Interpelacja w sprawie wykonania art. 33w ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", finansowania programu "Kolej+" po 2027 roku oraz braku mechanizmu przesuwania niewykorzystanych limitów określonych w art. 33wa tej ustawy

Szanowny Panie Ministrze,

na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej składam interpelację w sprawie wykonania przepisów rozdziału 4d ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego „Polskie Koleje Państwowe” (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 967), regulujących przekazywanie PKP Polskim Liniom Kolejowym SA skarbowych papierów wartościowych na podwyższenie kapitału zakładowego.

Rozdział ten zawiera dwa równoległe mechanizmy o niemal identycznej konstrukcji. Zgodnie z art. 33w ust. 1 w latach 2020–2027 minister właściwy do spraw finansów publicznych może przekazać PKP PLK SA, na wniosek ministra właściwego do spraw transportu, skarbowe papiery wartościowe z przeznaczeniem na podwyższenie kapitału zakładowego tej spółki. Analogicznie stanowi art. 33wa ust. 1, obejmujący lata 2023–2028, dodany ustawą z dnia 16 czerwca 2023 r. o zmianie ustawy o publicznym transporcie zbiorowym oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1720). Na mocy art. 33z środki z tych papierów mogą służyć wyłącznie dokapitalizowaniu spółki Cargotor sp. z o.o., a ta może je przeznaczyć wyłącznie na modernizację Rejonu Przeładunkowego Małaszewicze. W obu przypadkach warunkiem przekazania środków jest złożenie wniosku przez resort infrastruktury, a limity określono kwotowo dla każdego roku odrębnie.

Artykuł 33w ust. 2 określa maksymalną łączną wartość nominalną tych papierów odrębnie dla każdego roku:

2020 r. – 4 900 000 000 zł,

2021 r. – 2 300 000 000 zł,

2022 r. – 1 200 000 000 zł,

2023 r. – 1 200 000 000 zł,

2024 r. – 2 540 000 000 zł,

2025 r. – 1 214 000 000 zł,

2026 r. – 1 856 000 000 zł,

2027 r. – 1 690 000 000 zł,

co daje łącznie 16 900 000 000 zł. Zgodnie z art. 33z ust. 3 środki uzyskane z tych papierów mogą być przeznaczone wyłącznie na finansowanie inwestycji realizowanych przez PKP PLK SA w ramach programów wieloletnich w rozumieniu ustawy o finansach publicznych. Z tego źródła finansowany jest między innymi Program Uzupełniania Lokalnej i Regionalnej Infrastruktury Kolejowej – „Kolej+”, co potwierdza uzasadnienie rządowego projektu nowelizacji tej ustawy wskazujące wprost, że program „finansowany jest m.in. ze środków z dokapitalizowania PKP PLK SA w trybie art. 33w zmienianej ustawy”.

Zasadnicza różnica między oboma mechanizmami dotyczy jednak elastyczności. Artykuł 33w zawiera ustęp 2a, zgodnie z którym minister właściwy do spraw finansów publicznych – biorąc pod uwagę wykorzystanie określonego w ustawie budżetowej poziomu limitu skarbowych papierów wartościowych – może w danym roku budżetowym, na wniosek ministra właściwego do spraw transportu, przekazać PKP PLK SA papiery o wartości nominalnej większej niż określona w ust. 2, przy czym zwiększenie to nie może powodować zwiększenia łącznej wartości nominalnej wynikającej z ust. 2. Uzasadnienie projektu wprowadzającego ten przepis wskazywało wprost, że chodzi o możliwość przesuwania środków między latami budżetowymi. Artykuł 33wa odpowiednika tego przepisu nie zawiera – składa się wyłącznie z ustępów 1, 2 i 3.

