Interpelacja w sprawie nierównego ukształtowania zasad rozszerzania uprawnień instruktorów nauki jazdy i egzaminatorów w zakresie kategorii B+E, C+E oraz D+E

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją dotyczącą przepisów ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, w szczególności art. 33, art. 35 oraz art. 59, które w odmienny sposób regulują zasady rozszerzania uprawnień zawodowych instruktorów nauki jazdy oraz egzaminatorów.

Obecne przepisy prowadzą do sytuacji, w której instruktor posiadający uprawnienia do szkolenia w zakresie kategorii B, C albo D, a jednocześnie posiadający prawo jazdy odpowiednio kategorii B+E, C+E albo D+E, musi uzyskać dodatkowe uprawnienie instruktorskie dla odpowiedniej kategorii +E.

Jednocześnie egzaminator posiadający uprawnienie do egzaminowania w zakresie kategorii B, C albo D oraz posiadający odpowiednie prawo jazdy B+E, C+E albo D+E jest uprawniony, na podstawie art. 59 ustawy, do egzaminowania również w zakresie odpowiedniej kategorii +E bez konieczności przechodzenia analogicznego dodatkowego procesu kwalifikacyjnego.

Powstaje zatem zasadnicze pytanie o merytoryczne uzasadnienie takiego zróżnicowania.

Egzaminator nie jest jedynie obserwatorem osoby egzaminowanej. Musi posiadać wiedzę i umiejętności pozwalające fachowo ocenić prawidłowość przygotowania oraz prowadzenia zespołu pojazdów, wykonywania wymaganych manewrów i zachowania osoby egzaminowanej w ruchu drogowym, a następnie na tej podstawie rozstrzygnąć o wyniku państwowego egzaminu.

Skoro ustawodawca uznaje, że posiadanie uprawnienia egzaminatora kategorii B, C albo D, w połączeniu z prawem jazdy odpowiedniej kategorii +E, zapewnia wystarczające kompetencje do egzaminowania w tym zakresie, wymaga wyjaśnienia, dlaczego analogiczna zasada nie znajduje zastosowania wobec instruktorów.

Instruktor kategorii B, C albo D przeszedł już właściwy dla swojego zawodu proces kwalifikacyjny potwierdzający jego przygotowanie metodyczne i dydaktyczne do szkolenia kandydatów na kierowców. Jeżeli posiada jednocześnie odpowiednią kategorię prawa jazdy +E, to zasadnicze pytanie sprowadza się do tego, jakie dodatkowe kompetencje związane z kategorią +E powinien jeszcze potwierdzić instruktor, których ustawodawca nie wymaga od egzaminatora.

Nie jest to przy tym problem dotyczący pojedynczej kategorii prawa jazdy. Analogiczna różnica występuje w przypadku kategorii: B/B+E, C/C+E oraz D/D+E, co wskazuje na systemowy charakter problemu.

Z historii legislacyjnej ustawy wynika, że dwa odmienne modele rozszerzania uprawnień zawodowych występowały już na etapie prac nad rządowym projektem ustawy o kierujących pojazdami, druk sejmowy nr 2879 VI kadencji Sejmu. W odniesieniu do instruktorów przewidziano dodatkowy proces kwalifikacyjny przy rozszerzaniu uprawnień, natomiast wobec egzaminatorów przyjęto rozwiązanie, zgodnie z którym uprawnienie egzaminatorskie kategorii podstawowej wraz z posiadaniem prawa jazdy odpowiedniej kategorii +E umożliwia egzaminowanie również w tej kategorii. Z dostępnych materiałów legislacyjnych nie wynika jednak jednoznaczne, konkretne i przekonujące uzasadnienie merytoryczne dla utrzymywania takiego zróżnicowania.

Obowiązujące rozwiązania powinny zostać również ocenione z punktu widzenia konstytucyjnej zasady równości oraz proporcjonalności ograniczeń związanych z wykonywaniem zawodu. Nie chodzi o obniżanie wymogów kwalifikacyjnych ani standardów bezpieczeństwa ruchu drogowego. Chodzi o to, aby obowiązki nakładane przez państwo były uzasadnione rzeczywistymi różnicami kompetencyjnymi i pozostawały proporcjonalne do celu, któremu mają służyć.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jakie konkretne różnice w zakresie wymaganej wiedzy, umiejętności lub kompetencji zawodowych uzasadniają obowiązek uzyskania przez instruktora kategorii B, C lub D dodatkowych uprawnień instruktorskich odpowiednio B+E, C+E lub D+E, podczas gdy egzaminator posiadający analogiczne uprawnienia zawodowe oraz odpowiednią kategorię prawa jazdy +E nie musi przechodzić analogicznego dodatkowego procesu kwalifikacyjnego?
2. Dlaczego posiadanie prawa jazdy B+E, C+E albo D+E jest uznawane za wystarczające uzupełnienie kwalifikacji zawodowych egzaminatora odpowiednio kategorii B, C albo D, a posiadanie tego samego prawa jazdy nie jest uznawane za wystarczające uzupełnienie kwalifikacji instruktora odpowiedniej kategorii?
3. Jeżeli ministerstwo uzasadnia powyższe zróżnicowanie odmiennym charakterem zawodu instruktora i egzaminatora, jakie konkretnie kompetencje dotyczące kategorii +E wymagają dodatkowego potwierdzenia po stronie instruktora, lecz nie wymagają takiego potwierdzenia po stronie egzaminatora?
4. Czy Ministerstwo Infrastruktury posiada analizy, ekspertyzy, wyniki badań, dane dotyczące bezpieczeństwa ruchu drogowego lub inne materiały stanowiące merytoryczne uzasadnienie utrzymywania opisanego zróżnicowania? Jeżeli tak, proszę o ich wskazanie oraz przedstawienie wynikających z nich wniosków.
5. Jakie ratio legis legło u podstaw przyjęcia odmiennego modelu rozszerzania uprawnień zawodowych instruktorów i egzaminatorów w zakresie kategorii +E podczas prac nad ustawą o kierujących pojazdami?
6. Czy od czasu wejścia w życie ustawy ministerstwo dokonywało ponownej analizy zasadności utrzymywania powyższego zróżnicowania? Jeżeli tak, jakie były wyniki tej analizy?
7. Czy ministerstwo dokonywało oceny tych regulacji pod kątem zasady równości wynikającej z art. 32 Konstytucji RP oraz proporcjonalności ograniczeń dotyczących wykonywania zawodu, wynikającej z art. 65 ust. 1 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP?
8. Ilu instruktorów w latach 2021-2025 oraz w 2026 r. uzyskało dodatkowe uprawnienia w zakresie kategorii B+E, C+E oraz D+E? Proszę o podanie danych z podziałem na poszczególne kategorie i lata, o ile ministerstwo nimi dysponuje.
9. Czy Ministerstwo Infrastruktury dostrzega możliwość zmiany ustawy o kierujących pojazdami w taki sposób, aby instruktor posiadający uprawnienie do szkolenia w zakresie kategorii B, C lub D oraz odpowiednie prawo jazdy kategorii +E mógł uzyskać uprawnienie do szkolenia w zakresie odpowiedniej kategorii +E bez konieczności przechodzenia obecnie wymaganej dodatkowej procedury kwalifikacyjnej?
10. Czy ministerstwo zamierza podjąć inicjatywę legislacyjną zmierzającą do usunięcia opisanej asymetrii? Jeżeli tak, w jakim terminie można oczekiwać przedstawienia projektu zmian? Jeżeli nie, proszę o szczegółowe przedstawienie merytorycznych przesłanek przemawiających za utrzymaniem obecnego stanu prawnego.

W mojej ocenie przedstawiona sprawa wymaga rzeczywistego przeglądu obowiązujących regulacji. Państwo nie powinno nakładać na osoby wykonujące zawód dodatkowych obowiązków kwalifikacyjnych, administracyjnych i finansowych, jeżeli nie stoją za nimi konkretne i możliwe do wykazania przesłanki dotyczące kompetencji lub bezpieczeństwa ruchu drogowego.

Jeżeli takie przesłanki nie istnieją, zasadne jest podjęcie prac legislacyjnych zmierzających do usunięcia opisanej niespójności oraz stworzenia racjonalnych, proporcjonalnych i jednolitych zasad rozszerzania uprawnień zawodowych.

Łączę wyrazy szacunku

Bartłomiej Pejo

Poseł na Sejm RP