Interpelacja w sprawie docelowego modelu wyznaczania lasów o wiodącej funkcji społecznej oraz możliwości objęcia nim Jeleniej Góry

Szanowna Pani Minister,

realizowany z inicjatywy Ministerstwa Klimatu i Środowiska pilotażowy proces wyznaczania lasów o wiodącej funkcji społecznej (LoWFS) stanowi istotny element zmiany podejścia do gospodarowania lasami Skarbu Państwa szczególnie ważnymi dla mieszkańców ze względu na pełnione przez nie funkcje społeczne, zdrowotne, rekreacyjne, przyrodnicze i krajobrazowe.

W 2026 r. realizowany jest II etap pilotażu, prowadzony przez Instytut Ochrony Środowiska – Państwowy Instytut Badawczy na zlecenie Ministerstwa Klimatu i Środowiska. Zgodnie z informacjami ministerstwa etap ten nie przewiduje rozszerzenia procesu o nowe aglomeracje ani nowe obszary leśne. Jednocześnie doświadczenia zdobyte w ramach pilotażu oraz wypracowane w jego toku rozwiązania mają stanowić podstawę dalszych zmian w sposobie prowadzenia gospodarki leśnej w lasach szczególnie istotnych dla społeczeństwa.

Pierwszym obszarem, dla którego proces ten doprowadził do ustanowienia lasów o wiodącej funkcji społecznej, jest aglomeracja wrocławska. W lipcu 2026 r. rozwiązaniami tymi objęto około 13 tys. ha lasów na terenie czterech nadleśnictw i dziewięciu gmin. Znaczna część tego obszaru została ustanowiona jako lasy ochronne, a na terenach objętych procesem wdrożono zmodyfikowane zasady prowadzenia gospodarki leśnej ukierunkowane na wzmocnienie społecznych funkcji lasów.

Dotychczasowe doświadczenia pilotażu prowadzą zatem do zasadniczego pytania o docelowy, systemowy model postępowania z lasami o szczególnym znaczeniu społecznym położonymi poza obszarami objętymi obecnym procesem, a także o kryteria i procedurę umożliwiające w przyszłości objęcie takim modelem kolejnych terenów. Problem ten ma szczególne znaczenie w odniesieniu do Jeleniej Góry. Prezydent Jeleniej Góry zwrócił się do Ministerstwa Klimatu i Środowiska z wnioskiem o objęcie miasta procesem identyfikacji i wyznaczania lasów o wiodącej funkcji społecznej. Wniosek ten znajduje uzasadnienie w specyficznych uwarunkowaniach przestrzennych, środowiskowych, społecznych i gospodarczych miasta.

Lasy zajmują ponad 3,6 tys. ha, czyli około 33% powierzchni Jeleniej Góry, przy czym około 2,96 tys. ha stanowią lasy Skarbu Państwa. Tereny leśne są zatem jednym z zasadniczych elementów struktury przestrzennej i przyrodniczej miasta. Ich znaczenie wykracza poza funkcję rekreacyjną. Jelenia Góra położona jest w bezpośrednim otoczeniu Karkonoszy i sąsiedztwie Karkonoskiego Parku Narodowego. Szczególne znaczenie ma również Uzdrowisko Cieplice, którego funkcjonowanie pozostaje związane z wysoką jakością środowiska, walorami krajobrazowymi oraz dostępnością terenów zielonych i leśnych. Lasy są intensywnie wykorzystywane przez mieszkańców, kuracjuszy i turystów, a zarazem stanowią istotny element potencjału turystycznego, rekreacyjnego i uzdrowiskowego miasta.

Znaczna część lasów położonych w granicach administracyjnych Jeleniej Góry stanowi własność Skarbu Państwa. Sposób prowadzenia gospodarki leśnej na tych terenach ma więc bezpośrednie znaczenie dla jakości życia mieszkańców, funkcji uzdrowiskowej miasta, jego walorów krajobrazowych i przyrodniczych oraz rozwoju turystyki. Przypadek Jeleniej Góry wskazuje tym samym na zagadnienie o charakterze systemowym: czy o możliwości objęcia lasów szczególnymi zasadami gospodarowania wynikającymi z ich wiodącej funkcji społecznej powinien decydować przede wszystkim status i wielkość ośrodka miejskiego, czy rzeczywiste znaczenie tych lasów dla lokalnej społeczności oraz pełnione przez nie funkcje.

Doświadczenia obecnego pilotażu powinny pozwolić na określenie przejrzystych zasad postępowania również w odniesieniu do terenów pozostających poza jego zakresem. Istotne jest zatem rozstrzygnięcie, czy powstanie mechanizm umożliwiający inicjowanie takiego procesu przez jednostki samorządu terytorialnego oraz według jakich kryteriów będą oceniane kolejne obszary.

