Interpelacja w sprawie nadzoru nad realizacją przez wojewodę lubelskiego zadań z zakresu legalizacji pobytu cudzoziemców oraz systemowych mechanizmów weryfikacji zezwoleń udzielanych w celu kształcenia się i wykonywania pracy

Szanowny Panie Ministrze,

działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora oraz art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, składam, na ręce pana marszałka Sejmu, interpelację w sprawie ustaleń poczynionych w toku prowadzonych przeze mnie interwencji poselskich dotyczących legalizacji pobytu cudzoziemców w województwie lubelskim.

I. Materiał źródłowy

Podstawę ustaleń stanowią trzy dokumenty urzędowe: odpowiedzi wojewody lubelskiego Krzysztofa Komorskiego z 17 czerwca i 16 lipca 2026 r. (znak: SO‑VI.6156.1.5.2026) udzielone na moje interwencje poselskie z 1 czerwca i 2 lipca 2026 r. oraz odpowiedź zastępcy komendanta głównego Straży Granicznej gen. bryg. SG Grzegorza Niemca z 28 sierpnia 2026 r. (znak: KG‑AS.WPS.0701.16.2026) udzielona na moją interwencję z 6 sierpnia 2026 r.

Odrębną interwencję poselską skierowaną do Pana Ministra w dniu 6 sierpnia 2026 r., dotyczącą stosowania art. 144 i art. 144a ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, pozostawiono dotychczas bez odpowiedzi mimo upływu terminu wskazanego w art. 20 ust. 2 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora. Niniejsza interpelacja obejmuje zatem również pytania tam zawarte.

II. Ustalenia dotyczące zezwoleń udzielanych w celu kształcenia się

W latach 2023–2026 (do 7 lipca) wojewoda lubelski udzielił 5848 zezwoleń na pobyt czasowy w celu podjęcia lub kontynuacji studiów stacjonarnych albo kształcenia w szkole doktorskiej. Z tego 2741, tj. 46,9%, przypadło obywatelom Zimbabwe. W roku 2024 udział ten wyniósł 51,9% (1124 zezwolenia), podczas gdy obywatelom Ukrainy udzielono ich 177, Tajwanu 138, Białorusi 119, Nigerii 118, a Indii 71 – łącznie 623, a więc blisko dwukrotnie mniej niż obywatelom jednego państwa afrykańskiego.

Gdy liczba zezwoleń studenckich dla obywateli Zimbabwe spadła z 1124 (2024 r.) do 655 (2025 r.), liczba zezwoleń udzielanych tej samej grupie w celu wykonywania pracy wzrosła z 14 (2023 r.) do 135 (2025 r.), a z tytułu „innych okoliczności, w tym nauki” — z 91 do 475; w 2025 r. obywatelom Zimbabwe przypadło 56,6% wszystkich zezwoleń udzielonych w tej ostatniej kategorii w całym województwie. Jednocześnie obywatele Zimbabwe nie występują w żadnym roku w zestawieniach kart pobytu wydanych na podstawie zezwoleń na pobyt stały ani rezydenta długoterminowego Unii Europejskiej.

III. Ustalenia dotyczące zezwoleń udzielanych w celu wykonywania pracy

Równolegle zmienia się struktura napływu pracowniczego. Ogólna liczba zezwoleń udzielanych w celu wykonywania pracy nie rośnie, natomiast zmienia się ich rozkład narodowościowy.

Zezwolenia w celu pracy	2023 r.	2024 r.	2025 r.	2026 r. (do 7.07)
Obywatele Kolumbii	poniżej 10	19	113	91
Obywatele Nepalu	34	41	101	148
Udział obywateli Ukrainy i Białorusi	—	78,7%	76,5%	64,4%
Ogółem	3794	4708	4578	2038

Źródło: Odpowiedź wojewody lubelskiego z 16 lipca 2026 r., str. 3 oraz 5–6; udziały procentowe – obliczenia własne.

Zwracam uwagę, że liczba zezwoleń pracowniczych udzielonych obywatelom Kolumbii wzrosła w samym 2025 roku o 495%, a w okresie do 7 lipca 2026 r. wydano ich 91, co odpowiada tempu około 177 rocznie. Napływ ten ma charakter wyłącznie zarobkowy – liczba zezwoleń pracowniczych odpowiada praktycznie liczbie wszystkich kart pobytu wydanych obywatelom tego państwa. Analogiczny wzorzec dotyczy Nepalu, gdzie w pierwszym półroczu 2026 r. wydano więcej zezwoleń niż w całym roku poprzednim.

