Interpelacja w sprawie sytuacji finansowej i organizacyjnej szpitali powiatowych oraz konieczności zmian w systemie finansowania świadczeń szpitalnych

Szanowna Pani Minister!

Szpitale powiatowe stanowią jeden z najważniejszych elementów systemu ochrony zdrowia. To właśnie w nich mieszkańcy mniejszych miejscowości i powiatów najczęściej otrzymują pomoc w stanach nagłych, korzystają z leczenia szpitalnego, diagnostyki oraz podstawowych świadczeń specjalistycznych. Jednocześnie coraz więcej szpitali powiatowych mierzy się z poważnymi problemami finansowymi, kadrowymi i organizacyjnymi. Rosnące koszty wynagrodzeń, energii, leków, materiałów medycznych i utrzymania infrastruktury nie zawsze znajdują odzwierciedlenie w poziomie finansowania świadczeń przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Problem ten ma charakter systemowy. Nie można oczekiwać od szpitali jednocześnie zwiększania dostępności świadczeń, skracania kolejek, utrzymywania całodobowej gotowości i spełniania coraz wyższych wymogów kadrowych oraz jakościowych, jeżeli sposób finansowania nie zapewnia stabilnego pokrycia kosztów ich działalności.

1. Wycena świadczeń a rzeczywiste koszty funkcjonowania szpitali

Jednym z podstawowych problemów pozostaje niedostosowanie części wycen świadczeń do rzeczywistych kosztów ich wykonania. W przypadku każdego zabiegu czy hospitalizacji szpital ponosi koszty pracy lekarzy, anestezjologów i pielęgniarek, funkcjonowania bloku operacyjnego, diagnostyki, leków, materiałów medycznych, sprzętu, sterylizacji, energii, infrastruktury oraz opieki pooperacyjnej. Jeżeli wycena świadczenia nie odpowiada rzeczywistym kosztom jego realizacji, może dochodzić do sytuacji, w której zwiększanie liczby udzielanych świadczeń nie poprawia sytuacji finansowej szpitala, lecz pogłębia jego stratę. Jest to mechanizm sprzeczny zarówno z zasadami racjonalnego finansowania publicznej ochrony zdrowia, jak i z interesem pacjentów. W lipcu 2026 r. Ministerstwo Zdrowia informowało o zatwierdzeniu zmian w finansowaniu świadczeń, wskazując wprost na potrzebę lepszego dostosowania finansowania do rzeczywistych kosztów leczenia. Jednocześnie skala problemu pokazuje, że konieczne jest rozwiązanie systemowe, a nie jedynie okresowe podnoszenie wycen wybranych procedur.

2. Szpital udziela świadczenia, ale nie ma pewności co do terminu i wysokości zapłaty

Poważnym problemem pozostaje także sposób rozliczania świadczeń wykonanych ponad wartość kontraktu. Pacjent zgłaszający się do szpitala nie wie i nie powinien wiedzieć, czy limit świadczeń zakontraktowanych przez NFZ został już wykorzystany. Lekarz, podejmując decyzję terapeutyczną, również nie może kierować się wyłącznie aktualnym wykonaniem kontraktu. Szpital znajduje się więc w szczególnie trudnej sytuacji: z jednej strony ma obowiązek udzielić pacjentowi pomocy, z drugiej – ponosi ryzyko finansowe związane z wykonaniem świadczenia ponad zakontraktowany limit. Problem ten nabiera szczególnego znaczenia w kontekście zmian dotyczących rozliczania nadwykonań. NFZ zaproponował w 2026 r. m.in. odejście od kwartalnego trybu składania wniosków o finansowanie części nadwykonań na rzecz rozliczenia po zakończeniu roku. Dla szpitala oznacza to jednak konieczność poniesienia kosztu leczenia natychmiast, podczas gdy uzyskanie środków może nastąpić znacznie później. Szpital nie może przez wiele miesięcy kredytować publicznego systemu ochrony zdrowia z własnych, ograniczonych środków.

3. Kryzys kadrowy i finansowanie pracy lekarzy specjalistów

Drugim fundamentalnym problemem jest dostępność lekarzy specjalistów. W wielu dziedzinach medycyny mamy dziś do czynienia z rzeczywistym deficytem kadry. Utrata kilku specjalistów może doprowadzić do zawieszenia działalności oddziału, ograniczenia liczby dyżurów lub całkowitego zaprzestania wykonywania określonych świadczeń. Odtworzenie takiego zespołu może być później bardzo trudne, a niekiedy wręcz niemożliwe. System finansowania powinien zatem uwzględniać realia rynku pracy medyków. Nie można jednocześnie wymagać od szpitala całodobowego zabezpieczenia oddziałów, zapewnienia odpowiedniej liczby specjalistów i realizacji wysokich norm jakościowych, a następnie pozostawiać dyrektorów bez odpowiednich instrumentów finansowych pozwalających konkurować o lekarzy. Źle skonstruowany system wynagradzania nie doprowadzi w dłuższej perspektywie do racjonalizacji kosztów. Może natomiast spowodować odpływ lekarzy do sektora prywatnego, większych ośrodków lub innych placówek.

