Interpelacja w sprawie programu "Ceny Paliwa Niżej" oraz wpływu wzrostu cen paliw na inflację

Panie Ministrze,

według szybkiego szacunku Głównego Urzędu Statystycznego ceny towarów i usług konsumpcyjnych w sierpniu 2026 r. wzrosły o 3,4% w stosunku do sierpnia 2025 r. oraz o 0,4% w stosunku do lipca 2026 r. Szczególnie istotnym czynnikiem oddziałującym na sierpniowy odczyt były ceny paliw. Według danych przytoczonych na podstawie szybkiego szacunku GUS ceny paliw do prywatnych środków transportu wzrosły w sierpniu o 5,2% w stosunku do lipca i o 24,2% w porównaniu z analogicznym okresem poprzedniego roku. Już w lipcu GUS wskazywał na wzrost cen paliw do prywatnych środków transportu o 16,0% r/r, wskazując jednocześnie na wpływ wygaśnięcia wcześniejszej odsłony pakietu CPN.

Rząd ponownie uruchomił program osłonowy „Ceny Paliwa Niżej” od 17 do 31 sierpnia 2026 r. Program obejmował dwa zasadnicze instrumenty: obniżenie stawki VAT na wskazane paliwa z 23% do 8% oraz stosowanie maksymalnych cen detalicznych benzyny i oleju napędowego. Ministerstwo Energii informowało 14 sierpnia 2026 r., że na sierpniową odsłonę programu przeznaczone zostanie blisko pół miliarda złotych. Ministerstwo Finansów wskazało, że rozporządzenie wprowadzające ponowne obniżenie VAT zostało podpisane 13 sierpnia 2026 r., a niższa stawka obowiązywała od 17 do 31 sierpnia 2026 r. Poprzednia odsłona preferencji podatkowej obowiązywała od 31 marca do 30 czerwca 2026 r.

Znaczenie terminu rozpoczęcia interwencji wymaga oceny również w kontekście metodologii badań cen prowadzonych przez GUS. Urząd wskazuje, że co do zasady ankieterskie notowania cen konsumpcyjnych odbywają się między 5. a 22. dniem miesiąca. W przypadku paliw silnikowych notowania prowadzone są w sposób mający uwzględniać zmiany cen występujące w okresie objętym badaniem. Oznacza to, że sierpniowa odsłona CPN rozpoczęła się dopiero pod koniec zasadniczego okresu zbierania danych do miesięcznego badania cen. Nie przesądza to, że program nie obniżył faktycznych cen płaconych przez konsumentów w drugiej połowie sierpnia, ale uzasadnia pytanie o sposób, w jaki administracja rządowa oceniała termin jego wdrożenia i mierzyła rzeczywisty efekt interwencji.

Program wygasł z dniem 31 sierpnia 2026 r. Z uwagi na czasowy charakter obniżenia VAT i mechanizmu maksymalnych cen detalicznych zasadne jest także ustalenie, czy rząd przeprowadził analizę efektów wygaśnięcia programu dla cen detalicznych, kosztów transportu, przedsiębiorców oraz dalszej ścieżki inflacji. Wzrost cen paliw był obserwowany już po wygaśnięciu pierwszej odsłony programu z końcem czerwca 2026 r., podczas gdy kolejna interwencja została uruchomiona dopiero 17 sierpnia.

Istotnym zagadnieniem jest również relacja między kosztem programu dla finansów publicznych a osiągniętym obniżeniem cen płaconych przez konsumentów. Samo zastosowanie obniżonej stawki VAT i cen maksymalnych nie pozwala bowiem na ocenę efektywności programu bez danych o rzeczywistych oszczędnościach gospodarstw domowych i przedsiębiorców oraz o części korzyści podatkowej przeniesionej na ceny detaliczne.

W związku z powyższym zwracamy się z następującymi pytaniami:

1. Jaki był ostateczny koszt dla sektora finansów publicznych sierpniowej odsłony programu „Ceny Paliwa Niżej”, obowiązującej od 17 do 31 sierpnia 2026 r.? Proszę o odrębne wskazanie skutku obniżenia stawki VAT oraz kosztu pozostałych instrumentów związanych z mechanizmem maksymalnych cen detalicznych.

2. O ile, według analiz ministerstwa, program CPN obniżył przeciętną detaliczną cenę jednego litra benzyny Pb95, benzyny Pb98 i oleju napędowego w okresie 17–31 sierpnia 2026 r. w porównaniu ze scenariuszem bez zastosowania programu?

3. Jak kształtowały się średnie ceny detaliczne wskazanych paliw w poszczególnych dniach od 1 lipca do 31 sierpnia 2026 r. oraz jakie były w tym okresie ceny hurtowe paliw i notowania ropy stanowiące podstawę decyzji rządu?

4. Kiedy po raz pierwszy w lipcu lub sierpniu 2026 r. Ministerstwo Energii zidentyfikowało ryzyko wzrostu cen paliw wymagające ponownego zastosowania instrumentów osłonowych i kiedy rozpoczęto prace nad reaktywacją programu CPN? Proszę o wskazanie najważniejszych dat podejmowania decyzji.

5. Z jakich przyczyn ponowna odsłona programu została uruchomiona dopiero 17 sierpnia 2026 r.? Czy analizowano możliwość wcześniejszego przywrócenia obniżonej stawki VAT lub maksymalnych cen detalicznych, a jeśli tak – dlaczego z niej nie skorzystano?

6. Czy przed uruchomieniem programu 17 sierpnia ministerstwo analizowało harmonogram zbierania przez GUS danych o cenach konsumpcyjnych, zgodnie z którym zasadniczy okres notowań przypada na dni 5–22 danego miesiąca? Jeżeli tak, jakie znaczenie przypisano tej okoliczności przy ocenie przewidywanych rezultatów programu i komunikowaniu jego efektów?

7. W jaki sposób ministerstwo monitorowało przeniesienie obniżki VAT z 23% do 8% na ceny faktycznie płacone przez konsumentów? Czy przeprowadzono analizę pozwalającą ustalić, jaka część korzyści podatkowej została przeniesiona na klientów stacji paliw, a jaka mogła pozostać w marżach podmiotów uczestniczących w łańcuchu dostaw?

8. Czy w okresie obowiązywania sierpniowej odsłony programu stwierdzono przypadki sprzedaży paliw po cenach przekraczających maksymalne ceny detaliczne lub inne przypadki naruszenia zasad programu? Jeżeli tak, ile takich przypadków stwierdzono, jakie podmioty prowadziły kontrole i jakie działania zostały podjęte?

9. Czy po wygaśnięciu programu 31 sierpnia 2026 r. rząd przygotował analizę przewidywanego wzrostu cen paliw oraz jego wpływu na inflację, koszty transportu i działalność przedsiębiorstw? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie głównych wyników tej analizy oraz wskazanie przewidywanej ścieżki cen paliw w kolejnych miesiącach 2026 r.

10. Czy ministerstwo zamierza opracować stały, oparty na z góry określonych kryteriach mechanizm reagowania na gwałtowne wzrosty cen paliw, tak aby decyzje o uruchomieniu instrumentów osłonowych nie miały charakteru wyłącznie doraźnego? Jeżeli tak, proszę wskazać planowane kryteria, instrumenty oraz termin przedstawienia takich rozwiązań.

Z poważaniem