Interpelacja w sprawie stopnia wodnego Włocławek i stopnia wodnego Siarzewo

Szanowna Pani Minister Klimatu i Środowiska,

Szanowny Panie Ministrze Infrastruktury,

zwracam się z prośbą o udzielenie szczegółowych informacji dotyczących badań osadów dennych zgromadzonych w Zbiorniku Włocławskim, oceny zagrożeń związanych z ich potencjalnym uwolnieniem, a także znaczenia dalszego bezpiecznego funkcjonowania stopnia wodnego we Włocławku oraz budowy kolejnego stopnia wodnego na Wiśle w Siarzewie.

Stopień wodny we Włocławku jest od ponad pół wieku jednym z najważniejszych obiektów hydrotechnicznych na Wiśle. Jego znaczenie należy rozpatrywać nie tylko w kontekście produkcji energii elektrycznej, gospodarki wodnej i ochrony przeciwpowodziowej, lecz również bezpieczeństwa środowiskowego znacznej części doliny Dolnej Wisły. Dlatego też wszelkie rozważania dotyczące przyszłości tego obiektu muszą uwzględniać zarówno konieczność utrzymania go w należytym stanie technicznym, jak i konsekwencje środowiskowe oraz społeczne, jakie mogłoby wywołać poważne naruszenie istniejącego układu hydrotechnicznego.

Od momentu oddania do użytku stopnia wodnego we Włocławku w latach siedemdziesiątych XX wieku w zbiorniku zachodzi proces sedymentacji. W jego wyniku przez dziesięciolecia gromadzą się osady denne zawierające materiał mineralny i organiczny, a potencjalnie także metale ciężkie oraz inne substancje niebezpieczne transportowane przez Wisłę z obszaru jej dorzecza. Skala nagromadzenia tych osadów, ich rzeczywisty skład chemiczny, rozmieszczenie oraz podatność na wtórną mobilizację mają istotne znaczenie dla bezpieczeństwa środowiskowego.

Kwestia ta jest szczególnie ważna w świetle pojawiających się w przestrzeni publicznej dyskusji dotyczących przyszłości stopnia wodnego we Włocławku. Należy jednoznacznie podkreślić, że przy podejmowaniu jakichkolwiek decyzji dotyczących tego obiektu konieczne jest uwzględnienie konsekwencji naruszenia stabilizowanego przez dziesięciolecia układu hydrologicznego i zgromadzonych w Zbiorniku Włocławskim osadów.

W przypadku poważnej awarii, uszkodzenia zapory, gwałtownej zmiany warunków hydrologicznych lub innego zdarzenia skutkującego naruszeniem zgromadzonych osadów mogłoby dojść do ich wtórnego uruchomienia i transportu z nurtem rzeki. W zależności od składu osadów i skali takiego zdarzenia mogłoby to stanowić zagrożenie dla ekosystemów wodnych oraz jakości wód Wisły na odcinku poniżej stopnia. Analizy bezpieczeństwa powinny obejmować również możliwość odsłonięcia znacznych powierzchni osadów oraz wtórnego unoszenia ich drobnych frakcji w postaci pyłów lub aerozoli, jeżeli taki scenariusz jest możliwy w określonych warunkach hydrologicznych i meteorologicznych.

Okoliczności te przemawiają nie za osłabieniem istniejącego systemu hydrotechnicznego, lecz za zapewnieniem trwałego i bezpiecznego funkcjonowania stopnia wodnego we Włocławku oraz stworzeniem kompleksowego układu zabezpieczeń dla tego odcinka Wisły. W tym kontekście szczególnego znaczenia nabiera planowana od wielu lat budowa stopnia wodnego w Siarzewie. Inwestycja ta powinna być oceniana również pod kątem jej wpływu na bezpieczeństwo stopnia we Włocławku, stabilizację warunków hydrologicznych Dolnej Wisły, ochronę przeciwpowodziową, bezpieczeństwo środowiskowe i energetyczne oraz możliwość prowadzenia racjonalnej gospodarki wodnej.

Nie można bowiem analizować przyszłości stopnia wodnego we Włocławku w oderwaniu od koncepcji budowy stopnia w Siarzewie. Oba przedsięwzięcia powinny być rozpatrywane jako elementy szerszego systemu bezpieczeństwa wodnego i hydrotechnicznego tej części kraju.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jakie badania osadów dennych zgromadzonych w Zbiorniku Włocławskim były prowadzone od momentu powstania zbiornika do chwili obecnej? Według jakiej metodologii były prowadzone oraz jaka była liczba i lokalizacja punktów poboru próbek?

