Interpelacja w sprawie systemowego wykorzystania wyjątku dotyczącego rolniczego handlu detalicznego do obchodzenia zakazu handlu w niedziele i święta oraz konieczności pilnego uszczelnienia przepisów

Szanowni Państwo Ministrowie,

zwracam się z interpelacją dotyczącą sposobu stosowania art. 6 ust. 1 pkt 22 ustawy z dnia 10 stycznia 2018 r. o ograniczeniu handlu w niedziele i święta oraz w niektóre inne dni. Przepis ten wyłącza stosowanie zakazu handlu „w przypadku rolniczego handlu detalicznego“ w rozumieniu ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia.

Podstawą wystąpienia jest sprawa placówek handlowych prowadzonych na terenie Płocka. Przedsiębiorca powołuje się na prowadzenie rolniczego handlu detalicznego, uznając, że pozwala mu to otwierać sklepy w niedziele objęte zakazem oraz powierzać pracownikom zwykłe czynności związane z funkcjonowaniem marketów.

Państwowa Inspekcja Pracy przeprowadziła 8 lutego 2026 r., czyli w niedzielę objętą zakazem handlu, kontrolę wszystkich płockich placówek spółki. Z odpowiedzi zastępcy głównego Inspektora Pracy z 21 sierpnia 2026 r., znak: GIP-GPR.081.66.2026.4, wynika, że w markecie w Płocku pracę wykonywały trzy pracownice:

• jedna na stoisku mięsnym,
• jedna na dziale kas,
• jedna przy rozkładaniu towaru i na dziale kas.

Nie były to zatem wyłącznie czynności polegające na sprzedaży jednego, wyraźnie wyodrębnionego produktu wytworzonego z własnych płodów rolnych przedsiębiorcy – chleb. Pracownice wykonywały typowe czynności związane z funkcjonowaniem całego marketu: obsługiwały kasy, stoisko mięsne i wykładały towary.

Przedsiębiorca uzasadniał dopuszczalność powierzania pracownicom pracy korzystaniem z wyłączenia przewidzianego w art. 6 ust. 1 pkt 22 ustawy.

GIP poinformował, że inspektor pracy ustalił na podstawie przedstawionych dokumentów, iż przedsiębiorca posiada wpis do właściwego rejestru zakładów i formalnie jest uprawniony do prowadzenia rolniczego handlu detalicznego. Kontrola nie objęła jednak rzeczywistej skali prowadzonej produkcji, pochodzenia sprzedawanych produktów ani udziału żywności wytworzonej w ramach RHD w ogólnej sprzedaży marketu.

W odpowiedzi GIP wskazano wprost, że:

„W obecnym stanie prawnym inspektor nie ma kompetencji do badania, jaki jest udział produktów sprzedawanych w ramach rolniczego handlu detalicznego w ogólnej sprzedaży“.

Jednocześnie GIP przyznał:

„Nie można wykluczyć, że także i wyłączenie, o którym mowa w art. 6 ust. 1 pkt 22 przywołanej ustawy, może zostać wykorzystane do omijania przepisów“.

GIP poinformował również, że Państwowa Inspekcja Pracy nie gromadzi danych pozwalających określić, z jakich konkretnych wyjątków od zakazu handlu korzystają kontrolowane placówki i w ilu przypadkach stwierdzono nieprawidłowości związane z poszczególnymi wyłączeniami. Oznacza to, że ani GIP, ani właściwe ministerstwo nie dysponują obecnie pełną wiedzą o skali stosowania wyjątku dotyczącego RHD w Polsce.

Przedstawiona odpowiedź potwierdza zatem istnienie systemowej luki prawnej albo co najmniej istotnej rozbieżności interpretacyjnej.

Rolniczy handel detaliczny, zgodnie z art. 3 ust. 3 pkt 29b ustawy o bezpieczeństwie żywności i żywienia, polega na produkcji żywności zawierającej co najmniej jeden składnik pochodzący w całości z własnej uprawy, hodowli lub chowu podmiotu działającego na rynku spożywczym oraz na zbywaniu tej żywności konsumentom finalnym albo określonym zakładom handlu detalicznego.

Powstaje zatem zasadnicze pytanie, czy intencją ustawodawcy było umożliwienie rolnikowi sprzedaży w niedziele żywności rzeczywiście wytworzonej z jego płodów rolnych, czy też stworzenie możliwości otwierania całego, typowego marketu i powierzania pracownikom sprzedaży wszystkich znajdujących się w nim produktów tylko dlatego, że właściciel sklepu formalnie nabył nieruchomość rolną, prowadzi uprawę, posiada lub wynajmuje miejsce magazynowania zboża i uzyskał wpis do rejestru RHD.

Jeżeli samo formalne posiadanie niewielkiej uprawy, silosu lub elewatora i przedstawienie dokumentów rejestracyjnych wystarcza do otwarcia całego marketu, to każdy przedsiębiorca handlowy może stworzyć dodatkową, nawet marginalną działalność rolniczą, a następnie próbować rozciągnąć wyjątek na cały asortyment i wszystkich zatrudnionych pracowników.

W takim przypadku w niedzielę jako „rolniczy handel detaliczny“ mogą być sprzedawane nie tylko produkty pochodzące z własnej uprawy przedsiębiorcy, ale również mięso, nabiał, alkohol, napoje, słodycze, chemia gospodarcza, kosmetyki i wszystkie inne towary kupowane od zewnętrznych dostawców.

