Interpelacja w sprawie zasad podwyższania cudzoziemcom emerytury do kwoty najniższej emerytury oraz przyznawania trzynastej i czternastej emerytury

Szanowna Pani Minister,

polski system emerytalny powinien przede wszystkim chronić ludzi, którzy przez dziesięciolecia pracowali w Polsce, płacili składki i podatki oraz finansowali funkcjonowanie naszego państwa.

Nie kwestionuję prawa cudzoziemców do otrzymania świadczenia odpowiadającego składkom rzeczywiście odprowadzonym w Polsce. Jeżeli ktoś legalnie pracował i płacił składki, państwo powinno uczciwie rozliczyć każdą wpłaconą złotówkę.

Problem zaczyna się tam, gdzie bardzo krótki, nawet symboliczny okres podlegania polskiemu ubezpieczeniu może otwierać dostęp nie tylko do świadczenia wynikającego ze zgromadzonego kapitału, lecz – po spełnieniu dalszych warunków ustawowych – również do świadczeń wielokrotnie przekraczających wartość polskiego wkładu składkowego.

Prawo nie powinno tworzyć mechanizmu, który może stać się instrukcją legalnego „cwaniactwa emerytalnego”: wpłacić do polskiego systemu symboliczną kwotę, uzyskać prawo do bardzo niskiej polskiej emerytury, a następnie korzystać z dodatkowych świadczeń finansowanych solidarnościowo przez wszystkich podatników.

Od 1 marca 2026 r. najniższa emerytura wynosi 1 978,49 zł brutto miesięcznie.

Na podstawie art. 87 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych emerytura ustalona według nowych zasad może zostać podwyższona do poziomu najniższej emerytury, jeżeli ubezpieczony legitymuje się wymaganym okresem składkowym i nieskładkowym – co do zasady 20 lat w przypadku kobiety i 25 lat w przypadku mężczyzny.

Jednocześnie w przypadku osób objętych umowami międzynarodowymi okresy ubezpieczenia przebyte w różnych państwach mogą być sumowane dla potrzeb ustalenia prawa do świadczenia.

Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Ukrainą o zabezpieczeniu społecznym, obowiązująca od 1 stycznia 2014 r., pozwala na uwzględnianie okresów ubezpieczenia przebytych w obu państwach.

Każde z państw co do zasady odpowiada za część świadczenia odpowiadającą okresom ubezpieczenia przebytym w jego systemie. Zagraniczny staż może jednak mieć znaczenie dla spełnienia warunków dotyczących minimalnego okresu ubezpieczenia.

Właśnie w tym miejscu powstaje zasadnicze pytanie o sprawiedliwość systemu.

Polski emeryt przez 30 albo 40 lat co miesiąc płaci składki i podatki. Państwo wymaga od niego systematycznego finansowania systemu przez znaczną część zawodowego życia.

Tymczasem w przypadku osoby, której rzeczywisty związek składkowy z Polską był bardzo krótki, zagraniczny okres ubezpieczenia może umożliwiać spełnienie wymogu stażowego.

Może być to zgodne z obowiązującymi przepisami.

Ale fakt, że coś jest zgodne z prawem, nie oznacza, że prawo zostało skonstruowane sprawiedliwie i racjonalnie.

Jeszcze większe wątpliwości wywołują trzynasta i czternasta emerytura.

W 2026 r. pełna trzynasta emerytura wynosi 1 978,49 zł brutto. Taką samą wysokość ma pełna czternasta emerytura, przy czym przy czternastym świadczeniu obowiązuje próg 2 900 zł i mechanizm „złotówka za złotówkę”.

Ustawy regulujące te dodatkowe świadczenia nie uzależniają ich wysokości od tego, czy dana osoba płaciła składki w Polsce przez 40 lat, 10 lat, rok czy przez okres symboliczny.

Może zatem powstać sytuacja, w której roczna wartość samej trzynastej i czternastej emerytury wielokrotnie przewyższa roczną wartość emerytury wynikającej ze składek faktycznie odprowadzonych w Polsce.

Jak wytłumaczyć to polskiemu obywatelowi, który przez całe zawodowe życie finansował system?

Dlaczego państwo nie stosuje w takim przypadku żadnej proporcjonalności?

