Interpelacja w sprawie zakazu wjazdu na Ukrainę dla osób upamiętniających zbrodnie UPA

Szanowni Panowie Ministrowie,

w dniu 30 sierpnia 2026 r. w Ostrówkach na Wołyniu odbyły się uroczystości państwowego pogrzebu 55 ofiar Zbrodni Wołyńskiej, w tym 26 dzieci. Uroczystości zorganizowano w celu godnego pochówku osób, których szczątki odnaleziono w wyniku prac ekshumacyjnych prowadzonych w dniach od 13 lipca do 7 sierpnia 2026 r. w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej przez pracowników Instytutu Pamięci Narodowej, Stowarzyszenia „Wołyńskie Starożytności” oraz specjalistę medycyny sądowej z Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu. Data uroczystości nie była przypadkowa – 30 sierpnia 1943 r. ukraińscy nacjonaliści dokonali zagłady obu miejscowości, mordując około 1050 ich mieszkańców, w tym kobiety i dzieci.

Tego dnia z całej Polski wyruszyły setki ludzi chcących wziąć udział w uroczystości, w większości członkowie rodzin pomordowanych, przedstawiciele stowarzyszeń kresowych, historycy i wielu innych obywateli RP. Wśród nich znajdował się dr Michał Siekierka – pracownik naukowy Instytutu Pamięci Narodowej, wykładowca akademicki, wiceprezes Stowarzyszenia Upamiętnienia Ofiar Zbrodni Ukraińskich Nacjonalistów, badacz i dokumentalista Zbrodni Wołyńskiej, odznaczony Brązowym Krzyżem Zasługi. Na przejściu granicznym Dorohusk-Jagodzin, w toku kontroli prowadzonej przez stronę ukraińską, dr Michał Siekierka został wyproszony z autokaru – po czym odmówiono mu wjazdu na terytorium Ukrainy.

Jak wynika z decyzji nr 1298 z 30 sierpnia 2026 r. o odmowie przekroczenia granicy państwowej Ukrainy, wydanej przez 6. Wołyński Oddział Straży Granicznej Państwowej Służby Granicznej Ukrainy w punkcie kontrolnym „Jagodzin”, przyczyną odmowy był zakaz wjazdu na terytorium Ukrainy nałożony na podstawie decyzji Służby Bezpieczeństwa Ukrainy z 10 listopada 2023 r., obowiązujący do 28 listopada 2026 r.

Z moich informacji wynika, że dr. Siekierce nie przedstawiono ani podstawy faktycznej, ani żadnych dowodów uzasadniających nałożenie zakazu; jedyną informacją, jaką uzyskał, było wskazanie, że jego nazwisko figuruje na liście Służby Bezpieczeństwa Ukrainy. Dokument o odmowie wjazdu sporządzono wyłącznie w języku ukraińskim, bez udziału tłumacza. O istnieniu trzyletniego zakazu, obowiązującego od 2023 r., obywatel Rzeczypospolitej Polskiej dowiedział się więc dopiero na granicy, w chwili jego wykonania. Jak wynika z doniesień medialnych, w sprawie interweniował Konsul Rzeczypospolitej Polskiej, jednak interwencja ta nie przyniosła rezultatu.

Sprawa została nagłośniona 1 września 2026 r. w mediach społecznościowych oraz w mediach ogólnopolskich. Z moich informacji wynika przy tym, że nie jest to przypadek odosobniony – analogiczne odmowy wjazdu na Ukrainę wobec obywateli polskich zaangażowanych w upamiętnianie ofiar Zbrodni Wołyńskiej oraz w pomoc Polakom zamieszkałym na terytorium Ukrainy stosowane były w ostatnich miesiącach wobec wielu osób.