Konsekwencja jest zasadnicza. W programie „Kolej+” niewykorzystany limit roczny może zostać przesunięty na inny rok w granicach łącznej kwoty, natomiast w przypadku Małaszewicz – według doniesień prasowych opartych na odpowiedzi resortu infrastruktury na oświadczenie senatorskie – limity przypadające na lata 2023, 2024 i 2025, wynoszące łącznie 1 219 008 000 zł, wygasły bezpowrotnie. Ustawodawca wyposażył zatem jeden program w wentyl bezpieczeństwa, a drugi – realizowany w tej samej ustawie, tym samym trybem i na wniosek tego samego organu – pozostawił bez niego.

Odrębną kwestią jest horyzont czasowy. Uchwałą nr 184 Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2025 r. program „Kolej+” został wydłużony i przemianowany na program „do 2032 roku”, podczas gdy art. 33w ust. 1 odnosi się do lat 2020–2027. Bez zmiany tego przepisu program straci z końcem 2027 r. swoje podstawowe źródło finansowania, a pięć kolejnych lat jego realizacji pozostanie bez ustawowej podstawy dokapitalizowania zarządcy infrastruktury.

Informacjami o tym, ile wniosków wpłynęło, ile papierów przekazano i ile razy skorzystano z mechanizmu przesunięcia, dysponuje wyłącznie organ przekazujący.

Z tego powodu kieruję niniejszą interpelację do Pana Ministra.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

I. Wykonanie art. 33w w latach 2020–2026

1. Wnioski i przekazania. Ile wniosków ministra właściwego do spraw transportu o przekazanie skarbowych papierów wartościowych na podstawie art. 33w wpłynęło do Ministerstwa Finansów w każdym z lat 2020–2026 i o jakie kwoty? Ile papierów faktycznie przekazano PKP PLK SA w każdym z tych lat według wartości nominalnej?

2. Limity niewykorzystane. Czy w którymkolwiek roku limit określony w art. 33w ust. 2 nie został wykorzystany w całości? Jeżeli tak, to w których latach i w jakich kwotach oraz co stało się z niewykorzystaną częścią – czy została przesunięta na inny rok w trybie ust. 2a, czy wygasła?

3. Podział na programy. Jaka część środków przekazanych na podstawie art. 33w została przeznaczona na zadania realizowane w ramach programu „Kolej+”, a jaka na pozostałe zadania PKP PLK SA, w tym ujęte w Krajowym Programie Kolejowym? Proszę o dane w podziale na lata.

II. Mechanizm przesuwania limitów z art. 33w ust. 2a

4. Zastosowanie przepisu. Ile razy i w których latach budżetowych zastosowano mechanizm określony w art. 33w ust. 2a, to jest przekazano PKP PLK SA papiery o wartości nominalnej większej niż określona dla danego roku? Proszę o wskazanie dat wniosków, kwot przekroczenia limitu rocznego oraz lat, z których środki zostały przesunięte.

5. Odmowy. Czy którykolwiek wniosek o zastosowanie art. 33w ust. 2a został załatwiony odmownie? Jeżeli tak – kiedy i z jakich przyczyn?

6. Wykładnia przepisu. Jak Ministerstwo Finansów interpretuje zastrzeżenie, zgodnie z którym zmiana wartości planowanej do przekazania w danym roku nie może powodować zmiany łącznej wartości nominalnej wynikającej ze wszystkich lat wskazanych w ust. 2? W szczególności – czy przepis ten pozwala przekazać w roku bieżącym środki odpowiadające limitowi roku, który już upłynął, czy wyłącznie środki z limitów lat przyszłych?

III. Brak analogicznego mechanizmu w art. 33wa

7. Potwierdzenie stanu prawnego. Czy Ministerstwo Finansów potwierdza, że art. 33wa nie zawiera przepisu odpowiadającego art. 33w ust. 2a, a tym samym nie przewiduje możliwości przekazania w danym roku papierów o wartości większej niż limit roczny ani przesunięcia niewykorzystanych kwot między latami?

8. Geneza różnicy. Z jakich powodów przy dodawaniu art. 33wa ustawą z dnia 16 czerwca 2023 r. nie przewidziano mechanizmu analogicznego do art. 33w ust. 2a, obowiązującego już wówczas? Czy Ministerstwo Finansów zgłaszało uwagi w tej sprawie na etapie uzgodnień międzyresortowych, a jeśli tak – jakiej treści?