Dlaczego pełne dodatkowe świadczenie może być związane jedynie z istnieniem prawa do świadczenia podstawowego, bez względu na to, jak długo dana osoba rzeczywiście uczestniczyła w polskim systemie?

Nie chodzi o narodowość. Uczciwie pracujący w Polsce Ukrainiec, Białorusin, Niemiec, Wietnamczyk czy obywatel każdego innego państwa powinien mieć zagwarantowane prawa odpowiadające składkom, które odprowadził.

Chodzi właśnie o ochronę uczciwie pracujących ludzi przed systemem, który może premiować poszukiwanie najkrótszej drogi do uzyskania maksymalnych korzyści.

Polskie państwo nie powinno być instytucją, której ambicją jest „zbawianie całego świata” na rachunek własnych podatników.

Pierwszym obowiązkiem polskiego rządu jest odpowiedzialność wobec własnych obywateli.

Solidarność społeczna jest wartością, ale solidarność nie może oznaczać naiwności, automatyzmu i braku kontroli.

W przestrzeni publicznej pojawiały się informacje, według których koszty dopłat do wysokości najniższej emerytury dla obywateli Ukrainy miały wynosić około:

– 5,9 mln zł w 2021 r.,
– 8,2 mln zł w 2022 r.,
– 11,4 mln zł w 2023 r.,
– 16,5 mln zł w 2024 r.,
– 29,8 mln zł w 2025 r.,
– 21,9 mln zł w pierwszym półroczu 2026 r.

W innych publikacjach pojawiała się kwota 16,2 mln zł za 2024 r., a także informacja o około 5 mln zł wypłaconych w lipcu 2026 r.

Konieczne jest zatem przedstawienie przez ministerstwo oraz ZUS pełnych i jednolicie zdefiniowanych danych.

W związku z powyższym proszę o odpowiedź na następujące pytania:

