Interpelacja w sprawie skuteczności trybów wzruszania ostatecznych decyzji podatkowych

Szanowny Panie Ministrze,

do mojego biura poselskiego docierają sygnały dotyczące praktyki organów podatkowych w zakresie wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności ostatecznych decyzji podatkowych. Są to szczególnie istotne instytucje, ponieważ mają służyć ochronie podatników przed skutkami decyzji wydanych z naruszeniem prawa lub na podstawie niepełnego materiału dowodowego.

Zgodnie z art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej możliwe jest wznowienie postępowania w przypadku ujawnienia istotnych dla sprawy nowych okoliczności faktycznych lub nowych dowodów istniejących w dniu wydania decyzji, nieznanych organowi, który wydał decyzję. Z kolei art. 247 § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej przewiduje możliwość stwierdzenia nieważności decyzji w przypadku wydania jej z rażącym naruszeniem prawa.

W praktyce pojawiają się jednak sytuacje, w których organy podatkowe bardzo wąsko interpretują te przepisy, powołując się przede wszystkim na zasadę trwałości decyzji ostatecznych. W konsekwencji podatnik może mieć ograniczoną możliwość doprowadzenia do ponownego zbadania sprawy nawet w sytuacji, gdy po wydaniu decyzji ujawnione zostaną istotne dowody lub gdy istnieją poważne wątpliwości co do zgodności decyzji z obowiązującymi przepisami.

Szczególne wątpliwości budzi sytuacja, w której organ podatkowy odmawia wzruszenia decyzji, argumentując, że podatnik powinien był przedstawić wszystkie argumenty i dowody już w toku zwykłego postępowania podatkowego. Należy jednak zauważyć, że postępowanie podatkowe prowadzone jest przez organ administracji, który ma obowiązek wyjaśnić stan faktyczny sprawy i zgromadzić materiał dowodowy niezbędny do jej prawidłowego rozstrzygnięcia.

Problem ten nabiera szczególnego znaczenia w sytuacjach, gdy podatnik nie brał aktywnego udziału w postępowaniu, np. z powodu nieodebrania korespondencji, pobytu za granicą, choroby czy zastosowania przepisów dotyczących fikcji doręczenia. W takich przypadkach może dojść do wydania ostatecznej decyzji na podstawie niepełnego materiału dowodowego, mimo że rzeczywisty stan faktyczny mógłby prowadzić do odmiennego rozstrzygnięcia.

W mojej ocenie konieczne jest zapewnienie równowagi pomiędzy zasadą trwałości decyzji ostatecznych a zasadą praworządności i ochroną praw majątkowych podatników. Ostateczność decyzji nie powinna bowiem oznaczać, że państwo nie ma możliwości naprawienia własnego błędu, jeżeli po wydaniu decyzji ujawnione zostaną istotne okoliczności lub dowody mające wpływ na jej prawidłowość.

W związku z powyższym zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki dostrzega problem związany z praktyką bardzo wąskiej interpretacji przesłanek wznowienia postępowania oraz stwierdzenia nieważności ostatecznych decyzji podatkowych?
2. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki posiada dane dotyczące liczby postępowań wszczętych w trybie art. 240 oraz art. 247 Ordynacji podatkowej w ostatnich pięciu latach, a także liczby spraw, w których ostateczna decyzja została w wyniku tych postępowań uchylona, zmieniona lub uznano ją za nieważną?
3. Czy w ocenie Ministerstwa Finansów i Gospodarki zasada trwałości decyzji ostatecznej może uzasadniać odmowę wznowienia postępowania w sytuacji, gdy po wydaniu decyzji ujawniono istotny dowód istniejący już w dniu jej wydania, którego organ wcześniej nie znał?
4. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki planuje zmianę przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących wznowienia postępowania i stwierdzenia nieważności decyzji w celu zapewnienia skuteczniejszej ochrony podatników przed skutkami ewidentnie wadliwych decyzji ostatecznych?
5. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki rozważa wydanie ogólnej interpretacji lub innych wytycznych dla organów podatkowych, które pozwoliłyby na bardziej jednolite stosowanie przepisów dotyczących wzruszania ostatecznych decyzji podatkowych?
6. Czy w ocenie Ministerstwa Finansów i Gospodarki podatnik powinien ponosić negatywne konsekwencje błędu organu podatkowego polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich istotnych okoliczności sprawy lub pominięciu istotnego dowodu, jeżeli dowód ten istniał już w momencie wydawania decyzji?
7. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki analizowało skalę sytuacji, w których podatnicy, pomimo przedstawienia nowych dowodów lub wskazania istotnych uchybień w wydanej decyzji, nie mogą doprowadzić do ponownego merytorycznego rozpoznania sprawy wyłącznie z uwagi na zasadę trwałości decyzji ostatecznej?
8. Czy Ministerstwo Finansów i Gospodarki uważa za zasadne wprowadzenie takich zmian w Ordynacji podatkowej, aby ostateczność decyzji podatkowej nie stanowiła przeszkody w jej wzruszeniu w sytuacji stwierdzenia istotnego naruszenia prawa lub ujawnienia dowodów mogących mieć zasadniczy wpływ na wysokość zobowiązania podatkowego?

Z poważaniem

Robert Dowhan
Poseł na Sejm RP