Prawo każdego państwa do decydowania o wjeździe cudzoziemców na jego terytorium nie jest kwestionowane. Rzecz jednak w tym, że stosowanie tego prawa wobec obywateli Rzeczypospolitej Polskiej – w sposób niejawny, bez wskazania podstawy faktycznej, bez doręczenia decyzji i bez realnej możliwości jej zakwestionowania – godzi w standard traktowania obywateli polskiego państwa przez partnera, z którym Polska utrzymuje relacje sojusznicze i któremu udziela wsparcia na bezprecedensową skalę. Jest tak tym bardziej w sytuacji, gdy państwo oddające cześć zbrodniarzom z UPA – co stanowi element oficjalnej ideologii państwowej Ukrainy – szykanuje w ten sposób ludzi dążących do upamiętnienia ofiar tych zbrodniarzy.

Nie ulega przy tym wątpliwości, że niedopuszczenie polskiego naukowica – pracownika instytucji państwowej – do udziału w uroczystości organizowanej z udziałem instytucji Rzeczypospolitej Polskiej, dotyczącej ofiar zbrodni popełnionej na obywatelach polskich, ma niewątpliwie charakter działań nieprzyjaznych wobec Rzeczypospolitej Polskiej i wymaga stanowczej reakcji dyplomatycznej.

Zgodnie z art. 36 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej podczas pobytu za granicą obywatel polski ma prawo do opieki ze strony Rzeczypospolitej Polskiej. Sprawowanie tej opieki, a także ochrona interesów obywateli polskich za granicą, należy – na podstawie ustawy z dnia 25 czerwca 2015 r. Prawo konsularne (Dz. U. z 2023 r. poz. 1329 z późn. zm.) – do zadań Ministra Spraw Zagranicznych oraz podległych mu urzędów konsularnych.

Sprawa ta wykracza poza wymiar indywidualny. Jeżeli ukraińskie służby specjalne dysponują informacjami wskazującymi, że obywatel Rzeczypospolitej Polskiej stanowi zagrożenie dla bezpieczeństwa państwa, to standardem współpracy między państwami sojuszniczymi jest przekazanie takich informacji stronie polskiej, tak aby właściwe polskie organy mogły je samodzielnie zweryfikować i podjąć stosowne czynności. Jeżeli natomiast takich informacji nie przekazano, oznacza to, że wobec obywateli polskich stosowane są przez obce służby sankcje o charakterze niejawnym, o których państwo polskie nie jest informowane – a jedyną przesłanką ich zastosowania zdaje się być prowadzona jawnie i legalnie działalność naukowa oraz społeczna dotycząca dokumentowania zbrodni popełnionych na obywatelach polskich.

Kwestia ta dotyczy bezpośrednio zadań MSZ i MSWiA, a także organów im podległych, w szczególności Straży Granicznej, do której zadań – zgodnie z ustawą z dnia 12 października 1990 r. o Straży Granicznej (Dz. U. z 2024 r. poz. 915 z późn. zm.) – należy współdziałanie z organami granicznymi państw sąsiednich oraz gromadzenie informacji o ruchu granicznym, jak również Policji i innych służb prowadzących wymianę informacji z partnerami ukraińskimi.

Mając to na uwadze, uprzejmie proszę o wskazanie:

1. Czy Ministerstwo Spraw Zagranicznych – przed 30 sierpnia 2026 r. – posiadało wiedzę o obowiązywaniu wobec obywateli Rzeczypospolitej Polskiej niejawnych zakazów wjazdu na terytorium Ukrainy wydawanych na podstawie decyzji Służby Bezpieczeństwa Ukrainy; jeżeli tak, proszę o podanie, ile takich przypadków odnotowano w latach 2022-2026, w podziale na lata oraz na przyczyny wskazane przez stronę ukraińską, jeżeli zostały podane?

2. Jakie czynności podjął Konsul Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 30 sierpnia 2026 r. w sprawie dr. Michała Siekierki oraz jaka była treść odpowiedzi udzielonej przez stronę ukraińską; proszę o wskazanie, na jakim szczeblu i w jakiej formie wystąpiono do władz Ukrainy?

3. Czy po ujawnieniu sprawy w dniu 1 września 2026 r. MSZ wystąpiło do strony ukraińskiej o wyjaśnienie podstawy faktycznej i prawnej zakazu wjazdu nałożonego 10 listopada 2023 r., o jego uchylenie oraz o umożliwienie zainteresowanemu skorzystania ze środków odwoławczych; jeżeli tak – proszę o wskazanie daty i formy wystąpienia oraz otrzymanej odpowiedzi, a jeżeli nie – czy i kiedy ministerstwo zamierza takie wystąpienie skierować?

