Interpelacja w sprawie przedstawionego przez Ministerstwo Sprawiedliwości postulatu wprowadzenia obowiązku rejestrowania wizerunku osób korzystających z usług płatniczych przy użyciu bankomatu

Szanowny Panie Ministrze,

w piśmie datowanym na 18 sierpnia 2026 r. (znak: DL-VIII.48.1145.2026), złożonym w ramach procesu uzgodnień złożonego przez Ministerstwo Finansów projektu ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu rozwoju rynku finansowego oraz zwiększenia stabilności finansowej na tym rynku (numer z wykazu: UC132), Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło „wstępnie omówioną z Ministerstwem Finansów propozycję uzupełnienia ustawy […] o zmianę ustawy o usługach płatniczych“, zgodnie z którą: „Banki, właściciele lub posiadacze bankomatu lub wpłatomatu zobowiązani są do rejestrowania wizerunku osób korzystających z usług płatniczych przy użyciu bankomatu oraz przechowywanie zarejestrowanych nagrań przez okres 90 dni od dnia wykonania usługi“.

Co więcej, „Banki, właściciele lub posiadacze bankomatu lub wpłatomatu na żądanie: 1. sądu; 2. prokuratora; 3. Policji; 4. Krajowej Administracji Skarbowej; 5. Żandarmerii Wojkowej; 6. Straży Granicznej; 7. Agencji Bezpieczeństwa Wewnętrznego; 8. Centralnego Biura Antykorupcyjnego; 9. Służby Kontrwywiadu Wojskowego; 10. Agencji Wywiadu; 11. Służby Ochrony Państwa – dokonują zabezpieczenia wskazanych w wezwaniu zapisów monitoringu na okres 90 dni od dnia otrzymania wezwania w sposób uniemożliwiający jego utratę, nadpisanie lub usunięcie“.

Propozycja ta zakłada także umieszczenie w ustawie przepisu o charakterze wykroczeniowym: „Kto korzystając z usług płatniczych przy użyciu bankomatu lub wpłatomatu, zakrywa twarz lub część twarzy w sposób uniemożliwiający identyfikację tożsamości podlega karze grzywny albo karze nagany“.

Propozycja ta została zgłoszona już po zamknięciu procesu konsultacji publicznych, które trwały od 22 czerwca do 22 lipca. W praktyce uniemożliwione zostało zatem formalne ustosunkowanie się opinii publicznej zarówno do samej propozycji, jak i do jej uzasadnienia.

Tymczasem w uzasadnieniu tej propozycji zawarto cztery bardzo konkretne tezy, na poparcie których nie zostały przytoczone żadne konkretne dane:

• „Sprawcy cyberprzestępstw, aby utrudnić analizę przepływów pieniężnych na wstępnym etapie prania pieniędzy bardzo często dokonują ich wypłat w bankomatach w Polsce, a następnie wpłat we wpłatomatach lub bitomatach“,
• „Otrzymanie przez organa ścigania postanowienia sądu okręgowego o zwolnieniu z tajemnicy bankowej, często po 2-3 miesiącach, a następnie oczekiwanie na informację od konkretnego banku, w niektórych przypadkach doprowadza do całkowitego pozbawienia możliwości wykrywczych, a co za tym idzie, skutkuje bezkarnością sprawców“,
• „Część operatorów bankomatów w swoich bankomatach nie posiada możliwości zabezpieczenia wizerunku sprawcy. Powoduje to wykorzystywanie infrastruktury bankomatów danej firmy przez znaczną część przestępców“,
• „Należy nadmienić, że bankomaty określonej firmy posiadają możliwość utrwalania wizerunku osoby wypłacającej w innych państwach europejskich z uwagi na to, że regulacje prawne zostały na nich nałożone“.

Opinia publiczna zasługuje na to, by poznać szczegółowe dane stojące za tymi enigmatycznymi opisami. Zgodnie z informacjami udostępnionymi publicznie przez Narodowy Bank Polski „na koniec I kwartału 2026 r. w Polsce funkcjonowało 20 337 bankomatów“ (https://nbp.pl/wp-content/uploads/2026/07/2026-Q1-informacja-o-kartach-platniczych.pdf), natomiast zgodnie z informacjami portalu Cashless.pl bankomaty te należały w tym okresie do 11 podmiotów: Euronet, ITCARD/Planet Cash, PKO BP, BPS, Pekao, SGB, ATM Express, KBS, BS Brodnica, BSR w Krakowie oraz Citi (https://www.cashless.pl/18861-liczba-bankomatow-1-kw-2026-r).

