Interpelacja w sprawie stosowania stanowiska Ministerstwa Finansów dotyczącego opodatkowania pomocy w zakresie zakwaterowania i wyżywienia obywateli Ukrainy

Szanowni Panowie Ministrowie,

w związku z odpowiedzią ministra finansów z dnia 30 maja 2022 r. na interpelację poselską nr 33417, dotyczącą opodatkowania podatkiem od towarów i usług pomocy w zakresie zakwaterowania i wyżywienia udzielanej obywatelom Ukrainy, zwracam się o wyjaśnienie, w jaki sposób przedstawione wówczas stanowisko było stosowane w praktyce przez organy podatkowe oraz administrację publiczną.

W odpowiedzi na interpelację nr 33417 minister finansów wskazał, że świadczenie pieniężne, o którym mowa w art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, nie stanowi wynagrodzenia za zakwaterowanie i wyżywienie uchodźców i nie podlega VAT.

Minister finansów wyjaśnił również, że otrzymywane świadczenie ma charakter wtórny wobec nieodpłatnych czynności wykonywanych na rzecz obywateli Ukrainy, a jego wysokość nie pozostaje w zależności od wykonanej usługi. Wskazano, że świadczenie ma jedynie rekompensować część kosztów poniesionych przez udzielającego pomocy. Jednocześnie zaznaczono, że w przypadku przedsiębiorców ocena, czy wykonywane czynności mogą zostać uznane za świadczenia nieodpłatne, zależy od konkretnego przypadku.

Z punktu widzenia przedsiębiorców istotne jest więc jednoznaczne ustalenie, jakie znaczenie dla późniejszej oceny podatkowej miało stanowisko przedstawione przez Ministerstwo Finansów w 2022 r., a także czy przedsiębiorcy mogli na jego podstawie racjonalnie zakładać określony sposób traktowania podatkowego realizowanej pomocy.

Wątpliwości wymagają również sytuacje, w których przedsiębiorca wykonywał świadczenia na rzecz obywateli Ukrainy w ramach współpracy z organami administracji publicznej, a nie w ramach świadczenia z art. 13 ustawy pomocowej. Konieczne jest bowiem jasne rozróżnienie tych dwóch mechanizmów oraz wskazanie, jakie zasady podatkowe miały zastosowanie do każdego z nich.

Dobrym przykładem tego, jak problem systemowy przekłada się na sytuację konkretnego przedsiębiorcy, jest Hotel Mieszko w Gorzowie Wielkopolskim. Spółka wystawiała faktury ze stawką VAT 0%, które administracja wojewódzka przyjmowała i których w czasie realizacji zadania nie kwestionowała. Przedsiębiorca mógł zatem racjonalnie pozostawać w przekonaniu, że dokumentuje świadczenia w sposób zgodny z zasadami akceptowanymi przez organ państwa, który określił warunki współpracy i finansował pomoc.

Hotel Mieszko odpowiedział na apel o pilne udostępnienie miejsc dla uchodźców i wykonywał zadanie na warunkach ustalonych z administracją wojewódzką. Dopiero po upływie kilku lat organy skarbowe zakwestionowały sposób rozliczenia pomocy, który w okresie wykonywania zadania nie był podważany przez administrację wojewódzką. Według informacji przekazanych przez spółkę w toku postępowania egzekucyjnego doszło również do zajęcia środków na jej rachunku bankowym. Nie przesądzając wyniku indywidualnego postępowania, należy zapytać, czy środki mogące zagrozić płynności przedsiębiorstwa są konieczne i proporcjonalne, gdy zasadnicza kwestia prawna pozostaje nierozstrzygnięta.

Pytania do ministra finansów i gospodarki

1. Czy stanowisko przedstawione w odpowiedzi na interpelację nr 33417 z dnia 30 maja 2022 r., zgodnie z którym świadczenie z art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, nie stanowi wynagrodzenia za zakwaterowanie i wyżywienie i nie podlega VAT, pozostaje aktualnym stanowiskiem Ministerstwa Finansów?

2. Czy stanowisko to dotyczyło wyłącznie świadczenia pieniężnego, o którym mowa w art. 13 ustawy pomocowej, czy też Ministerstwo Finansów odnosiło je również do innych form finansowania zakwaterowania i wyżywienia obywateli Ukrainy organizowanych przez administrację publiczną?

3. Jakie kryteria powinien stosować organ podatkowy przy ocenie konkretnego przypadku przedsiębiorcy zapewniającego obywatelom Ukrainy zakwaterowanie i wyżywienie, skoro w odpowiedzi z 30 maja 2022 r. minister finansów wskazał, że ocena charakteru świadczenia zależy od konkretnego przypadku?

4. Czy przy dokonywaniu takiej oceny znaczenie mają okoliczności wskazane przez Ministerstwo Finansów w odpowiedzi z 30 maja 2022 r., w szczególności brak zależności pomiędzy wysokością otrzymywanej kwoty a wykonanym świadczeniem, kosztowy charakter świadczenia oraz szczególne okoliczności, w jakich udzielano pomocy obywatelom Ukrainy?

5. Czy Ministerstwo Finansów przekazywało wojewodom, urzędom wojewódzkim lub organom Krajowej Administracji Skarbowej informacje dotyczące stanowiska przedstawionego w odpowiedzi na interpelację nr 33417?

6. Czy organy podatkowe, prowadząc postępowania dotyczące przedsiębiorców zapewniających zakwaterowanie i wyżywienie obywatelom Ukrainy, uwzględniały stanowisko Ministerstwa Finansów przedstawione w odpowiedzi z 30 maja 2022 r.?

7. Czy Ministerstwo Finansów posiada informacje o przypadkach, w których przedsiębiorca, działając w ramach pomocy organizowanej przez administrację publiczną, zastosował sposób rozliczenia podatkowego zgodny z informacjami lub praktyką przedstawianą mu przez administrację, a następnie został zobowiązany do zapłaty VAT?

8. Czy Ministerstwo Finansów podejmowało działania w celu zapewnienia jednolitego stosowania przepisów dotyczących VAT przez organy podatkowe w odniesieniu do przedsiębiorców uczestniczących w systemie pomocy obywatelom Ukrainy?

Pytania do ministra spraw wewnętrznych i administracji

1. Jakie informacje, wytyczne lub zalecenia dotyczące skutków podatkowych organizowania zakwaterowania i wyżywienia obywateli Ukrainy były przekazywane wojewodom i urzędom wojewódzkim w 2022 r.?

2. Czy Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji konsultowało z Ministerstwem Finansów sposób rozliczania świadczeń wypłacanych przedsiębiorcom za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy?

3. Czy wojewodowie otrzymywali informacje o stanowisku ministra finansów zawartym w odpowiedzi na interpelację nr 33417, zgodnie z którym świadczenie z art. 13 ustawy pomocowej nie stanowi wynagrodzenia za zakwaterowanie i wyżywienie oraz nie podlega VAT?

4. Czy ministerstwo posiada informacje o przypadkach, w których przedsiębiorcy realizujący pomoc na podstawie umów lub ustaleń z wojewodami zostali następnie zobowiązani do zapłaty VAT od otrzymanych środków?

Zwracam się o udzielenie odpowiedzi na powyższe pytania, w szczególności o wyjaśnienie, czy stanowisko Ministerstwa Finansów przedstawione w maju 2022 r. było następnie konsekwentnie stosowane przez administrację publiczną i organy podatkowe.

Z poważaniem

Ewa Szymanowska

Posłanka na Sejm RP