Interpelacja w sprawie działań Rzeczypospolitej Polskiej po umorzeniu przez stronę izraelską postępowania dotyczącego śmierci obywatela RP Damiana Sobola

Szanowny Panie Premierze,

1 kwietnia 2024 r. w wyniku ataku Sił Obronnych Izraela na konwój organizacji humanitarnej World Central Kitchen w Strefie Gazy śmierć poniósł obywatel Rzeczypospolitej Polskiej Damian Soból. W sierpniu 2026 r. izraelskie organa wojskowe zdecydowały o zakończeniu postępowania bez skierowania sprawy na drogę karną, uznając brak podstaw do dalszego ścigania osób odpowiedzialnych za podjęcie decyzji skutkującej śmiercią siedmiu pracowników humanitarnych.

Jednocześnie w przestrzeni publicznej pojawiły się wypowiedzi płk. Nochi Mendela, który przyznał, że wydał rozkaz przeprowadzenia operacji skutkującej śmiercią pracowników World Central Kitchen, a zarazem publicznie stwierdził, że nie żałuje podjętej decyzji.

W ocenie pytającej śmierć obywatela Rzeczypospolitej Polskiej podczas wykonywania działalności humanitarnej wymaga wykorzystania przez państwo wszystkich dostępnych instrumentów dyplomatycznych i prawnych służących wyjaśnieniu okoliczności zdarzenia oraz dochodzeniu odpowiedzialności osób za nie odpowiedzialnych. Obowiązek ten powinien być realizowany niezależnie od tego, którego państwa dotyczy sprawa oraz jakie relacje polityczne i strategiczne łączą Polskę z danym państwem.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy rząd Rzeczypospolitej Polskiej uznaje okoliczności śmierci Damiana Sobola za wyjaśnione oraz uważa sprawę za zamkniętą?

2. Czy poza wezwaniem ambasadora Izraela do Ministerstwa Spraw Zagranicznych podjęto dalsze działania dyplomatyczne mogące wywrzeć realną presję na stronę izraelską w celu pełnego wyjaśnienia sprawy? Jeśli tak, proszę o wskazanie tych działań oraz ich rezultatów.

3. Jakie konkretne efekty przyniosły dotychczasowe działania dyplomatyczne Rzeczypospolitej Polskiej prowadzone od chwili śmierci Damiana Sobola?

4. Czy rząd RP uważa reakcję strony izraelskiej, w tym zakończenie postępowania bez postawienia zarzutów karnych, za adekwatną do okoliczności zdarzenia skutkującego śmiercią obywatela Rzeczypospolitej Polskiej? Proszę o uzasadnienie stanowiska.

5. Czy Polska podjęła lub zamierza podjąć wspólne działania z Australią, Wielką Brytanią oraz Kanadą, których obywatele również ponieśli śmierć w tym samym ataku?

6. Czy były prowadzone rozmowy dotyczące skoordynowanych inicjatyw dyplomatycznych lub prawnych z państwami, których obywatele zginęli podczas tego zdarzenia? Jeżeli nie, proszę wskazać przyczyny braku takich działań.

7. Czy rząd RP rozważał lub rozważa podjęcie inicjatywy na forum Unii Europejskiej, Organizacji Narodów Zjednoczonych bądź innych organizacji międzynarodowych w celu ponownego zbadania sprawy bądź przeprowadzenia jej niezależnej oceny?

8. Czy strona izraelska przekazała Polsce wszystkie materiały, dokumenty i informacje, o które zwrócili się polscy śledczy? Jeżeli nie, jakich materiałów nadal nie przekazano?

9. Czy publiczne wypowiedzi płk. Nochi Mendela po zakończeniu postępowania przez stronę izraelską były przedmiotem analizy Ministerstwa Spraw Zagranicznych? Jeżeli tak, jakie wnioski zostały wyciągnięte z tej analizy?

10. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych zwróciło się do strony izraelskiej o wyjaśnienie wypowiedzi osoby odpowiedzialnej za wydanie rozkazu, która publicznie przyznała się do jego wydania, a jednocześnie oświadczyła, że nie żałuje swojej decyzji?

11. Jakie działania zamierza podjąć rząd RP, aby zapewnić rodzinie Damiana Sobola pełne wyjaśnienie okoliczności jego śmierci oraz możliwość skutecznego dochodzenia roszczeń i należnego zadośćuczynienia?

12. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych przygotowało ocenę skuteczności dotychczasowych działań państwa polskiego w tej sprawie, a jeśli tak, jakie są jej główne wnioski?

W mojej ocenie państwo polskie ma obowiązek wykazać pełną determinację w dochodzeniu prawdy dotyczącej śmierci własnego obywatela. Nie może budzić wątpliwości, że ochrona obywateli Rzeczypospolitej Polskiej oraz dochodzenie odpowiedzialności za czyny skutkujące ich śmiercią pozostają priorytetem państwa niezależnie od miejsca zdarzenia, pozycji międzynarodowej państwa odpowiedzialnego czy uwarunkowań politycznych.

Tragedia, w której zginął Damian Soból, nie może zostać uznana za definitywnie zamkniętą wyłącznie na podstawie decyzji organów państwa, którego funkcjonariusze byli bezpośrednio zaangażowani w zdarzenie będące przedmiotem postępowania. W interesie państwa polskiego oraz w interesie rodziny zmarłego pozostaje uzyskanie pełnej wiedzy o przebiegu wydarzeń, podstawach podjętych decyzji oraz zakresie odpowiedzialności osób uczestniczących w ich podejmowaniu.

Z wyrazami szacunku