4. Całodobowa gotowość szpitala jest usługą publiczną

W dyskusji o efektywności szpitali często analizuje się liczbę wykonanych procedur, liczbę hospitalizacji czy wykorzystanie łóżek. Nie można jednak pomijać jednej z najważniejszych funkcji szpitala powiatowego - całodobowej gotowości do udzielenia pomocy. Oddział chirurgiczny, interna, anestezjologia, diagnostyka laboratoryjna i obrazowa muszą być dostępne także wtedy, gdy w danym momencie nie ma pacjenta wymagającego konkretnej procedury. Koszt utrzymywania personelu, sprzętu, infrastruktury i dyżurów ponoszony jest niezależnie od tego, czy danego dnia liczba pacjentów jest wysoka, czy niska. Szpitala powiatowego nie można więc oceniać wyłącznie przez pryzmat rentowności poszczególnych procedur. Jego rolą jest również zapewnienie bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców danego obszaru. Tak jak nie likwiduje się straży pożarnej dlatego, że danego dnia nie doszło do pożaru, tak nie można traktować całodobowej gotowości szpitala wyłącznie jako kosztu, który powinien zostać pokryty z liczby wykonanych procedur.

5. Ograniczenie działalności szpitala powiatowego obciąży cały system

Ewentualne ograniczenie działalności szpitala powiatowego nie oznacza zniknięcia potrzeb zdrowotnych mieszkańców. Pacjenci zostaną skierowani do innych placówek.

W konsekwencji może to oznaczać:

• wydłużenie transportów zespołów ratownictwa medycznego,
• dłuższe pozostawanie karetek poza obszarem ich podstawowego działania,
• zmniejszenie dostępności ZRM dla mieszkańców powiatu,
• większe obciążenie sąsiednich SOR-ów i izb przyjęć,
• wydłużenie kolejek do hospitalizacji, zabiegów i diagnostyki,
• wzrost kosztów funkcjonowania innych placówek,
• pogorszenie bezpieczeństwa zdrowotnego mieszkańców.

W przypadku stanów nagłych czas dotarcia pacjenta do właściwej placówki może natomiast decydować o jego zdrowiu, a nawet życiu. Dlatego problemy finansowe szpitali powiatowych nie mogą być traktowane wyłącznie jako problem poszczególnych podmiotów leczniczych lub ich organów prowadzących. Jest to problem całego systemu ochrony zdrowia.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje pilną, kompleksową weryfikację wycen świadczeń szpitalnych w oparciu o rzeczywiste koszty ich wykonywania?
2. Czy zostanie wprowadzony mechanizm gwarantujący pełne i terminowe finansowanie świadczeń faktycznie wykonanych na rzecz pacjentów, niezależnie od momentu wykorzystania wartości kontraktu?
3. Jakie działania ministerstwo zamierza podjąć, aby odejść od mechanizmów zmuszających szpitale do wielomiesięcznego kredytowania świadczeń wykonanych ponad kontrakt?
4. Czy ministerstwo planuje stworzenie odrębnego mechanizmu finansowania całodobowej gotowości szpitali powiatowych, niezależnego od liczby wykonanych procedur?
5. Czy przed wprowadzeniem lub zmianą regulacji dotyczących zatrudniania i wynagradzania lekarzy specjalistów przeprowadzana jest analiza ich wpływu na dostępność kadry w szpitalach powiatowych?
6. Czy ministerstwo zamierza wprowadzić zasadę, zgodnie z którą decyzje o likwidacji lub ograniczeniu działalności oddziału będą poprzedzone analizą odległości do innych placówek, czasu transportu pacjentów, dostępności ZRM oraz możliwości przejęcia pacjentów przez sąsiednie szpitale?
7. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje przygotowanie rzeczywistej mapy bezpieczeństwa zdrowotnego regionów, pokazującej konsekwencje likwidacji lub ograniczenia działalności konkretnych szpitali i oddziałów?
8. Czy ministerstwo planuje stworzenie wieloletniego, stabilnego modelu finansowania szpitali powiatowych, umożliwiającego planowanie działalności w perspektywie kilku lat, a nie wyłącznie kolejnego okresu kontraktowego?
9. Ile szpitali powiatowych w Polsce znajduje się obecnie w sytuacji, w której wykonywanie części świadczeń poniżej ich rzeczywistego kosztu pogarsza wynik finansowy placówki?
10. W jaki sposób ministerstwo planuje rozwiązać problem finansowania szpitali w zakresie utrzymywania gotowości do udzielania świadczeń, a nie tylko płacenia za faktycznie wykonane procedury?
11. W jaki sposób będzie modyfikowana sieć szpitali i czy ministerstwo będzie analizować łączny koszt systemowy likwidacji danego oddziału, w tym dodatkowe koszty transportu medycznego, funkcjonowania sąsiednich SOR-ów oraz zwiększonego obciążenia innych szpitali?
12. Jakie konkretne działania Ministerstwo Zdrowia zamierza podjąć w 2026 i 2027 roku, aby zapewnić stabilne funkcjonowanie szpitali powiatowych i bezpieczeństwo zdrowotne mieszkańców powiatów?

Z wyrazami szacunku

Marek Krząkała

Poseł na Sejm RP