Interpelacja w sprawie terminów zwrotu podatnikom kwot wpłaconych na podstawie decyzji podatkowych uchylonych przez sądy administracyjne oraz podstaw prawnych dalszego przetrzymywania tych środków przez organy podatkowe

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z prośbą o wyjaśnienie praktyki organów podatkowych dotyczącej zwrotu podatnikom kwot wpłaconych lub wyegzekwowanych na podstawie decyzji podatkowych, które następnie zostały uchylone przez sądy administracyjne. Problem dotyczy sytuacji, w których podatnik wykonał ostateczną i wymagalną decyzję podatkową, uiszczając określoną w niej kwotę, a następnie sąd administracyjny uchylił tę decyzję. W praktyce mogą występować w szczególności dwie sytuacje.

Pierwsza sytuacja dotyczy prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym NSA oddala skargę kasacyjną organu od wyroku WSA uchylającego decyzję podatkową albo uchyla wyrok WSA oddalający skargę podatnika i jednocześnie uchyla decyzję organu, przekazując sprawę do ponownego rozpoznania. W takim przypadku decyzja podatkowa, na podstawie której podatnik uiścił określoną kwotę, zostaje wyeliminowana z obrotu prawnego. Powstaje zatem pytanie, na jakiej podstawie prawnej organ podatkowy nadal dysponuje środkami podatnika, skoro decyzja stanowiąca podstawę ich pobrania została uchylona. Szczególne znaczenie ma to dla podatników, którzy potrzebują odzyskać swoje środki niezwłocznie. Wielomiesięczne oczekiwanie na zwrot pieniędzy może mieć dla nich poważne konsekwencje finansowe. Jednocześnie państwo, zwracając podatnikowi nienależnie pobrane środki wraz z należnym oprocentowaniem, ponosi dodatkowe koszty. W przypadku dużych kwot i długiego okresu oczekiwania może to oznaczać znaczne obciążenie budżetu państwa.

Druga sytuacja dotyczy nieprawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego uchylającego ostateczną decyzję podatkową.

Zgodnie z art. 152 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w razie uwzględnienia skargi na akt lub czynność nie wywołują one skutków prawnych do chwili uprawomocnienia się wyroku, chyba że sąd postanowi inaczej.

W związku z powyższym pojawia się pytanie, czy w przypadku uchylenia przez WSA decyzji podatkowej organ podatkowy może nadal zatrzymywać środki pobrane na podstawie tej decyzji do czasu prawomocnego zakończenia postępowania sądowo administracyjnego.

W praktyce spotykane są sytuacje, w których zwrot środków nie następuje niezwłocznie, między innymi z powodu oczekiwania na zwrot akt administracyjnych z sądu lub na prawomocne zakończenie postępowania.

W mojej ocenie wymaga to jednoznacznego wyjaśnienia, ponieważ podatnik może przez wiele miesięcy pozostawać pozbawiony możliwości korzystania z własnych środków, mimo że decyzja stanowiąca podstawę ich pobrania została przez sąd uchylona.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Jaka jest podstawa prawna dalszego przetrzymywania przez organ podatkowy środków wpłaconych lub pobranych od podatnika na podstawie decyzji podatkowej, która została prawomocnie uchylona przez Naczelny Sąd Administracyjny?

2. Czy w przypadku prawomocnego uchylenia przez sąd administracyjny decyzji podatkowej organ podatkowy jest zobowiązany do niezwłocznego zwrotu podatnikowi kwoty wpłaconej na podstawie tej decyzji? Jeżeli nie, proszę wskazać konkretną podstawę prawną oraz przesłanki pozwalające organowi na dalsze zatrzymywanie tych środków.

3. Ile decyzji podatkowych zostało uchylonych przez wojewódzkie sądy administracyjne w poszczególnych latach 2021-2025 oraz w pierwszej połowie 2026 r.? Proszę o przedstawienie danych w podziale na poszczególne lata.