4. Jakie konkretnie działania podjęło MSZ po ujawnieniu sprawy, a w szczególności – czy Ambasador Ukrainy w Rzeczypospolitej Polskiej został wezwany do Ministerstwa Spraw Zagranicznych w celu złożenia wyjaśnień w tej sprawie; jeżeli tak – proszę o wskazanie daty, szczebla rozmowy oraz jej rezultatu, a jeżeli nie – proszę o wskazanie przyczyn zaniechania oraz tego, jakie działania, ministerstwo zamierza podjąć, w szczególności czy zamierza w tej sprawie złożyć protest lub démarche, a także zastosować symetryczne kroki o charakterze retorsyjnym?

5. Czy MSZ podjęło lub zamierza podjąć z rządem Ukrainy rozmowy w celu ustanowienia mechanizmu informowania strony polskiej oraz zainteresowanych obywateli o zakazach wjazdu, wraz ze wskazaniem podstawy ich wydania i trybu odwoławczego; jeżeli tak – proszę o podanie planowanego terminu i formatu tych rozmów;

6. W ilu przypadkach w latach 2022-2026 obywatelom polskim odmówiono wjazdu na terytorium Ukrainy z powodu zakazu wydanego przez Służbę Bezpieczeństwa Ukrainy, a w szczególności – w ilu z nich odmowa dotyczyła osób uczestniczących w działaniach związanych z upamiętnianiem ofiar Zbrodni Wołyńskiej, badaniami historycznymi lub pomocą Polakom zamieszkałym na Ukrainie; proszę o podanie danych w podziale na lata.

7. Czy strona ukraińska – w szczególności Służba Bezpieczeństwa Ukrainy lub Państwowa Służba Graniczna Ukrainy – przekazała kiedykolwiek organom podległym Ministrowi Spraw Wewnętrznych i Administracji informacje uzasadniające uznanie dr. Michała Siekierki za osobę stanowiącą zagrożenie dla bezpieczeństwa Ukrainy, oraz czy wobec wymienionego prowadzone były przez te organy jakiekolwiek czynności?

8. Czy w latach 2022-2026 strona ukraińska informowała polskie organy o nałożeniu na obywateli Rzeczypospolitej Polskiej zakazów wjazdu na terytorium Ukrainy z powołaniem na względy bezpieczeństwa; proszę o podanie liczby takich przypadków w podziale na lata, a w razie braku takich informacji – o jednoznaczne potwierdzenie tego faktu;

9. Czy Straż Graniczna gromadzi i analizuje dane o przypadkach odmowy wjazdu obywateli polskich na terytorium Ukrainy, w tym o odmowach wynikających z decyzji Służby Bezpieczeństwa Ukrainy; jeżeli tak – proszę o podanie liczby takich przypadków w latach 2022-2026 w podziale na lata i przejścia graniczne, a jeżeli nie – czy ministerstwo planuje wprowadzenie takiego monitoringu?

10. Czy kwestia niejawnych zakazów wjazdu nakładanych na obywateli polskich była przedmiotem wystąpień lub konsultacji ze stroną ukraińską prowadzonych przez ministra spraw wewnętrznych i administracji lub podległe mu służby; proszę o wskazanie dat i szczebla tych wystąpień;

11. Jakie działania ministerstwo zamierza podjąć – samodzielnie oraz we współpracy z ministrem spraw zagranicznych – w celu zapewnienia, aby informacje o obywatelach polskich uznawanych przez stronę ukraińską za zagrożenie dla bezpieczeństwa były przekazywane właściwym organom Rzeczypospolitej Polskiej i podlegały samodzielnej weryfikacji, oraz aby przypadki analogiczne do opisanego nie powtarzały się w przyszłości.

Z wyrazami szacunku

— Paweł Jabłoński

Poseł na Sejm RP