2. W jakich latach przeprowadzano poszczególne badania oraz jakie instytucje, jednostki naukowe lub inne podmioty były odpowiedzialne za ich wykonanie?

3. Jaki był zakres tych badań? W szczególności proszę o informację, czy obejmowały one oznaczanie zawartości metali ciężkich, w tym m.in. rtęci, ołowiu, kadmu, arsenu, chromu, niklu, cynku i miedzi, związków organicznych oraz innych substancji mogących stanowić zagrożenie dla ludzi lub środowiska.

4. Jakie są najważniejsze wnioski wynikające z dotychczas przeprowadzonych badań, w szczególności w zakresie ilości osadów zgromadzonych w Zbiorniku Włocławskim, ich rozmieszczenia oraz rodzaju i stężenia występujących w nich zanieczyszczeń?

5. Czy została wykonana kompleksowa ocena ryzyka środowiskowego związanego z możliwością uwolnienia lub wtórnej mobilizacji osadów dennych w przypadku awarii stopnia wodnego, uszkodzenia zapory, gwałtownej zmiany warunków hydrologicznych albo innego zdarzenia nadzwyczajnego? Jeżeli tak, kiedy została sporządzona, przez jaki podmiot i jakie są jej najważniejsze wnioski?

6. Czy obecnie prowadzony jest stały lub okresowy monitoring jakości i składu osadów dennych w Zbiorniku Włocławskim? Jeżeli tak, z jaką częstotliwością jest realizowany i przez jakie podmioty? Proszę również o przekazanie wyników dwóch ostatnich przeprowadzonych badań lub monitoringów.

7. Czy planowane jest przeprowadzenie nowych, kompleksowych badań osadów dennych z wykorzystaniem współczesnych metod analitycznych oraz aktualizacja oceny ryzyka środowiskowego? Jeżeli tak, proszę wskazać termin najbliższego badania, jego planowany zakres oraz podmiot, który zdecydował o terminie i zakresie badania.

8. Czy do służb, inspekcji oraz instytucji odpowiedzialnych za ochronę środowiska, zarządzanie kryzysowe i reagowanie na zagrożenia ekologiczne zostały przekazane procedury, wytyczne lub scenariusze postępowania na wypadek uwolnienia osadów dennych zgromadzonych w Zbiorniku Włocławskim wskutek awarii stopnia wodnego lub innego zdarzenia nadzwyczajnego? Dotyczy to w szczególności właściwych organów administracji rządowej i samorządowej, Państwowej Straży Pożarnej, Inspekcji Ochrony Środowiska, Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie oraz innych podmiotów odpowiedzialnych za działania w sytuacjach kryzysowych. Jeżeli tak, proszę o wskazanie, kiedy procedury zostały opracowane i przekazane, czy były konsultowane i omawiane w ramach zespołów zadaniowych lub analitycznych oraz jaki jest ich zakres.

9. Czy opracowano procedury dotyczące ograniczania skutków środowiskowych ewentualnego uwolnienia osadów, w tym ich lokalizacji, zabezpieczenia, dekontaminacji oraz minimalizacji rozprzestrzeniania substancji niebezpiecznych? Jeżeli takie procedury nie zostały opracowane lub przekazane właściwym służbom i instytucjom, proszę o wskazanie przyczyn takiego stanu oraz planowanego terminu ich przygotowania i wdrożenia.

10. Czy zostały przeprowadzone analizy ryzyka dotyczące możliwości wtórnego uwolnienia substancji zgromadzonych w osadach dennych Zbiornika Włocławskiego do atmosfery w postaci pyłów lub aerozoli, w szczególności w przypadku odsłonięcia znacznych powierzchni osadów albo prowadzenia działań ratowniczych i usuwania skutków awarii? Jeżeli takie analizy zostały wykonane, proszę o przedstawienie ich wniosków, w szczególności dotyczących możliwego zasięgu oddziaływania, rodzajów substancji mogących ulec wtórnemu rozprzestrzenieniu oraz potencjalnego zagrożenia dla zdrowia ludzi i środowiska.

11. Czy w analizach bezpieczeństwa oraz planach zarządzania kryzysowego uwzględniono szczególną specyfikę Włocławka i jego bezpośredniego otoczenia, wynikającą z koncentracji infrastruktury krytycznej oraz zakładów przemysłowych o strategicznym znaczeniu dla gospodarki i bezpieczeństwa państwa? W szczególności proszę o informację, czy oceniono potencjalny wpływ uwolnienia lub wtórnego rozprzestrzenienia zanieczyszczeń z osadów dennych na funkcjonowanie zakładów przemysłowych zlokalizowanych we Włocławku i jego otoczeniu oraz czy opracowano odpowiednie procedury ochrony infrastruktury krytycznej na wypadek wystąpienia takiego scenariusza.

12. Czy Ministerstwo Infrastruktury oraz Ministerstwo Klimatu i Środowiska uznają dalsze funkcjonowanie stopnia wodnego we Włocławku za konieczny element bezpieczeństwa hydrotechnicznego, przeciwpowodziowego, energetycznego i środowiskowego Dolnej Wisły? Proszę o jednoznaczne przedstawienie stanowiska obu resortów w tej sprawie, ponieważ ze strony różnych organizacji, które rzekomo zajmują się ekologią, pojawiają się wezwania do likwidacji tego stopnia wodnego, co miałoby katastrofalne skutki dla Kujaw.

13. Czy przeprowadzono analizy skutków środowiskowych, hydrologicznych i społeczno-gospodarczych ewentualnej likwidacji stopnia wodnego we Włocławku lub trwałego obniżenia poziomu piętrzenia, ze szczególnym uwzględnieniem możliwości naruszenia i wtórnej mobilizacji osadów gromadzonych w zbiorniku przez ponad pół wieku? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie wyników tych analiz. Jeżeli takich analiz nie przeprowadzono, proszę wskazać, na jakiej podstawie mogłyby być rozważane scenariusze ingerujące w obecny sposób funkcjonowania stopnia.

14. Czy w ocenie obu ministerstw budowa stopnia wodnego w Siarzewie stanowi element zwiększający bezpieczeństwo funkcjonowania stopnia wodnego we Włocławku oraz bezpieczeństwo całego odcinka Dolnej Wisły? Proszę w szczególności o przedstawienie wyników analiz dotyczących wpływu realizacji stopnia w Siarzewie na warunki hydrologiczne poniżej Włocławka, bezpieczeństwo istniejącej zapory, ochronę przeciwpowodziową, gospodarkę wodną i bezpieczeństwo środowiskowe.

15. Jakie są obecne plany rządu dotyczące realizacji stopnia wodnego w Siarzewie? Proszę o przedstawienie aktualnego stanu przygotowania inwestycji, wykonanych i pozostających do wykonania prac, decyzji administracyjnych, harmonogramu dalszego postępowania oraz przewidywanego terminu rozpoczęcia i zakończenia realizacji inwestycji.

16. Jakie działania są obecnie podejmowane w celu zapewnienia długoterminowego bezpieczeństwa stopnia wodnego we Włocławku? Proszę o wskazanie prowadzonych i planowanych remontów, modernizacji, prac zabezpieczających oraz nakładów finansowych przewidzianych na ten cel w najbliższych latach.

Z uwagi na skalę i charakter potencjalnych konsekwencji kwestie te nie mogą być traktowane wyłącznie jako problem lokalny. Stopień wodny we Włocławku jest elementem infrastruktury o znaczeniu ponadregionalnym, a jego bezpieczne funkcjonowanie pozostaje istotne dla ochrony ludności, środowiska, gospodarki wodnej, energetyki i infrastruktury zlokalizowanej w dolinie Dolnej Wisły.

Dlatego priorytetem władz publicznych powinno być zapewnienie długoterminowego, bezpiecznego funkcjonowania stopnia wodnego we Włocławku, opartego na aktualnej wiedzy o stanie technicznym obiektu oraz o osadach zgromadzonych w Zbiorniku Włocławskim. Równocześnie konieczne jest jednoznaczne określenie dalszych planów dotyczących budowy stopnia wodnego w Siarzewie, który powinien być rozpatrywany jako element kompleksowego systemu bezpieczeństwa hydrotechnicznego Dolnej Wisły, a nie jako inwestycja oderwana od problemów istniejącego stopnia we Włocławku.

Pełna wiedza o ilości, składzie i potencjalnym oddziaływaniu osadów gromadzonych przez dziesięciolecia jest niezbędna zarówno dla zarządzania istniejącą infrastrukturą, jak i dla podejmowania odpowiedzialnych decyzji o dalszych inwestycjach hydrotechnicznych na Wiśle. W tak strategicznej sprawie decyzje państwa powinny opierać się na kompleksowej analizie bezpieczeństwa całego układu: Włocławek-Siarzewo-Dolna Wisła, z uwzględnieniem bezpieczeństwa mieszkańców, środowiska, gospodarki i infrastruktury krytycznej.