9. Skutek hipotetyczny. Czy – gdyby art. 33wa zawierał przepis odpowiadający art. 33w ust. 2a – możliwe byłoby przekazanie w latach 2026–2028 środków odpowiadających limitom przypadającym na lata 2023, 2024 i 2025, to jest kwocie 1 219 008 000 zł, bez zwiększania łącznej wartości przewidzianej w ustawie?

10. Stanowisko wobec nowelizacji. Czy Ministerstwo Finansów poparłoby rozszerzenie mechanizmu z art. 33w ust. 2a na art. 33wa w drodze nowelizacji, skoro rozwiązanie takie nie zwiększa łącznych wydatków budżetu państwa, a jedynie umożliwia ich rozkład w czasie? Czy resort infrastruktury występował z taką propozycją?

IV. Finansowanie programu „Kolej+” po 2027 roku

11. Wykorzystanie limitu łącznego. Jaka część łącznego limitu 16 900 000 000 zł określonego w art. 33w ust. 2 została wykorzystana do dnia udzielenia odpowiedzi, a jaka pozostaje do wykorzystania w 2027 r.? Czy limit określony w ustawie budżetowej stanowił w którymkolwiek roku samodzielną przeszkodę w przekazaniu papierów w wysokości wynikającej z art. 33w ust. 2?

12. Luka po 2027 roku. Skoro uchwałą nr 184 Rady Ministrów z dnia 23 grudnia 2025 r. program „Kolej+” został wydłużony do 2032 roku, a art. 33w obejmuje lata do 2027 r. – z jakiego źródła program będzie finansowany w latach 2028–2032? Czy przygotowywana jest nowelizacja wydłużająca obowiązywanie tego przepisu i określająca nowe limity roczne, a jeśli tak – na jakim etapie znajdują się prace nad nią i jakie kwoty przewiduje?

13. Udział resortu w uzgodnieniach. Czy Ministerstwo Finansów uczestniczyło w uzgodnieniach poprzedzających przyjęcie uchwały nr 184 i czy zwracało uwagę na brak ustawowej podstawy dokapitalizowania PKP PLK SA po 2027 roku? Czy do uchwały dołączono ocenę skutków finansowych obejmującą lata 2028–2032?

14. Planowanie budżetowe. Jakie kwoty na dokapitalizowanie PKP PLK SA skarbowymi papierami wartościowymi przewidziano w projekcie ustawy budżetowej na rok 2027 oraz w wieloletnim planie finansowym państwa na lata następne – odrębnie dla art. 33w i art. 33wa?

15. Alternatywny tryb z rozdziału 4e. Rozdział 4e ustawy przewiduje przekazywanie PKP PLK SA środków budżetu państwa na podwyższenie kapitału zakładowego, jednak art. 33za i art. 33zb odnoszą się wyłącznie do 2020 roku. Czy Ministerstwo Finansów rozważa – samodzielnie lub na wniosek resortu infrastruktury – posłużenie się tym trybem ponownie, w drodze nowelizacji, jako źródłem finansowania programu „Kolej+” po 2027 roku albo modernizacji Rejonu Przeładunkowego Małaszewicze? Jak resort ocenia różnicę w skutkach dla długu i deficytu między przekazaniem środków budżetowych a przekazaniem skarbowych papierów wartościowych?

Uprzejmie proszę o udzielenie szczegółowych i merytorycznych odpowiedzi na powyższe pytania, popartych datami i kwotami. Proszę jednocześnie o dochowanie terminu określonego w art. 193 ust. 1 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej. Odpowiedź na pytanie, dlaczego jeden program kolejowy dysponuje mechanizmem ratującym niewykorzystane transze, a drugi – realizowany w tej samej ustawie i tym samym trybem – go nie ma, ma znaczenie nie tylko dla Małaszewicz, lecz dla całego sposobu planowania wieloletnich inwestycji kolejowych.

Z wyrazami szacunku

Michał Moskal

Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej