Interpelacja w sprawie ujednolicenia zasad odpłatności za wstęp asystentów osób z niepełnosprawnościami do instytucji kultury

Na podstawie art. 192 Regulaminu Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej, zwracam się z interpelacją w sprawie zasad odpłatności za wstęp dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich asystentów do muzeów, instytucji kultury, obiektów zabytkowych oraz innych placówek podległych lub nadzorowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego.

Kwestia ta była przedmiotem dyskusji podczas posiedzenia Parlamentarnego Zespołu ds. Osób z Niepełnosprawnościami. Do mojego biura poselskiego oraz organizacji reprezentujących osoby z niepełnosprawnościami docierają sygnały wskazujące na brak jednolitych zasad dotyczących bezpłatnego wstępu asystentów osób z niepełnosprawnościami do muzeów, galerii, obiektów zabytkowych oraz innych instytucji kultury.

Obecnie zasady obowiązujące w poszczególnych placówkach są zróżnicowane. W części instytucji asystenci osób z niepełnosprawnościami korzystają z bezpłatnego wstępu, podczas gdy w innych zobowiązani są do zakupu biletu lub korzystają jedynie z określonych ulg. Powoduje to sytuację, w której możliwość skorzystania przez osobę z niepełnosprawnością z oferty kulturalnej zależy od regulaminu konkretnej instytucji.

Należy podkreślić, że asystent osoby z niepełnosprawnością nie jest zwykłym uczestnikiem wydarzenia kulturalnego ani odbiorcą oferty instytucji w takim samym znaczeniu jak pozostali zwiedzający. Jego obecność wynika z konieczności zapewnienia osobie z niepełnosprawnością odpowiedniego wsparcia, m.in. w zakresie poruszania się, orientacji, komunikacji, wykonywania czynności związanych z uczestnictwem w wydarzeniu czy zapewnienia bezpieczeństwa.

W wielu przypadkach obecność asystenta stanowi warunek konieczny, aby osoba z niepełnosprawnością mogła w ogóle skorzystać z oferty muzeum, galerii, teatru, obiektu zabytkowego lub innej instytucji kultury. Obowiązek zakupu dodatkowego biletu dla osoby zapewniającej niezbędne wsparcie może więc stanowić realną barierę ekonomiczną w dostępie do kultury.

Prawo osób z niepełnosprawnościami do uczestnictwa w życiu kulturalnym wynika m.in. z konwencji ONZ o prawach osób z niepełnosprawnościami, w szczególności z art. 9 dotyczącego dostępności oraz art. 30 dotyczącego uczestnictwa w życiu kulturalnym, rekreacji, wypoczynku i sporcie. Ponadto ustawa z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami nakłada na podmioty publiczne obowiązek podejmowania działań służących eliminowaniu barier w korzystaniu z oferowanych przez nie usług.

W mojej ocenie dostęp do kultury i dziedzictwa narodowego powinien być realizowany na możliwie jednolitych zasadach. Osoba wymagająca wsparcia asystenta nie powinna znajdować się w mniej korzystnej sytuacji finansowej wyłącznie dlatego, że bez takiego wsparcia nie jest w stanie samodzielnie skorzystać z oferty danej instytucji.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jakie zasady dotyczące ulg i zwolnień z opłat dla osób z niepełnosprawnościami oraz ich asystentów obowiązują obecnie w instytucjach kultury podległych lub nadzorowanych przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego?
2. W których instytucjach kultury podległych lub nadzorowanych przez ministerstwo asystenci osób z niepełnosprawnościami korzystają z bezpłatnego wstępu, a w których są zobowiązani do zakupu biletu lub korzystają jedynie z częściowej ulgi?
3. Czy ministerstwo analizowało skalę zróżnicowania zasad odpłatności za wstęp asystentów osób z niepełnosprawnościami oraz wpływ tych różnic na dostępność oferty kulturalnej?
4. Czy ministerstwo posiada dane dotyczące liczby osób z niepełnosprawnościami korzystających z oferty instytucji kultury wraz z asystentami lub osobami wspierającymi?
5. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie jednolitych zasad dla instytucji podległych lub nadzorowanych przez resort, przewidujących bezpłatny wstęp dla asystenta osoby z niepełnosprawnością, jeżeli jego obecność jest niezbędna do skorzystania z oferty instytucji?
6. Czy ministerstwo analizowało skutki finansowe takiego rozwiązania oraz czy planuje opracowanie wytycznych lub standardów dostępności obejmujących zasady wstępu asystentów osób z niepełnosprawnościami?
7. Czy planowane są zmiany legislacyjne lub organizacyjne zmierzające do ujednolicenia zasad odpłatności za wstęp asystentów osób z niepełnosprawnościami do instytucji kultury, a jeżeli tak, w jakim terminie możliwe jest ich wdrożenie?

Wprowadzenie jednolitych zasad bezpłatnego wstępu dla asystentów osób z niepełnosprawnościami stanowiłoby istotny element realizacji polityki dostępności państwa. Dostęp do kultury i dziedzictwa narodowego powinien mieć charakter rzeczywisty, a nie wyłącznie formalny. Jeżeli obecność osoby wspierającej jest konieczna, aby osoba z niepełnosprawnością mogła odwiedzić muzeum, uczestniczyć w wydarzeniu lub skorzystać z oferty instytucji kultury, jej udział nie powinien powodować dodatkowego obciążenia finansowego.

Z poważaniem