Interpelacja w sprawie stanu tworzenia Komponentu Obrony Pogranicza oraz jego gotowości kadrowej i sprzętowej

Szanowny Panie Ministrze,

w sierpniowym numerze miesięcznika „Polska Zbrojna“ nr 8/2026 opublikowany został materiał pt. „Cztery brygady, jeden cel“, poświęcony tworzeniu Komponentu Obrony Pogranicza w strukturach Wojsk Obrony Terytorialnej. Z publikacji wynika, że jest to jedna z największych zmian organizacyjnych w historii WOT. Cztery brygady zmieniają swoją strukturę, zwiększają udział żołnierzy zawodowych oraz mają docelowo przejąć odpowiedzialność za ochronę infrastruktury powstającej w ramach programu „Tarcza Wschód“. Jednocześnie wskazano, że prace nad pierwszą koncepcją utworzenia Komponentu Obrony Pogranicza rozpoczęły się już w 2022 r., natomiast zasadniczy etap organizacyjny, obejmujący wyznaczenie dowódców i formalne przekształcanie brygad, realizowany jest w 2026 r.

Docelowo Komponent Obrony Pogranicza ma liczyć około 15 tys. żołnierzy zawodowych, żołnierzy terytorialnej służby wojskowej oraz pracowników resortu obrony. Około 17% etatów mają stanowić żołnierze zawodowi, czyli około 2,5 tys. osób. W chwili opisywanej w materiale około 450 żołnierzy z czterech brygad pełniło służbę bezpośrednio na granicy. Jednocześnie wskazano, że dotychczasowy system rotacyjnego kierowania żołnierzy WOT do służby granicznej ograniczał możliwości szkoleniowe jednostek i powodował konieczność ciągłego wdrażania kolejnych zmian do specyfiki zadań wykonywanych na granicy.

Zmiana modelu funkcjonowania ma polegać nie tylko na stałym przypisaniu brygad do określonych odcinków granicy, lecz również na znacznym rozszerzeniu ich zdolności operacyjnych. W każdej brygadzie mają powstać lub zostać rozbudowane m.in. bataliony logistyczne, kompanie logistyczne, pododdziały rozpoznawcze, sekcje dronowe, sekcje montażu i naprawy bezzałogowych systemów uzbrojenia, a także zdolności przeciwlotnicze, przeciwpancerne i wsparcia ogniowego. Wskazano również na potrzebę wyposażenia jednostek w systemy rozpoznania obrazowego, środki walki radioelektronicznej oraz zdolności wykorzystujące bezzałogowe statki powietrzne.

Skala tych zmian rodzi jednak pytanie o realny stopień gotowości organizacyjnej, kadrowej i sprzętowej Komponentu Obrony Pogranicza, szczególnie wobec napiętego harmonogramu. Z publikacji wynika, że proces tworzenia komponentu ma zostać zakończony do końca 2026 r., natomiast program „Tarcza Wschód“ ma zostać sfinalizowany do końca 2027 r. Od 2028 r. brygady obrony pogranicza mają natomiast stać się operatorami i gospodarzami powstałych umocnień, magazynów oraz infrastruktury inżynieryjnej.

Wobec powyższego zasadniczego znaczenia nabiera odpowiedź na pytanie, czy wraz ze zmianami formalno-organizacyjnymi zapewniono odpowiednią liczbę żołnierzy zawodowych, przeszkolonych terytorialsów, sprzętu, systemów bezzałogowych, środków przeciwlotniczych i przeciwpancernych oraz odpowiednie zaplecze logistyczne. Z materiału wynika, że szkolenie żołnierzy Komponentu Obrony Pogranicza ma obejmować współdziałanie ze Strażą Graniczną, techniki interwencyjne, stosowanie środków przymusu bezpośredniego oraz posługiwanie się bronią gładkolufową. Wymaga to jasnego określenia kompetencji, zasad dowodzenia i odpowiedzialności poszczególnych służb w sytuacjach kryzysowych.

W związku z powyższym zwracam się do Panów Ministrów z następującymi pytaniami:

1. Jaki jest obecny rzeczywisty stan osobowy czterech brygad tworzących Komponent Obrony Pogranicza w stosunku do zakładanej docelowej liczby około 15 tys. osób oraz ilu z przewidzianych około 2,5 tys. żołnierzy zawodowych zostało już przydzielonych do tych jednostek?

2. Dlaczego – pomimo rozpoczęcia prac koncepcyjnych nad Komponentem Obrony Pogranicza już w 2022 r. – zasadniczy etap reorganizacji brygad i budowy nowych zdolności prowadzony jest dopiero w 2026 r. oraz jakie działania organizacyjne, kadrowe i sprzętowe zostały wykonane w latach 2022-2025?

3. Czy termin zakończenia procesu tworzenia Komponentu Obrony Pogranicza do końca 2026 r. oznacza osiągnięcie przez wszystkie cztery brygady pełnej gotowości operacyjnej, czy jedynie zakończenie ich formalnego przeformowania? Jeżeli pełna gotowość ma zostać osiągnięta później, proszę o wskazanie harmonogramu dla poszczególnych brygad.

4. Jaki jest obecny poziom wyposażenia czterech brygad w systemy bezzałogowe, środki przeciwdronowe, systemy walki radioelektronicznej, uzbrojenie przeciwlotnicze i przeciwpancerne oraz czy wszystkie planowane pododdziały logistyczne, rozpoznawcze, dronowe i techniczne zostały już utworzone i obsadzone?

5. Jaki jest obecny podział kompetencji pomiędzy Komponentem Obrony Pogranicza a Strażą Graniczną w zakresie ochrony granicy państwowej i reagowania na sytuacje kryzysowe oraz czy opracowano jednolite procedury dowodzenia, współdziałania i odpowiedzialności obu formacji?

6. Czy MON posiada pełne oszacowanie kosztów utworzenia i wyposażenia Komponentu Obrony Pogranicza oraz późniejszego utrzymania infrastruktury programu „Tarcza Wschód“, a także jakie kryteria zostaną zastosowane przy ocenie gotowości brygad do przejęcia odpowiedzialności za tę infrastrukturę od 2028 r.?

Z poważaniem