1. Ilu cudzoziemców pobierało emerytury i renty z ZUS w każdym z lat 2020-2026, w podziale na obywatelstwo, płeć, państwo zamieszkania i rodzaj świadczenia?
2. Ilu obywateli Ukrainy pobierało polską emeryturę w każdym z tych lat i jaka była średnia oraz łączna wysokość świadczenia wynikającego wyłącznie z polskich składek i polskiego kapitału emerytalnego?
3. Ilu cudzoziemców, w tym obywateli Ukrainy, nabyło prawo do polskiej emerytury po okresie podlegania ubezpieczeniu w Polsce krótszym niż: miesiąc, 3 miesiące, 6 miesięcy, rok, 5 lat, 10 lat i 20 lat?
4. Ilu cudzoziemców otrzymywało podwyższenie świadczenia do kwoty najniższej emerytury w latach 2020-2026? Proszę podać dane według obywatelstwa, liczby osób i wysokości wypłat.
5. Czy ministerstwo i ZUS potwierdzają dane o dopłatach dla obywateli Ukrainy w wysokości: 5,9 mln zł w 2021 r., 8,2 mln zł w 2022 r., 11,4 mln zł w 2023 r., 16,5 mln zł w 2024 r., 29,8 mln zł w 2025 r. i 21,9 mln zł w pierwszym półroczu 2026 r.?
6. Jeżeli któraś z tych kwot jest nieprawidłowa, jakie są prawidłowe dane?
7. Z czego wynika publikowana rozbieżność pomiędzy kwotami 16,2 mln zł i 16,5 mln zł za 2024 r.?
8. Czy prawdziwa jest informacja o około 5 mln zł dopłat lub wyrównań wypłaconych obywatelom Ukrainy w lipcu 2026 r.? Ilu osobom wypłacono te środki i jaka część dotyczyła wcześniejszych okresów?
9. W ilu przypadkach do uzyskania wymaganego stażu 20 albo 25 lat wykorzystano okresy ubezpieczenia przebyte na Ukrainie, podczas gdy okres ubezpieczenia w Polsce był krótszy niż rok, 5 lat, 10 lat i 15 lat?
10. Jaka była przeciętna polska emerytura przed jej podwyższeniem do minimum w każdej z powyższych grup?
11. Jaka była przeciętna oraz najwyższa miesięczna dopłata do minimum dla cudzoziemca?
12. Jak ZUS definiuje dla potrzeb tych świadczeń „zamieszkanie w Polsce”?
13. Czy posiadanie numeru PESEL, meldunku lub wskazanie polskiego adresu jest wystarczające do uznania warunku zamieszkania?
14. Jakimi instrumentami ZUS weryfikuje faktyczne zamieszkanie świadczeniobiorcy w Polsce?
15. Jak często następuje ponowna weryfikacja spełniania tego warunku?
16. Ile dopłat w latach 2020-2026 wstrzymano lub cofnięto z powodu wyjazdu świadczeniobiorcy z Polski?
17. Ile nienależnie pobranych świadczeń z tego tytułu odzyskano?
18. Ilu cudzoziemców otrzymało 13. emeryturę w poszczególnych latach 2020-2026, w podziale na obywatelstwo i państwo zamieszkania?
19. Ilu cudzoziemców otrzymało 14. emeryturę w latach 2021-2026 według tych samych kryteriów?
20. Ilu beneficjentów 13. lub 14. emerytury posiadało podstawową polską emeryturę niższą niż 10 zł, 50 zł, 100 zł, 500 zł oraz 1000 zł miesięcznie?
21. Jaka była łączna wartość 13. i 14. emerytur wypłacona osobom należącym do każdej z tych grup?
22. Czy osoba posiadająca polską emeryturę wynoszącą odpowiednio 10 zł, 50 zł lub 100 zł miesięcznie może otrzymać pełną trzynastą emeryturę w wysokości 1 978,49 zł? Proszę przedstawić przykładowe wyliczenia.
23. Czy przy ustalaniu prawa i wysokości 14. emerytury uwzględniana jest emerytura lub renta wypłacana przez zagraniczną instytucję ubezpieczeniową?
24. Jeżeli nie, jaka jest podstawa prawna nieuwzględniania rzeczywistego łącznego dochodu emerytalnego świadczeniobiorcy?
25. Czy osoba posiadająca bardzo niską polską emeryturę, ale wysoką emeryturę zagraniczną, może otrzymać pełną 14. emeryturę z Polski?
26. Czy 13. i 14. emerytura mogą być wypłacane osobom stale mieszkającym poza Polską?
27. Ilu cudzoziemców mieszkających poza Polską otrzymało 13. lub 14. emeryturę w latach 2020-2026?
28. Czy ministerstwo analizowało wprowadzenie zasady proporcjonalności 13. i 14. emerytury do długości okresu ubezpieczenia w Polsce?
29. Czy analizowano wprowadzenie minimalnego okresu ubezpieczenia w Polsce koniecznego do uzyskania pełnego dodatkowego świadczenia?
30. Czy ministerstwo przeprowadziło analizę zgodności takich rozwiązań z Konstytucją RP, prawem Unii Europejskiej i umowami międzynarodowymi, przy założeniu stosowania jednakowych zasad niezależnie od obywatelstwa?
31. Czy analogiczne mechanizmy podwyższania świadczeń do minimum i wypłaty 13. lub 14. emerytury występują wobec obywateli innych państw niż Ukraina? Proszę wskazać państwa i liczbę beneficjentów.
32. Czy ministerstwo zamierza przygotować zmianę ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz ustaw dotyczących 13. i 14. emerytury w celu silniejszego powiązania świadczeń finansowanych solidarnościowo z rzeczywistym okresem uczestnictwa w polskim systemie ubezpieczeniowym?

Polacy mają prawo oczekiwać, że państwo będzie szanowało ich wieloletnią pracę.

Nie można wymagać od polskiego obywatela kilkudziesięciu lat płacenia składek, a jednocześnie utrzymywać przepisów, które mogą prowadzić do sytuacji, w której symboliczny związek składkowy z Polską otwiera dostęp do świadczeń nieproporcjonalnie wysokich w stosunku do polskiego wkładu.

Polskie państwo ma być solidarne, ale nie może być naiwne.

Powinno premiować pracę, uczciwe płacenie składek i wieloletni związek z systemem, a nie rozwiązania umożliwiające maksymalizowanie świadczeń przy minimalnym wkładzie.