Interpelacja w sprawie nieuprawnionego wykorzystywania taboru kolejowego sfinansowanego ze środków KPO przez PKP Intercity SA w komercyjnych procesach przewozowych oraz naruszenia obowiązków informacyjnych

Szanowna Pani Minister,
Szanowny Panie Ministrze,

w ramach niniejszej interpelacji pragnę poruszyć kwestię nieuprawnionego wykorzystywania taboru kolejowego sfinansowanego ze środków Krajowego Planu Odbudowy przez PKP Intercity SA w komercyjnych procesach przewozowych oraz naruszenia obowiązków informacyjnych, co ma związek z rażącym naruszeniem zasad trwałości projektów, zakazu podwójnego finansowania oraz wytycznych dotyczących widoczności i promocji unijnych funduszy w ramach Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (RRF).

Zgodnie z krajowymi umowami o dofinansowanie oraz art. 9 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiającego Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności, wsparcie z KPO nie może zastępować krajowych wydatków budżetowych i musi generować dodatkową wartość publiczną. Tabor zakupiony z tych środków podlega ścisłemu przeznaczeniu do realizacji przewozów o charakterze użyteczności publicznej (PSC). Wykorzystywanie go w działalności komercyjnej (niedotowanej) stanowi naruszenie zasad równej konkurencji na rynku kolejowym i jest traktowane jako nieuprawniona pomoc publiczna.

Ponadto usuwanie unijnych logotypów z wagonów narusza bezpośrednio art. 34 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241, który nakłada na odbiorców środków unijnych bezwzględny obowiązek zapewnienia widoczności finansowania Unii poprzez stosowanie spójnych materiałów informacyjnych i promocyjnych.

W okresie od czerwca do sierpnia 2026 roku pasażerowie oraz miłośnicy kolei udokumentowali szereg przypadków łamania tych procedur.

Stan faktyczny (udokumentowane przypadki):

1. Pociąg międzynarodowy i komercyjny „Adriatic Express” (relacji Warszawa/Kraków – Rijeka/Split/Lublana):
   • data: 28-29 czerwca 2026 roku;
   • fakt: w składzie pociągu komercyjnego zarejestrowano 3 zmodernizowane wagony typu Z1B pochodzące z puli KPO. Na burtach wagonów ujawniono ślady kleju po fizycznie usuniętych (odklejonych) unijnych logotypach informacyjnych.
2. Międzynarodowe połączenie transgraniczne do stacji Rawa Ruska (Ukraina):
   • okres: przełom czerwca i lipca 2026 roku;
   • fakt: nowo zmodernizowane ze środków KPO wagony pasażerskie zostały włączone do obsługi międzynarodowego segmentu połączenia przez przejście graniczne Hrebenne do stacji Rawa Ruska, wykraczając poza obszar krajowej umowy PSC.
3. Pociągi kategorii EIC – segment stricte komercyjny:
   • okres: lipiec 2026 roku;
   • fakt: zmodernizowane wagony przedziałowe 2. klasy (serie 111A/141A) zakupione z funduszy KPO były regularnie włączane do składów pociągów premium (EIC) kursujących na trasach nadmorskich. Wagony te kursowały w tych składach bez wymaganych oznaczeń i logotypów KPO.
4. Wagony wielofunkcyjne typu COMBO w pociągach komercyjnych:
   • okres: lipiec i sierpień 2026 roku;
   • fakt: wagony specjalistyczne przystosowane dla osób z niepełnosprawnościami oraz rodzin z dziećmi (seria COMBO, finansowana z KPO) zostały oddelegowane i były fizycznie zestawiane w pociągach komercyjnych zamiast w dotowanych relacjach międzywojewódzkich.

W związku z powyższym, działając na podstawie art. 14 ust. 1 pkt 7 ustawy z dnia 9 maja 1996 r. o wykonywaniu mandatu posła i senatora (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 907), proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Funduszy i Polityki Regionalnej lub Centrum Unijnych Projektów Transportowych podjęło czynności kontrolne wobec PKP Intercity SA w związku z podejrzeniem złamania art. 9 oraz art. 34 ust. 2 rozporządzenia (UE) 2021/241?
2. Jakie konkretnie korekty finansowe lub kary naliczono do tej pory beneficjentowi (PKP Intercity SA) za ujawnione przypadki celowego usuwania oznaczeń promocyjnych oraz bezprawnego użytkowania taboru KPO w pociągach komercyjnych?
3. Które organy i instytucje ze strony Unii Europejskiej (np. Komisja Europejska, Europejski Trybunał Obrachunkowy, Europejski Urząd ds. Przeciwdziałania Oszustwom, Prokuratura Europejska) prowadzą lub są uprawnione do prowadzenia kontroli w opisanym zakresie?
4. Jakie unijne sankcje systemowe (w tym wstrzymanie kolejnych transz środków z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności dla całego kraju lub całkowity zwrot przyznanej dotacji z odsetkami) grożą w przypadku potwierdzenia przez unijnych kontrolerów procederu łamania zasad konkurencyjności i niszczenia oznaczeń promocyjnych?
5. Jakie mechanizmy nadzorcze zostaną wdrożone we współpracy z Ministerstwem Infrastruktury oraz Urzędem Transportu Kolejowego, aby zapewnić pełną rozdzielność taboru PSC i komercyjnego do końca okresu trwałości projektów KPO?

Z wyrazami szacunku
Paulina Matysiak
Posłanka na Sejm RP