Interpelacja w sprawie poprawy warunków materialnych studentów, doktorantów i pracowników nauki

Szanowny Panie Ministrze,

27 maja 2026 r., podczas protestu środowiska akademickiego pod hasłem „3% dla nauki, 100% dla Polski”, deklarował Pan z mównicy sejmowej, że „3% PKB na naukę to nasz wspólny cel”, a w ciągu najbliższych pięciu lat nakłady mają osiągnąć poziom 2% PKB.

Tymczasem projekt budżetu państwa na 2027 r., przyjęty przez Radę Ministrów, przewiduje na naukę i szkolnictwo wyższe 46,2 mld zł, czyli o ponad 2,6 mld zł więcej niż w 2026 r., ale jednocześnie nakłady te mają stanowić jedynie 1,05% PKB. Oznacza to, że mimo nominalnego zwiększenia wydatków udział nauki i szkolnictwa wyższego w PKB mimo zapowiedzi nie rośnie. Tym bardziej zasadne jest pytanie o konkretną drogę dojścia do deklarowanych przez Pana 2%, a następnie 3% PKB.

Nie mniej niepokojąca jest sytuacja wynagrodzeń w szkolnictwie wyższym. Ministerstwo podkreśla, że dzięki podwyżkom z lat 2024-2026 środki na wynagrodzenia wzrosły realnie o ok. 40% względem 2023 r. W tym samym okresie płaca minimalna wzrosła jednak z 3490 zł brutto w styczniu 2023 r. do 4806 zł brutto w 2026 r., czyli o ok. 37,7%. Jeszcze bardziej wymowna jest sytuacja początkującego nauczyciela akademickiego. Od 1 stycznia 2026 r. minimalne miesięczne wynagrodzenie zasadnicze profesora w uczelni publicznej wynosi 9650 zł. Zgodnie z art. 137 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce minimalne wynagrodzenie zasadnicze nauczyciela akademickiego nie może być niższe niż 50% tej kwoty. Oznacza to, że ustawowe minimum dla asystenta wynosi 4825 zł brutto – zaledwie 19 zł więcej od płacy minimalnej wynoszącej 4806 zł. Trudno uznać za docelowy model sytuację, w której minimalne wynagrodzenie zasadnicze osoby rozpoczynającej karierę akademicką przewyższa płacę minimalną o 19 zł miesięcznie.

Samo ministerstwo przyznało zresztą w odpowiedzi na petycję „3% dla nauki”, że istniejący mechanizm wynagradzania „wymaga gruntownej zmiany”, a prace nad nowym systemem wyliczania płac są „coraz bliżej finału”. W tej samej odpowiedzi resort zapowiedział także poprawę sytuacji doktorantów, w tym objęcie ich obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym, rozszerzenie możliwości zawieszania kształcenia, zwiększenie wysokości stypendiów przed i po ocenie śródokresowej oraz ustawowe umocowanie Rzecznika Praw Doktoranta. Część tych rozwiązań – dotycząca m.in. obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego oraz nowych zasad zawieszania kształcenia – znalazła się już w projekcie ustawy UDER70. Publiczny opis tego projektu nie obejmuje jednak m.in. zapowiadanej podwyżki minimalnych stypendiów doktoranckich ani ustawowego umocowania Rzecznika Praw Doktoranta.

Równie istotne są codzienne warunki życia studentów i doktorantów. Już w czerwcu 2025 r. ministerstwo zobowiązało się do opracowania do końca 2025 r. założeń programu wspierającego rozwój stołówek na uczelniach. Program nie został jednak w tym terminie przedstawiony. Z informacji Komisji Edukacji i Nauki wynikało przy tym, że spośród 69 zbadanych uczelni jedynie 18 posiadało stołówki, z czego 15 prowadzi zewnętrzny operator, a nie sama uczelnia. Na sześciu nie było żadnego zaplecza gastronomicznego poza automatami. W odpowiedzi z 4 sierpnia 2026 r. na petycję „3% dla nauki, 100% dla Polski” ministerstwo ponownie poinformowało o pracach nad modelem dostępnych cenowo stołówek oraz o prowadzonym pilotażu. Po ponad roku od pierwszej zapowiedzi studenci i doktoranci mają więc prawo oczekiwać odpowiedzi nie na pytanie, czy tani obiad na uczelni jest potrzebny, lecz kiedy rzeczywiście będzie dostępny i ile państwo przeznaczy na ten cel.

Podobna sytuacja dotyczy akademików. W pierwszym półroczu 2026 r. na inwestycje w domy studenckie udostępniono z Funduszu Dopłat ok. 400 mln zł. Już w marcu uczelnie złożyły 14 wniosków o łącznej wartości prawie 464 mln zł, dotyczących ponad 3200 nowych lub modernizowanych miejsc. Pierwszy etap programu pokazał, że potrzeby uczelni przekraczają dostępną pulę środków. Tymczasem w komunikacie dotyczącym budżetu na 2027 r. rząd zapowiada dalszą budowę i remonty akademików, ale nie wskazuje, jaka konkretnie kwota zostanie na ten cel przeznaczona.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Kiedy zostanie przedstawiony zapowiadany przez ministerstwo nowy mechanizm wyliczania wynagrodzeń w nauce i od kiedy zacznie obowiązywać? Czy wynagrodzenia zostaną powiązane z obiektywnym wskaźnikiem ekonomicznym, np. przeciętnym wynagrodzeniem w gospodarce lub sektorze przedsiębiorstw? Jaką docelową relację między minimalnym wynagrodzeniem pracownika akademickiego a płacą minimalną i przeciętnym wynagrodzeniem chce osiągnąć ministerstwo?

2. Skoro 27 maja 2026 r. deklarował Pan osiągnięcie 2% PKB na naukę w ciągu pięciu lat i docelowo 3% PKB, a projekt budżetu na 2027 r. przewiduje nakłady odpowiadające 1,05% PKB, jaka jest konkretna, rok po roku, ścieżka dojścia do zapowiadanego poziomu finansowania? Jakiego udziału nakładów na naukę i szkolnictwo wyższe w PKB ministerstwo oczekuje w latach 2028, 2029, 2030 i 2031?

3. Kiedy wejdą w życie wszystkie zapowiedziane zmiany dotyczące doktorantów? Od kiedy doktoranci zostaną objęci obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym, kiedy zostaną rozszerzone możliwości zawieszania kształcenia, do jakiego poziomu wzrosną minimalne stypendia przed i po ocenie śródokresowej oraz kiedy ustawowo umocowany zostanie Rzecznik Praw Doktoranta?

4. Czy ministerstwo wprowadzi ogólnopolski system dopłat do posiłków dla studentów i doktorantów uczelni publicznych? Jeżeli tak, kiedy program zostanie uruchomiony, jaki będzie jego mechanizm oraz jaka kwota zostanie zabezpieczona na ten cel w 2027?

5. Ile środków zostanie przeznaczonych w 2027 r. na budowę, remont i modernizację akademików? O ile będzie to więcej niż pula dostępna w 2026 r., ile nowych lub zmodernizowanych miejsc ma dzięki tym środkom powstać oraz jaka część środków trafi do uczelni publicznych w Krakowie i województwie małopolskim?

Z poważaniem

Daria Gosek-Popiołek
Posłanka na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej