Interpelacja w sprawie opodatkowania podatkiem VAT świadczeń realizowanych przez przedsiębiorców na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie administracji publicznej

Szanowny Panie Ministrze,

po wybuchu pełnoskalowej agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę w lutym 2022 r. państwo polskie zwróciło się do obywateli, organizacji społecznych oraz przedsiębiorców o pilne zaangażowanie w zapewnienie pomocy osobom uciekającym przed wojną. Tysiące przedsiębiorców odpowiedziało na ten apel, udostępniając miejsca noclegowe, zapewniając wyżywienie oraz organizując podstawową opiekę dla uchodźców. Działania te były prowadzone w wyjątkowych okolicznościach kryzysu humanitarnego i stanowiły element realizacji zadań państwa związanych z zapewnieniem bezpieczeństwa oraz pomocy humanitarnej.

Do naszych biur poselskich docierają jednak liczne sygnały od przedsiębiorców, którzy po kilku latach od wykonania tych świadczeń prowadzą spory z organami podatkowymi dotyczące obowiązku zapłaty podatku od towarów i usług (VAT) od środków otrzymanych od wojewodów na pokrycie kosztów udzielonej pomocy.

W praktyce oznacza to, że osoby, które działały w odpowiedzi na apel państwa i wykonywały zadania służące interesowi publicznemu, obecnie ponoszą ciężar wieloletnich postępowań podatkowych i sądowych, pozostając w stanie niepewności co do ostatecznych skutków prawnych i finansowych swoich działań.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej pytania prejudycjalne dotyczące tej problematyki. Sąd zwrócił się m.in. o wyjaśnienie, czy przedsiębiorca wykonujący w nadzwyczajnych okolicznościach zadania państwa działa w charakterze podatnika VAT, czy środki wypłacane przez wojewodę powinny stanowić podstawę opodatkowania oraz czy zgodne z zasadą pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, zasadą państwa prawa i prawem do dobrej administracji jest obciążanie przedsiębiorców podatkiem od świadczeń realizowanych w ramach pomocy humanitarnej. Jednocześnie sąd zawiesił prowadzone postępowanie do czasu rozstrzygnięcia przez TSUE.

Samo skierowanie pytań prejudycjalnych świadczy o istnieniu poważnych wątpliwości interpretacyjnych dotyczących obowiązujących przepisów oraz praktyki organów podatkowych. Trudno uznać za sytuację prawidłową stan, w którym organy administracji rządowej wypłacające środki publiczne nie akceptowały faktur z wykazanym podatkiem VAT, natomiast organy podatkowe po kilku latach domagają się zapłaty tego podatku wraz z odsetkami. Okoliczność ta również została wskazana przez sąd jako wymagająca oceny przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej.

Problem ten wykracza poza zagadnienie stricte podatkowe. Dotyczy bowiem podstawowych zasad demokratycznego państwa prawa, w szczególności zasady ochrony zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz zasady pewności prawa. Powstaje uzasadniona wątpliwość, czy państwo może najpierw zwracać się do przedsiębiorców o natychmiastową pomoc w sytuacji nadzwyczajnej, a następnie – po upływie kilku lat – prowadzić wobec tych samych osób postępowania podatkowe dotyczące skutków działań, których konsekwencji nie były one w stanie racjonalnie przewidzieć w chwili udzielania pomocy.

Niezależnie od przyszłego rozstrzygnięcia Trybunału Sprawiedliwości UE, problem wymaga wyjaśnienia przez Ministerstwo Finansów również z perspektywy zaufania obywateli do instytucji państwa oraz gotowości przedsiębiorców do angażowania się w działania pomocowe podczas przyszłych kryzysów humanitarnych lub klęsk żywiołowych.

W związku z powyższym zwracamy się do Pana Ministra z prośbą o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów zna problem przedsiębiorców prowadzących spory dotyczące opodatkowania VAT świadczeń realizowanych na rzecz uchodźców z Ukrainy na zlecenie wojewodów?
2. Ilu przedsiębiorców objętych jest obecnie postępowaniami podatkowymi lub sądowoadministracyjnymi dotyczącymi tej kwestii?
3. Jaka jest łączna wartość kwestionowanych przez organy podatkowe rozliczeń VAT w tego rodzaju sprawach?
4. Czy ministerstwo prowadzi ewidencję lub monitoring liczby podobnych postępowań prowadzonych przez organy Krajowej Administracji Skarbowej?
5. Czy ministerstwo analizowało wpływ obecnej praktyki organów podatkowych na zaufanie obywateli do państwa oraz gotowość przedsiębiorców do angażowania się w przyszłe działania pomocowe realizowane na apel administracji publicznej?
6. Jakie stanowisko zajmuje Ministerstwo Finansów wobec pytań prejudycjalnych skierowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej? Czy ministerstwo planuje wystąpienie przed TSUE z własnym stanowiskiem lub przekazanie uwag w tej sprawie?
7. Czy ministerstwo rozważa wydanie ogólnych wytycznych lub interpretacji dla organów Krajowej Administracji Skarbowej do czasu wydania wyroku przez Trybunał Sprawiedliwości UE?
8. Czy rozważane jest zawieszenie prowadzonych postępowań podatkowych albo powstrzymanie się od podejmowania nowych działań egzekucyjnych do czasu ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy przez TSUE?
9. Czy ministerstwo analizowało możliwość odstąpienia od naliczania odsetek za zwłokę w sprawach dotyczących świadczeń realizowanych w związku z kryzysem humanitarnym?
10. Czy ministerstwo planuje przygotowanie rozwiązań prawnych gwarantujących, że przedsiębiorcy wykonujący zadania publiczne w odpowiedzi na apel państwa nie będą po latach ponosić nieprzewidywalnych konsekwencji podatkowych?
11. Czy ministerstwo zamierza przeprowadzić analizę wszystkich zakończonych oraz toczących się postępowań pod kątem zgodności działań organów podatkowych z zasadą ochrony uzasadnionych oczekiwań obywateli oraz zasadą pewności prawa?
12. Czy ministerstwo rozważa wypracowanie mechanizmu rekompensaty kosztów poniesionych przez przedsiębiorców, którzy zaufali apelowi państwa i w dobrej wierze udzielili pomocy humanitarnej, a następnie zostali objęci wieloletnimi sporami podatkowymi?
13. W jaki sposób ministerstwo zamierza odbudować zaufanie obywateli i przedsiębiorców do apeli państwa o solidarność i pomoc w przyszłych sytuacjach kryzysowych, tak aby osoby gotowe do niesienia pomocy nie obawiały się po latach negatywnych konsekwencji podatkowych swoich działań?