Interpelacja w sprawie zapewnienia suwerennego i odpornego dostępu do danych satelitarnych oraz usług łączności satelitarnej jako zasobów o krytycznym znaczeniu dla bezpieczeństwa i obronności państwa

Szanowni Panowie Ministrowie,

doświadczenia współczesnych konfliktów zbrojnych jednoznacznie pokazują, że przestrzeń kosmiczna stała się jednym z kluczowych obszarów bezpieczeństwa państwa. Dane pozyskiwane za pomocą satelitów, systemy obserwacji Ziemi, nawigacja i pozycjonowanie, a także bezpieczna łączność satelitarna mają zasadnicze znaczenie dla dowodzenia, rozpoznania, ochrony infrastruktury krytycznej, reagowania kryzysowego oraz zapewnienia ciągłości działania administracji publicznej.

Szczególnie wyraźnie znaczenie tych zdolności ukazała wojna na Ukrainie. System Starlink odegrał istotną rolę w utrzymaniu łączności wojskowej i cywilnej, zwłaszcza na terenach, na których tradycyjna infrastruktura telekomunikacyjna została zniszczona albo zakłócona. Jednocześnie uzależnienie kluczowych zdolności państwa od decyzji jednego komercyjnego dostawcy może generować poważne ryzyko strategiczne.

W marcu 2025 r. właściciel SpaceX Elon Musk publicznie określił Starlink jako podstawę łączności ukraińskiej armii i stwierdził, że wyłączenie systemu doprowadziłoby do załamania ukraińskiej linii frontu. Niezależnie od późniejszych deklaracji dotyczących kontynuowania świadczenia usług wypowiedź ta unaoczniła skalę wpływu, jaki właściciel prywatnej infrastruktury może uzyskać na zdolności obronne państwa korzystającego z jego systemu.

Polska rozwija własne zdolności w tym obszarze. Siłom Zbrojnym RP przekazano system radarowej obserwacji satelitarnej MikroSAR/POLSARIS, na orbicie znalazły się nanosatelity programu PIAST, a ponadto realizowany jest program pozyskania wojskowych satelitów optoelektronicznych. Zapowiedziano również polsko-francuską współpracę dotyczącą wojskowej łączności satelitarnej. Polska uczestniczy jednocześnie w europejskich przedsięwzięciach GOVSATCOM oraz IRIS².

Rozwój tych programów należy ocenić pozytywnie. Konieczne jest jednak ustalenie, czy tworzą one spójny, wielowarstwowy i odporny system, zapewniający Polsce możliwość samodzielnego zlecania obserwacji, odbioru, przetwarzania i przechowywania danych oraz utrzymania łączności również w przypadku awarii, zakłóceń, cyberataku, konfliktu zbrojnego albo jednostronnego ograniczenia usług przez zagranicznego dostawcę.

Suwerenność w tym obszarze nie może oznaczać wyłącznie formalnej własności satelitów. Powinna obejmować także kontrolę nad naziemnym segmentem systemu, oprogramowaniem, szyfrowaniem, planowaniem misji, przetwarzaniem danych, prawami własności intelektualnej, serwisem technicznym oraz łańcuchem dostaw najważniejszych komponentów.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź – w zakresie, w jakim udzielenie informacji nie naruszy przepisów o ochronie informacji niejawnych – na następujące pytania:

1. Jakie krajowe zdolności w zakresie obserwacji Ziemi oraz łączności satelitarnej pozostają obecnie operacyjne i dostępne na potrzeby Sił Zbrojnych RP, służb odpowiedzialnych za bezpieczeństwo oraz administracji publicznej?
2. W jakim zakresie Polska posiada możliwość samodzielnego planowania zadań satelitarnych, odbierania danych, ich przetwarzania, analizowania i przechowywania bez udziału podmiotów zagranicznych?
3. Jaki jest, w ujęciu ogólnym i możliwym do ujawnienia, stopień zależności polskich systemów obronności, bezpieczeństwa i zarządzania kryzysowego od satelitów, infrastruktury naziemnej, oprogramowania oraz usług kontrolowanych przez podmioty spoza Polski i Unii Europejskiej?
4. Czy przeprowadzono kompleksową analizę ryzyka związanego z możliwością ograniczenia albo utraty dostępu do zagranicznych usług satelitarnych w wyniku decyzji dostawcy, sankcji, konfliktu politycznego, cyberataku, działań wojennych, zakłócania sygnału albo awarii technicznej?
5. Czy istnieją procedury awaryjne i alternatywne kanały łączności umożliwiające zachowanie ciągłości dowodzenia oraz działania najważniejszych instytucji państwa w przypadku nagłego odcięcia dostępu do komercyjnych usług satelitarnych? Proszę o odpowiedź bez ujawniania szczegółów operacyjnych.
6. Jaki jest aktualny status operacyjny systemu MikroSAR/POLSARIS oraz programu PIAST i w jakim zakresie systemy te zapewniają Polsce suwerenny dostęp do zobrazowań satelitarnych?
7. Na jakim etapie znajduje się realizacja programu pozyskania wojskowych satelitów optoelektronicznych i kiedy Polska ma uzyskać pełną zdolność do samodzielnego korzystania z tego systemu?
8. Jaki jest harmonogram realizacji polsko-francuskiego projektu wojskowej łączności satelitarnej i które elementy systemu mają być projektowane, produkowane, kontrolowane oraz obsługiwane przez polskie podmioty?
9. Czy systemy administracji publicznej, obronności, ochrony ludności lub zarządzania kryzysowego korzystają obecnie z usług Starlink albo innych pozaeuropejskich operatorów łączności satelitarnej? Jeżeli tak, czy dla każdej z tych usług zapewniono rozwiązanie alternatywne?
10. Czy umowy zawierane z zagranicznymi dostawcami danych i łączności satelitarnej zawierają gwarancje ciągłości świadczenia usług w sytuacji kryzysowej lub konfliktu zbrojnego, wymogi dotyczące lokalizacji i ochrony danych oraz zasady odpowiedzialności za jednostronne ograniczenie dostępu?
11. Na jakich zasadach Polska uczestniczy w unijnym systemie GOVSATCOM i jakie zdolności są lub będą dostępne dla polskich instytucji w ramach tego przedsięwzięcia?
12. Jakie jest zaangażowanie Polski w realizację konstelacji IRIS² i kiedy jej usługi będą mogły stanowić rzeczywistą alternatywę dla pozaeuropejskich systemów komercyjnych?
13. Czy rząd podejmuje działania, aby polskie przedsiębiorstwa i jednostki naukowe uczestniczyły w budowie infrastruktury, terminali, oprogramowania, segmentu naziemnego oraz systemów cyberbezpieczeństwa rozwijanych w ramach GOVSATCOM i IRIS²?
14. Jaki jest udział polskich przedsiębiorstw, w tym Creotech Instruments, Scanway, krajowych spółek współpracujących z ICEYE oraz innych podmiotów sektora kosmicznego, w budowie zdolności wykorzystywanych przez Siły Zbrojne RP i administrację publiczną?
15. Czy zawierane kontrakty przewidują transfer technologii, kodów źródłowych, dokumentacji technicznej, kompetencji serwisowych i praw własności intelektualnej, pozwalających Polsce utrzymać zakupione systemy bez trwałego uzależnienia od zagranicznego wykonawcy?
16. Czy przeprowadzany jest regularny przegląd bezpieczeństwa łańcucha dostaw sprzętu, oprogramowania, terminali, urządzeń kryptograficznych i infrastruktury naziemnej wykorzystywanych do odbioru oraz przetwarzania danych satelitarnych?
17. Czy powstała jedna międzyresortowa strategia zapewnienia państwu odpornego dostępu do usług satelitarnych, określająca podział odpowiedzialności pomiędzy Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Cyfryzacji, Polską Agencję Kosmiczną oraz pozostałe właściwe instytucje?
18. Jakie środki budżetowe przeznaczono w latach 2023-2026 na budowę krajowych zdolności obserwacji Ziemi i łączności satelitarnej oraz jakie wydatki zaplanowano na ten cel w latach 2027-2030?
19. Kiedy, zgodnie z aktualnymi założeniami, Polska ma osiągnąć zdolność do utrzymania kluczowej łączności państwowej i wojskowej oraz prowadzenia rozpoznania satelitarnego bez uzależnienia tych zdolności od decyzji pojedynczego zagranicznego dostawcy?
    
    Z wyrazami szacunku
    Olga Semeniuk - Patkowska