Interpelacja w sprawie zapewnienia organizacjom pozarządowym realnego dostępu do środków europejskich na prowadzenie mieszkań wspomaganych oraz usunięcia barier ograniczających rozwój tej formy wsparcia

Szanowni Państwo Ministrowie,

zwracam uwagę na problemy zgłaszane przez organizacje pozarządowe oraz ekspertów zajmujących się systemem wsparcia osób wymagających pomocy w codziennym funkcjonowaniu, w szczególności w zakresie prowadzenia mieszkań wspomaganych i treningowych.

Mieszkania wspomagane stanowią jeden z istotnych elementów nowoczesnego systemu polityki społecznej, którego celem jest odchodzenie od modelu opartego wyłącznie na instytucjonalnej opiece całodobowej na rzecz rozwiązań umożliwiających osobom z niepełnosprawnościami, osobom starszym, osobom z zaburzeniami psychicznymi lub innym osobom wymagającym wsparcia możliwie samodzielne funkcjonowanie w społeczności lokalnej.

Zgodnie z obowiązującymi przepisami mieszkania treningowe i wspomagane są formą pomocy społecznej, która ma przygotowywać osoby w nich przebywające do prowadzenia niezależnego życia albo wspierać je w codziennym funkcjonowaniu. Przepisy dopuszczają również możliwość prowadzenia takich mieszkań przez organizacje pozarządowe realizujące zadania z zakresu pomocy społecznej oraz integracji społecznej.

Jednocześnie w przestrzeni publicznej pojawiają się sygnały ze strony organizacji społecznych, że obecny system finansowania tego typu działań nie zapewnia NGO stabilnych i równych możliwości korzystania ze środków europejskich. Wskazywany problem dotyczy przede wszystkim ograniczeń w dostępie organizacji pozarządowych do finansowania projektów, w których NGO nie występują wyłącznie jako wykonawca usług zleconych przez jednostkę samorządu terytorialnego, ale samodzielnie prowadzą mieszkania wspomagane i odpowiadają za kompleksową realizację wsparcia.

Przedstawiciele sektora pozarządowego wskazują, że takie rozwiązanie może prowadzić do sytuacji, w której organizacje posiadające wieloletnie doświadczenie, wyspecjalizowaną kadrę i znajomość lokalnych potrzeb są faktycznie ograniczane w możliwości realizowania projektów, mimo że cele tych działań odpowiadają założeniom polityki społecznej państwa oraz Unii Europejskiej.

Zdaniem strony społecznej obecny model może powodować kilka negatywnych konsekwencji.

Po pierwsze, ogranicza wykorzystanie potencjału organizacji pozarządowych, które od wielu lat realizują skuteczne projekty na rzecz osób zagrożonych wykluczeniem społecznym.

Po drugie, może prowadzić do nierównego traktowania podmiotów publicznych i społecznych, mimo że oba typy podmiotów realizują cele publiczne.

Po trzecie, utrudnia rozwój usług środowiskowych, które zgodnie z kierunkiem europejskiej polityki społecznej powinny zastępować lub ograniczać konieczność korzystania z dużych instytucji opiekuńczych.

Eksperci wskazują również, że mieszkania wspomagane wymagają stabilności finansowania. Nie są bowiem wyłącznie projektem inwestycyjnym polegającym na przygotowaniu lokalu mieszkalnego, lecz przede wszystkim usługą społeczną wymagającą stałej pracy specjalistów, opiekunów, asystentów i terapeutów. W praktyce oznacza to, że samo stworzenie mieszkania nie rozwiązuje problemu. Konieczne jest zapewnienie trwałego modelu finansowania funkcjonowania takich miejsc.

Wątpliwości budzi również kwestia zgodności obecnych mechanizmów finansowania z deklarowanym przez państwo kierunkiem rozwoju usług środowiskowych oraz zasadą pomocniczości, zgodnie z którą państwo powinno wspierać aktywność obywatelską i wykorzystywać potencjał organizacji społecznych. Jeżeli organizacje pozarządowe mają pełnić istotną rolę w systemie pomocy społecznej, powinny mieć również realny dostęp do instrumentów finansowych umożliwiających prowadzenie takich działań.

W związku z powyższym zwracam się do Państwa Ministrów z następującymi pytaniami:

1. Czy ministerstwu znane są problemy zgłaszane przez organizacje pozarządowe dotyczące ograniczonego dostępu NGO do środków europejskich przeznaczonych na prowadzenie mieszkań wspomaganych?
2. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę skali tego problemu oraz liczby organizacji, które napotykają trudności w pozyskaniu finansowania na prowadzenie mieszkań wspomaganych?
3. Czy ministerstwo zgadza się ze stanowiskiem, że organizacje pozarządowe mogą być pełnoprawnymi realizatorami usług społecznych w zakresie mieszkań wspomaganych, a nie wyłącznie podwykonawcami jednostek samorządu terytorialnego?
4. Czy ministerstwo analizowało, czy obecne zasady dostępu do środków europejskich nie ograniczają nadmiernie roli sektora pozarządowego?
5. Jakie kryteria decydują o tym, czy organizacja pozarządowa może samodzielnie ubiegać się o środki na prowadzenie mieszkań wspomaganych?
6. Czy ministerstwo planuje zmianę zasad konkursów lub programów finansowanych ze środków europejskich w taki sposób, aby zwiększyć samodzielny dostęp NGO do tych środków?
7. Czy ministerstwo prowadziło dialog z organizacjami pozarządowymi w sprawie wskazywanych przez nie barier?
8. Czy ministerstwo rozważa stworzenie odrębnego mechanizmu finansowania mieszkań wspomaganych prowadzonych przez organizacje pozarządowe?
9. Czy analizowana jest możliwość wprowadzenia uproszczonych procedur dla organizacji posiadających doświadczenie w realizacji usług społecznych?
10. Jakie są obecnie największe bariery w rozwoju sieci mieszkań wspomaganych w Polsce?
11. Czy ministerstwo przygotowało strategię zwiększenia liczby mieszkań wspomaganych i treningowych? Jakie znaczenie w tej strategii ma mieć sektor organizacji pozarządowych?
12. Czy ministerstwo analizowało koszty społeczne i finansowe braku rozwoju mieszkań wspomaganych? Czy przeprowadzono analizę, czy rozwój mieszkań wspomaganych może ograniczyć zapotrzebowanie na kosztowniejsze formy opieki instytucjonalnej?
13. Jakie działania ministerstwo podjęło do tej pory w celu usunięcia barier wskazywanych przez organizacje społeczne?