Interpelacja w sprawie zasad kwalifikowania uczestników oraz finansowania programu "Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością" - edycja 2027

Szanowna Pani Minister,

w dniu 7 września 2026 r. Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej ogłosiło nabór wniosków do programu „Asystent osobisty osoby z niepełnosprawnością“ dla jednostek samorządu terytorialnego, edycja 2027. Planowany budżet programu wynosi 1,2 mld zł.

Poważne wątpliwości budzą zasady punktacji zawarte w Karcie oceny indywidualnej sytuacji osoby z niepełnosprawnością, stanowiącej załącznik nr 2 do programu. W części dotyczącej dostępności pomocy osoba, której obecnie nikt nie udziela wsparcia, otrzymuje automatycznie maksymalną liczbę 6 punktów. Jeżeli natomiast pomoc jest udzielana przez rodzinę, inne osoby, jednostkę pomocy społecznej, organizację pozarządową, WTZ, ŚDS, ZAZ lub inną placówkę przyznana liczba punktów zależy od regularności, dostępności i zakresu tej pomocy. Tak skonstruowana punktacja może działać na niekorzyść osób o największych potrzebach, które tylko dzięki regularnej pomocy rodziny lub instytucji są obecnie w stanie funkcjonować. Może również prowadzić do sytuacji, w której zorganizowanie dotychczasowej sieci wsparcia obniży szanse na uzyskanie asystencji osobistej, mimo że pomoc ta nie zastępuje profesjonalnej usługi asystenckiej i często odbywa się kosztem aktywności zawodowej oraz życia osobistego członków rodziny.

Wątpliwości budzi także poziom finansowania pozostałych programów realizowanych z Funduszu Solidarnościowego. W projekcie planu finansowego funduszu na 2027 r. na programy resortowe przewidziano około 1,537 mld zł, z czego 1,2 mld zł ma zostać przeznaczone na program AOON dla JST. Pozostawia to znacznie mniejszą pulę na asystencję realizowaną przez organizacje pozarządowe, opiekę wytchnieniową oraz centra opiekuńczo-mieszkalne. Jednocześnie rozpoczęcie świadczenia usług asystencji na podstawie procedowanej ustawy jest planowane dopiero od 2028 r.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Na podstawie jakich badań, analiz, symulacji lub wyników pilotażu opracowano punktację zawartą w Karcie oceny indywidualnej sytuacji osoby z niepełnosprawnością w programie AOON dla JST – edycja 2027?
2. Dlaczego osobie deklarującej, że obecnie nikt jej nie pomaga, przyznaje się automatycznie 6 punktów, podczas gdy korzystanie z pomocy rodziny lub instytucji może obniżyć punktację? W jaki sposób będzie weryfikowana prawdziwość informacji o całkowitym braku pomocy oraz jak ministerstwo zamierza zapobiec składaniu deklaracji niezgodnych ze stanem faktycznym w celu uzyskania maksymalnej liczby punktów?
3. W jaki sposób ministerstwo zamierza zapobiec obniżaniu szans na otrzymanie asystencji osobom wymagającym znacznego wsparcia, które obecnie korzystają z pomocy rodziny, opiekunów lub instytucji?
4. Z jakimi organizacjami reprezentującymi osoby z niepełnosprawnościami konsultowano kartę oceny, kiedy przeprowadzono konsultacje oraz które uwagi strony społecznej zostały uwzględnione albo odrzucone?
5. Jakie kwoty ministerstwo planuje przeznaczyć w 2027 r. odrębnie na: AOON dla organizacji pozarządowych, opiekę wytchnieniową dla JST, opiekę wytchnieniową dla organizacji pozarządowych oraz centra opiekuńczo-mieszkalne? Czy zostanie zagwarantowana ciągłość wsparcia osobom korzystającym z tych programów w 2026 r.?

Uprzejmie proszę również o wskazanie, czy w związku ze zgłaszanymi zastrzeżeniami ministerstwo przewiduje zmianę zasad punktacji jeszcze przed rozpoczęciem kwalifikacji uczestników programu na 2027 r.?

Zapewnienie sprawiedliwego dostępu do asystencji osobistej wymaga, aby o przyznaniu wsparcia decydowały rzeczywiste, niezaspokojone potrzeby osoby z niepełnosprawnością, a korzystanie z pomocy rodziny lub instytucji nie prowadziło automatycznie do pogorszenia jej sytuacji w procesie kwalifikacji.

Z poważaniem

Barbara Okuła

Poseł na Sejm RP