Interpelacja w sprawie utrzymania melioracji wodnych na nieruchomościach prywatnych, skuteczności egzekwowania obowiązków ich konserwacji oraz wpływu stanu urządzeń na funkcjonowanie jezior i lokalnych stosunków wodnych

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją dotyczącą problemu utrzymania urządzeń melioracji wodnych, w szczególności rowów przebiegających przez nieruchomości prywatne, oraz skuteczności obowiązujących mechanizmów prawnych pozwalających na zapewnienie ich właściwego stanu i drożności.

Problem ma istotne znaczenie przede wszystkim na terenach wiejskich i rolniczych. Rowy melioracyjne często przebiegają przez wiele nieruchomości, tworząc jeden wzajemnie powiązany system. Brak właściwej konserwacji jednego odcinka, jego zamulenie, zarośnięcie, powstanie zatoru, a w niektórych przypadkach również samowolne zasypanie lub przerwanie ciągłości może zaburzyć funkcjonowanie całego układu.

Konsekwencją mogą być podtopienia gruntów rolnych, posesji oraz infrastruktury drogowej. Problem jest szczególnie dotkliwy, w sytuacji gdy część właścicieli prawidłowo wykonuje prace konserwacyjne, jednak ich działania nie przynoszą oczekiwanego rezultatu z powodu niedrożności kolejnego odcinka urządzenia znajdującego się na innej nieruchomości.

Jednocześnie kwestia utrzymania urządzeń melioracyjnych nie powinna być rozpatrywana wyłącznie przez pryzmat pojedynczych działek i lokalnych podtopień.

Stan i drożność urządzeń melioracji wodnych mogą mieć znaczenie dla funkcjonowania całych lokalnych systemów hydrologicznych - zlewni, cieków, jezior, terenów podmokłych oraz obszarów retencyjnych.

W zależności od warunków hydrologicznych zmiany w funkcjonowaniu sieci rowów mogą oddziaływać na kierunki i warunki przepływu wód, lokalną retencję oraz warunki dopływu i odpływu wód w poszczególnych częściach zlewni.

Problem ten jest szczególnie istotny na obszarach bogatych w jeziora, m.in. na terenie powiatu płockiego. Obserwowane w ostatnich latach z jednej strony gwałtowne opady i lokalne podtopienia, a z drugiej okresy suszy oraz wahania poziomu wód w jeziorach wskazują na potrzebę kompleksowego spojrzenia na lokalną gospodarkę wodną.

W tym kontekście zasadne jest pytanie, czy stan istniejącej sieci urządzeń melioracyjnych jest w wystarczającym stopniu analizowany przy ocenie przyczyn niekorzystnych zmian stosunków wodnych oraz zmian bilansu wodnego poszczególnych zlewni.

Zgodnie z art. 205 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne utrzymywanie urządzeń melioracji wodnych należy do zainteresowanych właścicieli gruntów, a jeżeli urządzenia te są objęte działalnością spółki wodnej - do tej spółki lub związku spółek wodnych.

Jednocześnie art. 206 ustawy przewiduje instrument pozwalający właściwemu organowi Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie, w przypadku niewykonywania obowiązku utrzymania urządzeń, określić w drodze decyzji szczegółowe zakresy i terminy jego wykonywania.

Powstaje jednak pytanie o rzeczywistą skuteczność tego mechanizmu oraz skalę jego stosowania.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jak należy interpretować pojęcie „zainteresowanych właścicieli gruntów” w rozumieniu art. 205 ustawy Prawo wodne, szczególnie w przypadku rowu przebiegającego przez wiele nieruchomości?

2. Czy obowiązek utrzymania danego odcinka rowu spoczywa wyłącznie na właścicielu nieruchomości, przez którą urządzenie przebiega, czy również na innych właścicielach odnoszących korzyści z jego prawidłowego funkcjonowania?

3. Jakie instrumenty prawne posiada obecnie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie w celu skutecznego zobowiązania właścicieli gruntów do przywrócenia drożności urządzeń?