Odnotowuję, że zagrożenia związane z napływem z części tych kierunków zostały dostrzeżone na szczeblu rządowym. Rozporządzeniem Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2026 r. (Dz. U. poz. 1072), obowiązującym od 22 sierpnia 2026 r., obywatele Kolumbii, Gruzji i Wenezueli zostali pozbawieni możliwości wykonywania pracy w ramach ruchu bezwizowego. Projekt przygotowano z inicjatywy ministra spraw zagranicznych, a Pan Minister go poparł; w uzasadnieniu wskazano na wysokie ryzyko migracyjne.

IV. Luki informacyjne po stronie organu udzielającego zezwoleń

Wojewoda lubelski oświadczył, że nie potrafi odróżnić kart pobytu wydanych po raz pierwszy od kart kolejnych i wymienianych, a zatem nie dysponuje wiedzą o liczbie osób, których wydane dokumenty dotyczą. Nie potrafi również podać liczby spraw pozostających w toku na koniec żadnego z badanych lat, nie wie, których uczelni dotyczyły zezwolenia studenckie ani ile wpłynęło zawiadomień o skreśleniu cudzoziemca z listy studentów. W latach 2023–2026 organ wydał i wymienił 32 855 kart pobytu oraz wydał 30 892 decyzje pozytywne w sprawach pobytowych, a zezwolenie cofnął lub stwierdził wygaśnięcie zezwolenia w dwudziestu przypadkach.

Odrębnego odnotowania wymaga jakość samych zestawień. W tabeli „Wydane zezwolenia pobytowe” (str. 6 odpowiedzi z 16 lipca 2026 r.) kolumna opisana jako stan na 7 lipca 2026 r. sumuje się do 2312 zezwoleń, co odpowiada liczbie decyzji pozytywnych wykazanej w tym samym piśmie dla stanu na 10 czerwca 2026 r., podczas gdy dla 7 lipca podano liczbę 3528 – dane dotyczące 2026 r. zaniżono zatem o 1216 zezwoleń. Ponadto wartość podana dla obywateli Ukrainy w kategorii „praca” za 2023 r. (225) jest niemożliwa do pogodzenia z sumą tego samego wiersza, pozostawiając 2088 zezwoleń nieprzypisanych do jakiegokolwiek państwa, a pozycja „Kenia” występuje w zestawieniu narodowościowym dwukrotnie, ze sprzecznymi wartościami. O sprostowanie wszystkich trzech pozycji wystąpiłem do wojewody lubelskiego. Z uwagi na drugą z nich dane za 2023 r. w wierszu dotyczącym pracy pominięto w tabeli zamieszczonej powyżej.

V. Ustalenia wynikające z odpowiedzi Komendy Głównej Straży Granicznej

Odpowiedź Straży Granicznej w istotnym zakresie nie daje się pogodzić z wyjaśnieniami wojewody. Po pierwsze, w punkcie ad 8 wskazano, że zawiadomienia o skreśleniu cudzoziemca z listy studentów są ewidencjonowane w Zintegrowanym Systemie Informacji o Szkolnictwie Wyższym i Nauce POL-on, do którego Straż Graniczna posiada dostęp, podczas gdy wojewoda twierdzi, że żaden dostępny mu rejestr takich wpisów nie zawiera i że ich ustalenie wymagałoby ręcznego przeglądania tysięcy papierowych teczek aktowych.

Po drugie, w punkcie ad 4 Straż Graniczna poinformowała, że na wniosek właściwego organu, którym jest wojewoda, funkcjonariusze przeprowadzają wywiad środowiskowy, który może obejmować ustalenia dotyczące podjęcia lub kontynuowania przez cudzoziemca nauki. Instrument weryfikacji istniał zatem przez cały badany okres i uruchamiany jest właśnie przez wojewodę.

Po trzecie, w punkcie ad 5 wskazano, że komendant główny Straży Granicznej jednokrotnie, w 2025 r., wystąpił z wnioskiem o wydanie decyzji o zakazie przyjmowania cudzoziemców na podstawie art. 144a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, przy czym sprawa nie dotyczyła jednostki edukacyjnej z województwa lubelskiego. Narzędzie to jest więc w praktyce stosowane przez organy państwa.

Po czwarte, w punkcie ad 7 opisano współpracę opartą na Porozumieniu o współpracy partnerskiej zawartym 20 lutego 2024 r. w Lublinie, w ramach którego przy Wydziale Spraw Obywatelskich i Cudzoziemców Lubelskiego Urzędu Wojewódzkiego stacjonarnie wykonuje czynności pracownik Placówki Straży Granicznej w Lublinie. Opisując praktyczny przebieg tej współpracy, Straż Graniczna wskazała jednak wyłącznie, że wojewoda informuje ją o decyzjach negatywnych. Wskazano ponadto, że wygaśnięcie zezwolenia na pobyt czasowy następuje z mocy prawa z dniem, w którym decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu staje się ostateczna, wobec czego nie informuje się o tym wojewody, co oznacza, że przekazana mi statystyka cofnięć i wygaśnięć nie odzwierciedla rzeczywistej liczby zezwoleń, które przestały obowiązywać.