4. Jaka była łączna wartość zobowiązań podatkowych wynikających z decyzji uchylonych następnie przez sądy administracyjne w poszczególnych latach 2021-2025 oraz w pierwszej połowie 2026 r.?

5. W jakim średnim czasie, liczonym od dnia wydania wyroku WSA uchylającego decyzję podatkową, organy podatkowe dokonują zwrotu środków podatnikom?

6. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki posiada dane dotyczące liczby przypadków, w których po wydaniu przez WSA wyroku uchylającego decyzję podatkową zwrot środków nastąpił dopiero po upływie:

   • 30 dni,

   • 90 dni,

   • 180 dni,

   • 1 roku,

   • ponad 1 roku?

7. Jaka była łączna kwota oprocentowania wypłaconego podatnikom w związku ze zwrotem kwot pobranych na podstawie decyzji podatkowych, które następnie zostały uchylone przez sądy administracyjne, w poszczególnych latach 2021-2025 oraz w pierwszej połowie 2026 r.?

8. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki posiada dane pozwalające wyodrębnić, jaka część tego oprocentowania została naliczona za okres:

   • od dnia zapłaty lub pobrania kwoty wynikającej z decyzji do dnia wydania wyroku WSA,

   • od dnia wydania wyroku WSA uchylającego decyzję do dnia dokonania zwrotu,

   • od dnia wydania prawomocnego wyroku NSA do dnia dokonania zwrotu?

9. Ile decyzji podatkowych uchylonych przez WSA zostało zaskarżonych przez organy podatkowe do Naczelnego Sądu Administracyjnego? Proszę o dane za lata 2021-2025 oraz pierwszą połowę 2026 r., wraz z łączną wartością zobowiązań podatkowych wynikających z tych decyzji.

10. Ile z tych skarg kasacyjnych zostało uwzględnionych przez NSA, a ile oddalonych? Proszę również o wskazanie łącznej wartości zobowiązań podatkowych dotyczących tych spraw.

11. Czy w przypadku prawomocnego wyroku NSA utrzymującego w mocy wyrok WSA uchylający decyzję podatkową zwrot środków podatnikowi następuje bezpośrednio po uzyskaniu przez organ informacji o prawomocnym zakończeniu postępowania?

12. Jeżeli zwrot nie następuje bezpośrednio po prawomocnym wyroku NSA, proszę wskazać:

• jaka jest przyczyna zwłoki,

• jaki jest przeciętny czas oczekiwania na zwrot,

• jaka była łączna kwota oprocentowania wypłaconego podatnikom za okres pomiędzy wydaniem prawomocnego wyroku NSA a dokonaniem zwrotu środków.

1. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki analizowało skalę kosztów ponoszonych przez budżet państwa w związku z opóźnionym zwrotem środków podatnikom po uchyleniu decyzji podatkowych przez sądy administracyjne?

2. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki zamierza podjąć działania legislacyjne lub organizacyjne, które doprowadziłyby do automatycznego i możliwie szybkiego zwrotu podatnikowi środków po prawomocnym wyeliminowaniu z obrotu prawnego decyzji stanowiącej podstawę ich pobrania, bez konieczności dodatkowego oczekiwania przez podatnika na czynności organizacyjne organu?

3. Czy zdaniem ministra finansów obecny system zapewnia właściwą równowagę pomiędzy ochroną interesów Skarbu Państwa a prawem podatnika do niezwłocznego dysponowania własnymi środkami w sytuacji, gdy decyzja stanowiąca podstawę ich pobrania została uchylona przez sąd administracyjny?

Proszę o przedstawienie odpowiedzi wraz z możliwie szczegółowymi danymi statystycznymi, w szczególności w podziale na poszczególne lata oraz – jeżeli jest to możliwe – na rodzaje podatków i szczeble organów podatkowych.

Z poważaniem

Poseł na Sejm RP
Robert Dowhan