4. Ile postępowań na podstawie art. 206 ustawy Prawo wodne wszczęto w latach 2023-2026 i ile zakończyło się wydaniem decyzji? Proszę o przedstawienie danych w podziale na regionalne zarządy gospodarki wodnej.

5. Czy ministerstwo ocenia obecny mechanizm egzekwowania obowiązku utrzymania urządzeń melioracji wodnych jako skuteczny?

6. Czy ministerstwo posiada informacje o skali problemu samowolnego zasypywania, likwidowania lub przerywania ciągłości istniejących rowów melioracyjnych?

7. Czy prowadzona jest kompleksowa ocena stanu technicznego i drożności urządzeń melioracji wodnych w Polsce?

8. Czy ministerstwo analizuje wpływ stanu istniejącej sieci rowów i innych urządzeń melioracyjnych na bilans wodny poszczególnych zlewni, w tym zlewni jezior?

9. Czy przy analizowaniu przyczyn obniżania poziomu wód w jeziorach uwzględnia się stan rowów, cieków i urządzeń melioracyjnych znajdujących się w obrębie ich zlewni?

10. Czy zdaniem ministerstwa wieloletni brak konserwacji, zamulenie, zarastanie, powstawanie zatorów lub niekontrolowane przekształcanie urządzeń melioracyjnych może w określonych warunkach wpływać na lokalne stosunki wodne oraz funkcjonowanie jezior i terenów podmokłych?

11. Czy ministerstwo dostrzega potrzebę przeprowadzenia kompleksowej inwentaryzacji i oceny stanu urządzeń melioracyjnych na obszarach szczególnie narażonych zarówno na podtopienia, jak i suszę oraz obniżanie poziomu wód powierzchniowych?

12. Czy rozważane są zmiany legislacyjne usprawniające egzekwowanie obowiązku utrzymywania urządzeń melioracyjnych przebiegających przez nieruchomości prywatne?

13. Czy rozważane jest stworzenie lub rozszerzenie mechanizmów finansowego wsparcia właścicieli gruntów, spółek wodnych i jednostek samorządu terytorialnego w zakresie konserwacji oraz odtwarzania sprawności istniejących urządzeń?

14. Czy ministerstwo planuje działania zmierzające do aktualizacji i uporządkowania ewidencji urządzeń melioracji wodnych?

15. Czy zasadne byłoby wprowadzenie systemu umożliwiającego analizowanie stanu urządzeń melioracyjnych w ramach całych zlewni, a nie wyłącznie poszczególnych odcinków znajdujących się na konkretnych nieruchomościach?

16. Czy ministerstwo rozważa przygotowanie programu kompleksowej odbudowy, konserwacji lub modernizacji istniejącej infrastruktury melioracyjnej, uwzględniającego jednocześnie potrzebę przeciwdziałania skutkom suszy, zwiększania retencji oraz ochrony jezior i innych wód powierzchniowych?

W mojej ocenie obecne wyzwania związane z gospodarką wodną wymagają odejścia od postrzegania rowów melioracyjnych wyłącznie jako urządzeń służących szybkiemu odprowadzaniu nadmiaru wody z pojedynczych nieruchomości.

Konieczne jest spojrzenie na ich funkcjonowanie w kontekście całych zlewni, lokalnej retencji oraz ochrony zasobów wodnych. Szczególnego znaczenia nabiera to na terenach jeziornych, gdzie wszelkie działania ingerujące w stosunki wodne powinny uwzględniać potencjalne konsekwencje dla bilansu wodnego poszczególnych akwenów.

Zwracam się zatem o przedstawienie stanowiska ministerstwa oraz informacji o planowanych działaniach legislacyjnych, organizacyjnych i finansowych, które mogłyby poprawić stan istniejącej infrastruktury melioracyjnej oraz zwiększyć skuteczność ochrony lokalnych zasobów wodnych.