Dla porządku podaję dane liczbowe Straży Granicznej za lata 2023–2026 w Nadbużańskim Oddziale SG, obejmującym głównie obszar województwa lubelskiego: przeprowadzono 6377 kontroli legalności pobytu, którymi objęto 9948 cudzoziemców, ujawniając 2387 osób przebywających niezgodnie z przepisami, w tym 130 obywateli Zimbabwe. Wobec obywateli Zimbabwe wydano 121 decyzji o zobowiązaniu do powrotu, z czego zrealizowano 70.

VI. Podstawa wystąpienia do Pana Ministra

Zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie minister właściwy do spraw administracji publicznej sprawuje nadzór nad działalnością wojewody na podstawie kryterium zgodności jego działania z powszechnie obowiązującym prawem, a także pod względem rzetelności i gospodarności. Stosownie zaś do art. 9 ust. 2 tej ustawy wojewoda jest obowiązany do udzielania właściwemu ministrowi żądanych informacji i wyjaśnień w wyznaczonym terminie. Ponadto Panu Ministrowi przysługują kompetencje wynikające z art. 144 ust. 4 oraz art. 144a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, a stosownie do art. 16 ust. 2 tej ustawy minister właściwy do spraw wewnętrznych sprawuje nadzór nad szefem Urzędu do Spraw Cudzoziemców; komendant główny Straży Granicznej jest organem podległym temu ministrowi.

Mając powyższe na uwadze, zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Czy minister spraw wewnętrznych i administracji podejmował – w ramach nadzoru, o którym mowa w art. 8 ust. 3 ustawy o wojewodzie i administracji rządowej w województwie – czynności zmierzające do zbadania prawidłowości i rzetelności realizacji przez wojewodę lubelskiego zadań z zakresu legalizacji pobytu cudzoziemców? Jeżeli nie, to czy w świetle przedstawionych ustaleń zamierza je podjąć?

2. Jak Pan Minister ocenia rozbieżność między oświadczeniem wojewody lubelskiego, że żaden z dostępnych mu rejestrów nie zawiera wpisów o skreśleniu cudzoziemca z listy studentów, a stanowiskiem Straży Granicznej, zgodnie z którym zdarzenia te są ewidencjonowane w systemie POL-on, do którego Straż Graniczna posiada dostęp?

3. Czy wojewodom przysługuje dostęp do wykazu studentów oraz do wykazu cudzoziemców przyjętych na studia i do szkół doktorskich prowadzonych w systemie POL-on? Jeżeli nie, czy ministerstwo wystąpi do ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego o zapewnienie wojewodom takiego dostępu jako organom udzielającym zezwoleń w celu kształcenia się?

4. Ile wniosków o przeprowadzenie przez organy Straży Granicznej wywiadu środowiskowego skierowali wojewodowie w latach 2023–2026, w rozbiciu na województwa, oraz ile takich wniosków skierował wojewoda lubelski? W ilu przypadkach ustalono, że cudzoziemiec nie podjął lub nie kontynuował nauki?

5. Ile wniosków o wydanie decyzji o zakazie przyjmowania cudzoziemców przez jednostkę prowadzącą studia, o których mowa w art. 144a ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, wpłynęło do ministerstwa w latach 2023–2026, od których organów, ile postępowań wszczęto i ile zakończyło się wydaniem decyzji o zakazie? Czy którykolwiek z tych wniosków dotyczył jednostki z siedzibą w województwie lubelskim, a w szczególności czy wniosek taki złożył kiedykolwiek wojewoda lubelski?

6. Czy ministerstwo prowadzi monitoring struktury narodowościowej zezwoleń udzielanych w celu kształcenia się i czy koncentracja zezwoleń na obywatelach jednego państwa, w skali opisanej w punkcie II niniejszej interpelacji, jest traktowana jako okoliczność uzasadniająca analizę pod kątem przesłanek z art. 144a ust. 1 pkt 5 lit. a lub b ustawy o cudzoziemcach?

7. Jak przedstawia się stan zatwierdzeń jednostek prowadzących studia na potrzeby przyjmowania cudzoziemców w trybie art. 144 ust. 4 ustawy o cudzoziemcach po upływie terminu przypadającego na 30 czerwca 2026 r.? Ile wniosków złożono, ile zatwierdzeń wydano, a w ilu przypadkach odmówiono – z wyodrębnieniem województwa lubelskiego?

8. Czy Pan Minister występował do wojewodów, szefa Krajowej Administracji Skarbowej, głównego inspektora pracy lub prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o informacje, o których mowa w art. 144a ust. 1a ustawy o cudzoziemcach, w odniesieniu do jednostek działających na terenie województwa lubelskiego?

