeniu instytucji „koordynatora opieki”, monitorującego ścieżkę pacjenta od interwencji po zakończenie terapii?
4. Czy resort rozważy podjęcie inicjatywy ustawodawczej mającej na celu uelastycznienie wymogów kadrowych dla podmiotów pełniących funkcje izolacyjno-interwencyjne (np. dopuszczenie ratowników medycznych jako personelu kierującego procesem trzeźwienia bez stałej obecności lekarza), aby obniżyć koszty ich funkcjonowania dla samorządów?
5. Jakie działania planuje podjąć ministerstwo, aby zintegrować współpracę szpitalnych oddziałów detoksykacyjnych z publicznymi centrami wsparcia psychicznego i terapii uzależnień w celu zapobiegania zjawisku przerywania leczenia przez pacjentów?