Interpelacja w sprawie braku mechanizmu kontroli merytorycznej przy zakładaniu niepublicznych szkół artystycznych oraz nieprawidłowości w wydatkowaniu dotacji oświatowej

Szanowna Pani Minister,

zwracam się z niniejszą interpelacją w związku z niepokojącymi informacjami dotyczącymi funkcjonowania systemu ewidencjonowania niepublicznych szkół artystycznych oraz nieprawidłowości towarzyszących wydatkowaniu dotacji oświatowej przez podmioty prowadzące takie szkoły.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe, założenie i prowadzenie publicznej szkoły artystycznej przez jednostkę samorządu terytorialnego wymaga zawarcia porozumienia z ministrem właściwym do spraw kultury i dziedzictwa narodowego, który ocenia zasadność jej utworzenia z punktu widzenia potrzeb edukacyjnych oraz istniejącej sieci szkół artystycznych. Odmiennie ukształtowany został natomiast tryb zakładania niepublicznych szkół artystycznych, który odbywa się wyłącznie na podstawie wpisu do ewidencji prowadzonej przez Centrum Edukacji Artystycznej – w terminie 30 dni od zgłoszenia, po spełnieniu wymogów formalnych (statut, warunki lokalowe, deklarowana kadra pedagogiczna). Obowiązujące przepisy art. 168 oraz art. 176 ustawy Prawo oświatowe nie przewidują dla szkół niepublicznych żadnego mechanizmu uprzedniej oceny merytorycznej zasadności ich utworzenia, w szczególności z punktu widzenia potrzeb edukacyjnych danego obszaru, istniejącej sieci szkół artystycznych czy skutków finansowych dla budżetu państwa.

Z uzyskanych informacji wynika, że w ostatnich latach obserwuje się dynamiczny i niekontrolowany wzrost liczby niepublicznych szkół artystycznych, w znacznej części powiązanych z jednym podmiotem – Fundacją Cosinus. Niepubliczne szkoły artystyczne o uprawnieniach szkół publicznych, prowadzące kształcenie ogólne, otrzymują dotację z budżetu państwa na podstawie art. 41 ust. 1 ustawy o finansowaniu zadań oświatowych na każdego formalnie zapisanego ucznia, niezależnie od jego rzeczywistej frekwencji na zajęciach. W praktyce egzamin wstępny do takich szkół ma charakter wyłącznie formalny, a celem organów prowadzących jest maksymalizacja liczby przyjmowanych uczniów, w tym przy zastosowaniu zachęt marketingowych (np. sprzętu elektronicznego). Skutkiem takiej polityki jest niska frekwencja na zajęciach oraz niewielka liczba uczniów kontynuujących naukę w kolejnych klasach, przy jednoczesnym pobieraniu pełnej dotacji przez cały okres formalnego pozostawania uczniem szkoły.

Niepokój budzi również fakt, że organy prowadzące we wnioskach o wpis deklarują kadrę pedagogiczną, która po rozpoczęciu działalności szkoły często faktycznie nie prowadzi zajęć – w ich miejsce naucza inna, nieposiadająca wymaganych kwalifikacji kadra. Centrum Edukacji Artystycznej sygnalizuje ponadto próby wyłudzania dotacji oświatowej, m.in. poprzez sztuczny podnajem nieruchomości pomiędzy podmiotami powiązanymi z organem prowadzącym (w celu sztucznego zawyżenia kosztów rozliczanych z dotacji) oraz zlecanie – na podstawie umów zlecenia – tzw. zajęć dodatkowych podmiotom powiązanym, z wynagrodzeniem sięgającym w skrajnych przypadkach 10 tys. zł za godzinę zajęć. Jak wskazuje Centrum, z uwagi na brak dostatecznych dowodów formalnych, nie ma obecnie możliwości wydawania w takich przypadkach decyzji zobowiązujących do zwrotu nienależnie pobranej dotacji.

Opisane zjawiska prowadzą do skokowego wzrostu wydatków budżetowych na dotacje oświatowe bez gwarancji ich celowego wykorzystania, braku proporcjonalnej poprawy jakości i dostępności kształcenia artystycznego oraz zniekształcenia konkurencji wobec publicznych szkół artystycznych, które ponoszą pełne koszty utrzymania stabilnej kadry, infrastruktury i wysokich standardów kształcenia.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego posiada wiedzę o skali opisanego zjawiska, w tym o liczbie niepublicznych szkół artystycznych powiązanych z Fundacją Cosinus oraz o wysokości dotacji oświatowej wypłaconej tym podmiotom w ostatnich latach?
2. Czy resort planuje podjęcie działań legislacyjnych mających na celu wprowadzenie mechanizmu oceny merytorycznej zasadności tworzenia niepublicznych szkół artystycznych, analogicznego do obowiązującego przy szkołach publicznych?
3. Czy ministerstwo dysponuje informacjami o przypadkach wyłudzania dotacji oświatowej przez podmioty prowadzące niepubliczne szkoły artystyczne, w tym poprzez mechanizmy opisane w niniejszej interpelacji (sztuczny podnajem nieruchomości, zawyżone wynagrodzenia za zajęcia dodatkowe w podmiotach powiązanych)? Czy w tej sprawie prowadzone są lub planowane są postępowania kontrolne?
4. Czy Centrum Edukacji Artystycznej posiada obecnie wystarczające instrumenty prawne do skutecznego weryfikowania zgodności faktycznie zatrudnionej kadry pedagogicznej z kadrą deklarowaną we wniosku o wpis do ewidencji, a jeśli nie – jakie zmiany przepisów są w tym zakresie planowane?
5. Czy ministerstwo rozważa współpracę z Ministerstwem Finansów oraz Najwyższą Izbą Kontroli w celu zbadania mechanizmów nieprawidłowego wydatkowania dotacji oświatowej opisanych powyżej?
6. Jaki jest planowany harmonogram ewentualnych prac legislacyjnych nad zmianą art. 168 i art. 176 ustawy Prawo oświatowe w zakresie omawianym w niniejszej interpelacji?