Interpelacja w sprawie skutków międzynarodowej koordynacji zabezpieczenia społecznego dla prawa cudzoziemców do podwyższenia emerytury do kwoty najniższej oraz do trzynastej i czternastej emerytury

Szanowna Pani Minister,

system emerytalny powinien być oparty na dwóch wartościach: solidarności i sprawiedliwości.

Solidarność nie może jednak oznaczać, że wieloletni związek z polskim systemem ubezpieczeniowym przestaje mieć znaczenie.

Polski obywatel przez 30 czy 40 lat pracuje, płaci składki i podatki. Państwo wymaga od niego systematycznego uczestnictwa w systemie przez niemal całe zawodowe życie.

Nie kwestionuję prawa cudzoziemca do emerytury odpowiadającej składkom faktycznie odprowadzonym w Polsce.

Jeżeli człowiek legalnie pracował w Polsce i płacił składki, jego prawa powinny być respektowane bez względu na narodowość.

Problem powstaje gdzie indziej.

Należy ustalić, czy bardzo krótki okres uczestnictwa w polskim systemie, w połączeniu z zagranicznymi okresami ubezpieczenia, może w praktyce otworzyć drogę do dodatkowych świadczeń wielokrotnie przewyższających wartość polskiego wkładu składkowego.

Umowa między Polską a Ukrainą przewiduje sumowanie okresów ubezpieczenia, jeżeli jest to konieczne dla nabycia prawa do emerytury lub renty.

Jednocześnie świadczenie podstawowe ustalane przy wykorzystaniu sumowania powinno być obliczane według zasad określonych w umowie, w tym przy zastosowaniu proporcji okresów ubezpieczenia.

Później jednak pojawiają się kolejne elementy polskiego systemu – podwyższenie do kwoty najniższej emerytury oraz dodatkowe roczne świadczenia pieniężne.

I tu powstają zasadnicze pytania.

Czy człowiek, którego podstawowa polska emerytura wynosi kilka, kilkadziesiąt lub kilkaset złotych, może otrzymać 13. emeryturę w pełnej wysokości?

Czy może uzyskać pełną 14. emeryturę?

Czy przy ustalaniu wysokości 14. emerytury bierze się pod uwagę jego rzeczywistą emeryturę zagraniczną?

Czy państwo weryfikuje miejsce faktycznego zamieszkania?

Czy świadczenia mogą być transferowane poza Polskę?

Jak często ZUS sprawdza, czy warunki są nadal spełnione?

Jeżeli takich danych nie publikuje się w sposób kompleksowy, powstaje przestrzeń zarówno dla społecznych nieporozumień, jak i dla rzeczywistych nadużyć.

A państwo powinno eliminować jedno i drugie.

Prawo nie może być skonstruowane w sposób, który opłaca się wykorzystywać według schematu: minimalny wkład – maksymalne świadczenie.

Państwo nie powinno promować cwaniactwa emerytalnego.

Powinno promować legalną pracę, uczciwe odprowadzanie składek i wieloletnie uczestnictwo w systemie.

Dlatego proszę Panią Minister o odpowiedź na następujące pytania:

1. Ilu cudzoziemców pobiera obecnie emeryturę lub rentę z ZUS, w podziale na obywatelstwo i państwo zamieszkania?
2. Proszę przedstawić analogiczne dane za każdy rok od 2020 r.
3. Ilu obywateli Ukrainy pobierało polską emeryturę w każdym roku od 2020 do 2026 r.?
4. Jaka była w poszczególnych latach przeciętna wysokość polskiej emerytury tych osób przed ewentualnym podwyższeniem do kwoty najniższej?
5. Ilu cudzoziemców nabyło prawo do polskiej emerytury przy polskim okresie ubezpieczenia krótszym niż:
   – 1 miesiąc,
   – 3 miesiące,
   – 6 miesięcy,
   – 12 miesięcy,
   – 5 lat,
   – 10 lat,
   – 15 lat?
6. Proszę przedstawić powyższe dane osobno dla obywateli Ukrainy.
7. W ilu przypadkach przy ustalaniu warunku stażowego uwzględniono okresy ubezpieczenia przebyte na Ukrainie, podczas gdy polski okres ubezpieczenia wynosił mniej niż rok?
8. W ilu przypadkach polski okres wynosił mniej niż 5, 10 i 15 lat?
9. Ilu cudzoziemców w latach 2020-2026 otrzymywało podwyższenie emerytury do poziomu najniższego świadczenia?
10. Ilu z nich było obywatelami Ukrainy?
11. Jaka była przeciętna wysokość polskiej emerytury tych osób przed dokonaniem podwyższenia?
12. Jaka była przeciętna oraz najwyższa miesięczna kwota podwyższenia?
13. Jaka była najwyższa jednorazowa wypłata wyrównania dotyczącego wcześniejszych okresów?
14. Jak ZUS definiuje „zamieszkanie w Polsce” dla potrzeb podwyższenia świadczeń przyznanych z zastosowaniem umów międzynarodowych?
15. Czy do wykazania zamieszkania wystarcza:
    – numer PESEL,
    – meldunek,
    – wskazanie polskiego adresu,
    – oświadczenie świadczeniobiorcy?
16. Czy ZUS bada faktyczny pobyt i centrum interesów życiowych osoby korzystającej z podwyższenia?
17. Jak często następuje ponowna kontrola miejsca zamieszkania świadczeniobiorcy?
18. Ile świadczeń w latach 2020-2026 wstrzymano lub cofnięto z powodu ustalenia, że świadczeniobiorca nie mieszka już w Polsce?
19. Ile nienależnie pobranych środków odzyskano z tego tytułu?
20. Ilu cudzoziemców otrzymało 13. emeryturę w poszczególnych latach 2020-2026?
21. Proszę przedstawić te dane w podziale na obywatelstwo i państwo zamieszkania.
22. Ilu cudzoziemców otrzymało 14. emeryturę w latach 2021-2026, również w podziale na obywatelstwo i państwo zamieszkania?
23. Ilu cudzoziemskich beneficjentów 13. lub 14. emerytury posiadało polską emeryturę podstawową niższą niż:
    – 10 zł,
    – 50 zł,
    – 100 zł,
    – 500 zł,
    – 1000 zł miesięcznie?
24. Czy osoba posiadająca prawo do wypłaty polskiej emerytury w wysokości np. 10 zł miesięcznie może otrzymać pełną 13. emeryturę? Proszę podać jednoznaczną odpowiedź oraz podstawę prawną.
25. Czy osoba posiadająca polską emeryturę 50 zł lub 100 zł może otrzymać identyczną 13. emeryturę jak osoba, która przez 40 lat płaciła składki w Polsce?
26. Czy przy ustalaniu prawa i wysokości 14. emerytury uwzględnia się emeryturę wypłacaną przez instytucję ukraińską?
27. Czy uwzględnia się świadczenia emerytalno-rentowe wypłacane przez instytucje innych państw?
28. Jeżeli zagranicznej emerytury nie uwzględnia się w całości, proszę wskazać dokładną podstawę prawną i wyjaśnić przyczyny takiej konstrukcji.
29. Czy osoba pobierająca np. 100 zł polskiej emerytury i równocześnie kilka tysięcy złotych równowartości emerytury zagranicznej może otrzymać pełną 14. emeryturę z Polski? Proszę przedstawić konkretne przykłady obliczeniowe.
30. Czy 13. i 14. emerytura mogą być wypłacane osobom stale zamieszkałym poza Polską?
31. Ilu cudzoziemców otrzymało takie świadczenia, mieszkając poza terytorium RP, w każdym roku od 2020 r.?
32. Jak wygląda wymiana danych między ZUS a właściwą instytucją ukraińską w zakresie:
    – zgonu świadczeniobiorcy,
    – okresów ubezpieczenia,
    – wysokości ukraińskiej emerytury,
    – miejsca zamieszkania?
33. Czy wymiana ta odbywa się automatycznie i elektronicznie?
34. Jak często dane są aktualizowane?
35. Jak ZUS weryfikuje autentyczność dokumentów przedstawianych przez ukraińskie instytucje w warunkach wojennych?
36. Ile przypadków błędnych, nieaktualnych lub nieprawdziwych danych wykryto od 2022 r.?
37. Czy MRPiPS analizowało możliwość uzależnienia pełnej 13. lub 14. emerytury od określonego minimalnego okresu ubezpieczenia w Polsce?
38. Czy analizowano proporcjonalizację świadczeń dodatkowych do okresu rzeczywistego ubezpieczenia w Polsce?
39. Czy analizowano wprowadzenie wymogu rzeczywistego zamieszkania w Polsce dla określonych świadczeń finansowanych solidarnościowo?
40. Czy przeprowadzono analizę zgodności takich zmian z Konstytucją RP, prawem Unii Europejskiej i umowami międzynarodowymi?

Nie chodzi o odbieranie komukolwiek emerytury wynikającej z uczciwie zapłaconych składek.

Chodzi o odpowiedź na proste pytanie:

Czy polski system premiuje wieloletnią pracę i składki, czy też w pewnych przypadkach bardziej opłaca się znaleźć najkrótszą możliwą drogę do wejścia do systemu?

Polski pracownik musi wiedzieć, że kilkadziesiąt lat jego pracy ma znaczenie.

Polski podatnik musi wiedzieć, komu i dlaczego państwo przekazuje jego pieniądze.

A państwo powinno potrafić wykazać, że jego system jest odporny zarówno na nadużycia, jak i na legalny arbitraż świadczeniowy.

Solidarność społeczna nie może oznaczać naiwności państwa.

Pierwszym obowiązkiem polskiego rządu pozostaje odpowiedzialność wobec obywateli, którzy przez całe życie ten system finansują.