Szanowna Pani Minister,

w związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jaki docelowy model identyfikacji, wyznaczania oraz określania zasad gospodarowania w lasach o wiodącej funkcji społecznej Ministerstwo Klimatu i Środowiska zamierza przyjąć po zakończeniu obecnego pilotażu? Czy przewidywane jest stworzenie rozwiązania o charakterze systemowym, umożliwiającego obejmowanie nim kolejnych obszarów poza aglomeracjami uczestniczącymi w pilotażu, a jeżeli tak – jaki jest przewidywany harmonogram jego wypracowania i wdrożenia?
2. Jakie kryteria merytoryczne i proceduralne będą decydowały o kwalifikowaniu kolejnych obszarów do objęcia zasadami gospodarowania właściwymi dla lasów o wiodącej funkcji społecznej? Proszę o wskazanie planowanego katalogu tych kryteriów oraz określenie, czy i jakie znaczenie będą miały w szczególności: intensywność społecznego wykorzystania lasów, ich udział w strukturze przestrzennej jednostki samorządu terytorialnego oraz pełnione funkcje zdrowotne, uzdrowiskowe, rekreacyjne, przyrodnicze i krajobrazowe.
3. Czy ministerstwo przewiduje ustanowienie formalnej ścieżki umożliwiającej jednostkom samorządu terytorialnego inicjowanie procesu identyfikacji i wyznaczania lasów o wiodącej funkcji społecznej na gruntach Skarbu Państwa pozostających w zarządzie PGL Lasy Państwowe? Jeżeli tak, proszę o wskazanie planowanego trybu postępowania, podmiotów właściwych do zainicjowania i prowadzenia procesu oraz zasad udziału samorządu i pozostałych interesariuszy.
4. Jakie stanowisko Ministerstwo Klimatu i Środowiska zajmuje wobec wniosku prezydenta Jeleniej Góry o objęcie miasta procesem identyfikacji i wyznaczania lasów o wiodącej funkcji społecznej? Czy ministerstwo przeprowadzi analizę możliwości zastosowania wobec lasów położonych w granicach Jeleniej Góry rozwiązań wypracowanych w ramach pilotażu, z uwzględnieniem udziału lasów w powierzchni miasta, powierzchni lasów Skarbu Państwa oraz funkcji uzdrowiskowych, społecznych, rekreacyjnych, turystycznych, przyrodniczych i krajobrazowych tych terenów?
5. Jeżeli w obecnym stanie prawnym, organizacyjnym lub proceduralnym nie jest możliwe uruchomienie w odniesieniu do Jeleniej Góry procesu analogicznego do prowadzonego w ramach pilotażu, jakie konkretnie uwarunkowania lub przeszkody to uniemożliwiają? Proszę jednocześnie o wskazanie, jakie warunki prawne, organizacyjne lub proceduralne musiałyby zostać spełnione, aby taki proces mógł zostać zainicjowany.
6. Jakie instrumenty prawne oraz regulacje wewnętrzne Lasów Państwowych ministerstwo przewiduje jako podstawę docelowego modelu ustanawiania i prowadzenia gospodarki w lasach o wiodącej funkcji społecznej? Czy rozwiązania zastosowane w odniesieniu do aglomeracji wrocławskiej – wykorzystujące status lasów ochronnych oraz szczególne zasady prowadzenia gospodarki leśnej – mają stanowić model możliwy do zastosowania również wobec kolejnych obszarów?
7. Czy przy tworzeniu docelowego modelu ministerstwo przewiduje możliwość obejmowania nim również miast i gmin położonych poza największymi aglomeracjami, jeżeli rzeczywiste znaczenie społeczne, zdrowotne, przyrodnicze, rekreacyjne lub krajobrazowe lasów uzasadnia zastosowanie szczególnych zasad gospodarowania? Jeżeli tak, proszę o wskazanie, jakie znaczenie w procesie kwalifikacji będzie miała wielkość ośrodka miejskiego lub liczba jego mieszkańców w relacji do rzeczywistych funkcji i lokalnego znaczenia konkretnych obszarów leśnych.

Uważam, że przypadek Jeleniej Góry ma znaczenie wykraczające poza wymiar lokalny. Doświadczenia pilotażu powinny zostać wykorzystane również do wypracowania przejrzystego, opartego na obiektywnych kryteriach mechanizmu postępowania wobec obszarów pozostających poza jego obecnym zakresem, jeżeli znaczenie społeczne, zdrowotne, przyrodnicze, rekreacyjne lub krajobrazowe lasów uzasadnia zastosowanie szczególnych zasad gospodarowania.

W odniesieniu do Jeleniej Góry zasadne jest zatem zarówno merytoryczne rozpatrzenie wniosku samorządu, jak i jednoznaczne wskazanie ścieżki umożliwiającej podjęcie dalszych działań po zakończeniu obecnego pilotażu.

Z poważaniem
Iwona Krawczyk
Posłanka na Sejm RP