9. Jak Pan Minister ocenia relację dwudziestu rozstrzygnięć o cofnięciu zezwolenia lub stwierdzeniu jego wygaśnięcia do 32 855 kart pobytu wydanych i wymienionych w tym samym okresie? Czy wskaźnik ten odbiega od wartości notowanych w innych województwach i czy był przedmiotem jakiejkolwiek analizy resortu?

10. Czy ministerstwo gromadzi dane o liczbie zezwoleń na pobyt czasowy wygasłych z mocy prawa w związku z tym, że decyzja o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu stała się ostateczna, oraz czy – wobec stanowiska Straży Granicznej, że wojewody się o tym nie informuje – resort rozważa wprowadzenie obowiązku przekazywania takiej informacji organowi, który zezwolenia udzielił?

11. Jaka była skuteczność wykonania decyzji o zobowiązaniu do powrotu w latach 2023–2026 w skali kraju oraz w Nadbużańskim Oddziale Straży Granicznej? Jakie działania podejmuje resort w celu jej zwiększenia wobec ustalenia, że na 121 decyzji wydanych obywatelom Zimbabwe przypadło 70 zrealizowanych – przy zastrzeżeniu Straży Granicznej, że decyzje zrealizowane w danym roku nie muszą pochodzić z tego samego roku?

12. Czy ministerstwo analizowało przesunięcie struktury narodowościowej zezwoleń udzielanych w celu wykonywania pracy, polegające na spadku udziału obywateli Ukrainy i Białorusi, przy jednoczesnym wielokrotnym wzroście liczby zezwoleń dla obywateli Kolumbii i Nepalu? Czy analiza taka poprzedzała poparcie przez Pana Ministra rozporządzenia z 31 lipca 2026 r. i czy obejmowała ujęcie wojewódzkie?

13. Czy resort rozważa objęcie analogicznymi ograniczeniami innych kierunków napływu, w szczególności Nepalu, wobec którego dynamika wzrostu zezwoleń pracowniczych w województwie lubelskim jest obecnie najwyższa?

14. Czy ministerstwo dysponuje danymi o liczbie cudzoziemców podejrzanych o popełnienie przestępstw w rozbiciu na województwa i obywatelstwa? Jeżeli tak, proszę o przekazanie tych danych dla województwa lubelskiego za lata 2023–2026, z wyodrębnieniem obywateli Kolumbii i Zimbabwe. Jeżeli dane takie nie są gromadzone, proszę o wskazanie przyczyn.

15. Czy porozumienia o współpracy zawierane pomiędzy wojewodami a oddziałami Straży Granicznej mają charakter standaryzowany i czy ministerstwo zbada zakres wymiany informacji przewidziany w porozumieniu zawartym 20 lutego 2024 r. w Lublinie, w szczególności to, dlaczego opisana przez Straż Graniczną praktyka wymiany informacji ogranicza się do przekazywania danych o decyzjach negatywnych i nie obejmuje okoliczności uzasadniających weryfikację zezwoleń już udzielonych?

16. Z jakich przyczyn nie udzielono dotychczas odpowiedzi na moją interwencję poselską z dnia 6 sierpnia 2026 r. skierowaną do Pana Ministra w tej samej sprawie mimo upływu terminu wynikającego z art. 20 ust. 2 ustawy o wykonywaniu mandatu posła i senatora?

17. Jak Pan Minister – jako organ sprawujący nadzór nad wojewodą pod względem rzetelności – ocenia jakość danych statystycznych przekazanych przez wojewodę lubelskiego w trybie interwencji poselskiej, w tym opisane w punkcie IV błędy zaniżające dane o 1216 zezwoleń oraz wewnętrznie sprzeczne pozycje zestawień narodowościowych? Czy resort zweryfikuje rzetelność sprawozdawczości tego organu?

Podkreślam, że przedmiotem niniejszej interpelacji nie jest ocena cudzoziemców, którym zezwoleń udzielono, ani kwestionowanie potrzeby zatrudniania pracowników zagranicznych czy umiędzynarodowienia polskich uczelni. Przedmiotem jest wyłącznie pytanie, czy organy państwa korzystają z instrumentów weryfikacji, którymi ustawowo dysponują, i czy sprawowany jest nad nimi rzeczywisty nadzór. Rzetelnie prowadzona procedura leży w interesie także tych cudzoziemców, którzy przyjechali do Polski, aby legalnie pracować lub podjąć naukę.

Uprzejmie proszę o udzielenie odpowiedzi w formie pisemnej w terminie 21 dni od dnia otrzymania interpelacji, stosownie do art. 115 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu RP.

Z poważaniem

Michał Moskal

Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej