Interpelacja w sprawie dochodzenia zwrotu dofinansowania od beneficjentów programu "Czyste Powietrze", którzy działali w dobrej wierze i mogli zostać poszkodowani przez działania wykonawców

Szanowna Pani Minister,

do mojego biura poselskiego zwróciła się mieszkanka województwa małopolskiego, beneficjentka programu „Czyste Powietrze“, wobec której Wojewódzki Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie prowadzi działania zmierzające do odzyskania kwoty około 25 tys. zł wypłaconego dofinansowania.

Z przedstawionych dokumentów i wyjaśnień wynika, że stwierdzona przez fundusz nieprawidłowość nie była skutkiem celowego działania beneficjentki ani próbą uzyskania nienależnych środków publicznych. Beneficjentka wskazuje, że działała w zaufaniu do profesjonalnego wykonawcy, który przygotowywał dokumentację oraz realizował przedsięwzięcie. Podpisane przez nią dokumenty zostały przedstawione jako kompletne i zgodne z wymaganiami programu.

Co istotne, wykonawca miał przedstawić funduszowi obszerne wyjaśnienia, wskazując, że źródłem problemu był popełniony przez niego błąd o charakterze formalnym lub redakcyjnym. Mimo tego odpowiedzialność finansowa została skierowana wyłącznie wobec beneficjentki.

Sprawa budzi szczególne wątpliwości w kontekście przyjętego przez Radę Ministrów 11 sierpnia 2026 r. projektu ustawy o pomocy beneficjentom programu „Czyste Powietrze“ poszkodowanym przez działania wykonawców. Z informacji przedstawionych przez rząd wynika bowiem, że celem projektowanych przepisów jest objęcie ochroną osób, które nie z własnej winy zostały narażone na obowiązek zwrotu środków wskutek nieuczciwych lub nierzetelnych działań wykonawców oraz umożliwienie czasowego wstrzymania dochodzenia należności.

W związku z powyższym proszę o odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska stoi na stanowisku, że beneficjent programu „Czyste Powietrze“, który działał w dobrej wierze, nie ma specjalistycznej wiedzy technicznej oraz powierzył realizację przedsięwzięcia profesjonalnemu wykonawcy, powinien ponosić pełną odpowiedzialność finansową za błędy popełnione przez tego wykonawcę?

2. Jakie kryteria są obecnie stosowane przez wojewódzkie fundusze ochrony środowiska przy ustalaniu, czy nieprawidłowość powstała z winy beneficjenta, czy też z winy wykonawcy?

3. Czy przed wydaniem decyzji lub wezwaniem do zwrotu środków jest badany stopień zawinienia poszczególnych uczestników procesu, w szczególności wykonawcy, który przygotowywał dokumentację i realizował inwestycję?

4. Ile spraw dotyczących zwrotu środków z programu „Czyste Powietrze“ znajduje się obecnie w toku, w których beneficjenci wskazują, że źródłem nieprawidłowości były działania, zaniedbania lub błędy wykonawców?

5. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska planuje wydanie wojewódzkim funduszom wytycznych dotyczących szczególnego traktowania spraw beneficjentów, którzy mogą zostać objęci rozwiązaniami przewidzianymi w przyjętym przez Radę Ministrów projekcie ustawy?

6. Czy do czasu zakończenia procesu legislacyjnego jest możliwe wstrzymanie lub zawieszenie działań zmierzających do odzyskania środków od beneficjentów, wobec których istnieją przesłanki wskazujące, że mogli zostać poszkodowani przez wykonawców?

7. Czy obecnie obowiązujące przepisy pozwalają wojewódzkim funduszom na odstąpienie od podejmowania działań windykacyjnych lub ich zawieszenie w przypadku wystąpienia szczególnie uzasadnionych okoliczności wskazujących na brak winy beneficjenta?

8. Czy osoby, wobec których już prowadzone są postępowania związane ze zwrotem środków, będą mogły skorzystać z rozwiązań przewidzianych w projektowanej ustawie, jeżeli zostanie ustalone, że zostały poszkodowane przez wykonawców i działały w dobrej wierze?

9. Czy ministerstwo analizuje możliwość zastosowania zasady proporcjonalności w sprawach, w których stwierdzona nieprawidłowość ma charakter formalny lub redakcyjny, nie skutkuje zawyżeniem kwoty dofinansowania ani nie prowadzi do powstania szkody po stronie Skarbu Państwa lub funduszy ochrony środowiska?

10. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska dostrzega ryzyko, że dalsze dochodzenie zwrotu środków od osób działających w dobrej wierze, przy jednoczesnym procedowaniu ustawy mającej chronić właśnie takich beneficjentów, może prowadzić do podważenia zaufania obywateli do państwa i realizowanych przez nie programów publicznych?

11. Czy ministerstwo zamierza zwrócić się do Wojewódzkiego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej w Krakowie o ponowną analizę opisanej sprawy pod kątem rzeczywistego podmiotu odpowiedzialnego za stwierdzoną nieprawidłowość oraz zasadności kontynuowania działań zmierzających do odzyskania środków od beneficjentki?

Uprzejmie proszę o szczegółowe odniesienie się do przedstawionego problemu, który może mieć charakter szerszy i dotyczyć również innych beneficjentów programu „Czyste Powietrze“, działających w zaufaniu do profesjonalnych wykonawców.

Z poważaniem