W związku z powyższymi zagadnieniami niniejszym kieruję do Ministra Sprawiedliwości oraz Ministra Finansów i Gospodarki następujące pytania:

1. Ile konkretnie bankomatów, wpłatomatów oraz bitomatów funkcjonuje obecnie w Polsce?
2. Do jakich konkretnie firm (operatorów) należą bankomaty, wpłatomaty oraz bitomaty funkcjonujące obecnie w Polsce? Proszę o podanie konkretnej liczby urządzeń należących do każdej z tych firm (operatorów), a także określenia, czy dana firma (operator) jest podmiotem polskim czy zagranicznym.
3. Ile konkretnie wypłat w bankomatach oraz wpłat we wpłatomatach lub bitomatach w Polsce dokonanych przez sprawców cyberprzestępstw zarejestrowano w Polsce w latach: 2024, 2025 oraz 2026 (z podziałem na poszczególne kwartały oraz konkretne firmy [operatorów], do których należą dane bankomaty, wpłatomaty lub bitomaty)?
4. Ile konkretnie spośród bankomatów, wpłatomatów oraz bitomatów funkcjonujących obecnie w Polsce ma obecnie możliwość utrwalania (zabezpieczenia) wizerunku osoby wpłacającej lub wypłacającej (sprawcy)? Proszę o podanie konkretnej liczby, z podziałem na firmy (operatorów), do których należą dane bankomaty, wpłatomaty lub bitomaty.
5. Ile wyniósłby szacunkowy koszt wymiany lub modyfikacji wszystkich bankomatów, wpłatomatów oraz bitomatów w Polsce w celu dostosowania ich do regulacji zaproponowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości? Proszę o podanie szacunkowego kosztu z podziałem na poszczególne firmy (operatorów), do których należą dane bankomaty, wpłatomaty lub bitomaty.
6. Ile bankomatów, wpłatomatów oraz bitomatów w Polsce zostałoby trwale zamkniętych w wyniku braku ekonomicznej opłacalności wymiany lub modyfikacji w celu dostosowania ich do regulacji zaproponowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości? Proszę o podanie szacunkowej liczby z podziałem na poszczególne firmy (operatorów), do których należą dane bankomaty, wpłatomaty lub bitomaty, a także określenie, jakich konkretnie terenów dotyczyłoby to zjawisko (małe, średnie, duże i bardzo duże miasta, wsie).
7. W jaki konkretnie sposób regulacja zaproponowana przez Ministerstwo Sprawiedliwości wpłynęłaby na dostępność mieszkańców Polski do bankomatów, wpłatomatów lub bitomatów, a zatem także na dostępność mieszkańców Polski do gotówki w ogóle? Proszę o oszacowanie tego wpływu z podziałem na osoby zamieszkujące małe, średnie, duże i bardzo duże miasta oraz wsie.
8. Jakie konkretnie firmy dysponują obecnie możliwościami technicznymi pozwalającymi na wymianę lub modyfikację bankomatów, wpłatomatów oraz bitomatów w Polsce w celu dostosowania ich do regulacji zaproponowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości? Proszę o podanie ich szacunkowej liczby, podanie nazw, a także określenie, czy dana firma jest podmiotem polskim czy zagranicznym.
9. Na podstawie jakich konkretnie przesłanek została podjęta decyzja o przedstawieniu przez Ministerstwo Sprawiedliwości omawianej regulacji? Czy wynika ona z jakichś ustaleń na poziomie międzynarodowym bądź europejskim, a jeżeli tak, to jakich? Czy została przeprowadzona ocena skutków regulacji? Proszę o udostępnienie wszelkich opracowań, analiz lub innego rodzaju dokumentów, wraz z ich autorami i datami sporządzenia, a także sprawozdań, protokołów, notatek lub innych informacji świadczących o odbyciu wszelkich organizowanych w tym celu spotkań, rozmów, konferencji lub kongresów z udziałem podmiotów podlegających Ministerstwu Sprawiedliwości lub Ministerstwu Finansów, podczas których były przedstawiane propozycje tożsame bądź zbliżone do regulacji zaproponowanej przez Ministerstwo Sprawiedliwości.
10. Proszę o udostępnienie informacji o wszelkich spotkaniach, rozmowach, konferencjach lub kongresach z udziałem podmiotów podlegających Ministerstwu Sprawiedliwości lub Ministerstwu Finansów, w których brali udział również przedstawiciele firm (operatorów), o których mowa w punkcie 2 oraz punkcie 8.

Z wyrazami szacunku
Karina Bosak
Poseł na Sejm RP