Taka interpretacja prowadzi do całkowitego odwrócenia celu przepisu. Wyjątek przeznaczony dla rzeczywistego RHD zaczyna funkcjonować jako przepustka do prowadzenia zwykłego handlu detalicznego w niedzielę.

Szczególne wątpliwości dotyczą sposobu wykazywania związku pomiędzy własną uprawą a gotowym produktem. Jeżeli przedsiębiorca twierdzi, że sprzedawane pieczywo zostało wyprodukowane z jego zboża, powinien istnieć możliwy do zweryfikowania ciąg dokumentów obejmujący w szczególności:

• powierzchnię i rodzaj prowadzonej uprawy;
• wielkość zebranego plonu;
• dokumentację wykonania zbioru;
• transport zboża;
• przyjęcie zboża do magazynu, silosu lub elewatora;
• stan i obrót magazynowy;
• przekazanie zboża do młyna;
• ilość uzyskanej mąki;
• przekazanie mąki do produkcji;
• dokumentację procesu produkcji pieczywa;
• liczbę i oznaczenie partii gotowych produktów;
• ilość produktów przekazanych do poszczególnych sklepów;
• ilość sprzedaną konsumentom w ramach RHD;
• faktury zakupu pieczywa od zewnętrznych piekarni i innych dostawców.

Bez takiego bilansu surowcowo-towarowego nie można rzetelnie ustalić, czy produkt rzeczywiście został wytworzony z własnego surowca, czy jedynie jest przedstawiany jako produkt RHD, podczas gdy faktycznie został kupiony od zewnętrznego producenta.

Niepokój budzi również brak jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy wyjątek obejmuje wyłącznie sprzedaż żywności wytworzonej w ramach RHD, czy też – jak przyjęto w kontrolowanej placówce – legalizuje funkcjonowanie całego marketu oraz sprzedaż wszystkich towarów.

Wyjątki od ustawowej zasady powinny być interpretowane ściśle i zgodnie z celem regulacji. W orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym innych wyjątków od zakazu handlu zakwestionowano możliwość tworzenia w sklepach pozornych punktów kulturalnych, klubów czytelnika lub innych dodatkowych form działalności wyłącznie po to, aby otworzyć całą placówkę. Sąd Najwyższy podkreślił, że marginalna działalność objęta wyjątkiem nie może automatycznie zmieniać rzeczywistego charakteru zwykłego sklepu.

Analogiczny problem występuje w przypadku RHD: market nie powinien stawać się w całości placówką objętą wyjątkiem tylko dlatego, że przedsiębiorca dodatkowo prowadzi choćby niewielką produkcję jednego artykułu spożywczego.

Obecny sposób stosowania przepisu:

• narusza cel ustawy, którym jest ochrona pracowników;
• pozbawia pracowników prawa do odpoczynku w niedziele i święta;
• premiuje przedsiębiorców poszukujących formalnych sposobów obchodzenia prawa;
• narusza zasady uczciwej konkurencji wobec sklepów, które przestrzegają zakazu;
• prowadzi do nierównego traktowania pracowników różnych placówek;
• może powodować masowe wykorzystywanie wyjątku w całym kraju;
• pozostaje poza skuteczną kontrolą, ponieważ PIP sprawdza jedynie dokumenty formalne, a inne organy nie prowadzą kontroli skoordynowanych.

W związku z powyższym zwracam się o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Jaki był rzeczywisty cel wprowadzenia art. 6 ust. 1 pkt 22 ustawy o ograniczeniu handlu w niedziele i święta?

2. Czy intencją ustawodawcy było umożliwienie sprzedaży w niedziele wyłącznie żywności rzeczywiście wytworzonej przez rolnika w ramach RHD, czy również umożliwienie funkcjonowania całej placówki handlowej i sprzedaży wszystkich znajdujących się w niej towarów?

3. Czy zdaniem ministerstw formalne prowadzenie RHD w zakresie jednego produktu może stanowić podstawę do powierzania pracownikom sprzedaży całego asortymentu marketu?

4. Czy pracownicy placówki korzystającej z art. 6 ust. 1 pkt 22 mogą w niedzielę obsługiwać stoisko mięsne, wykładać towary niezwiązane z RHD i prowadzić na kasach sprzedaż całego asortymentu?

5. Czy samo posiadanie wpisu do rejestru zakładów jest wystarczające do skorzystania z wyjątku, bez sprawdzenia rzeczywistego charakteru produkcji i sprzedaży?

6. Który organ jest zobowiązany do sprawdzenia, czy żywność sprzedawana jako produkt RHD faktycznie została wyprodukowana z surowca pochodzącego z własnej uprawy, hodowli lub chowu?

7. Który organ powinien porównać skalę własnej produkcji rolnej z ilością produktów oferowanych w sklepach?

8. Czy przedsiębiorca powinien posiadać dokumenty potwierdzające zbiór, magazynowanie, mielenie, przetwarzanie i przekazanie gotowych produktów do placówek?

9. Czy ministerstwa uznają za właściwe wprowadzenie obowiązkowego bilansu surowcowo-towarowego dla przedsiębiorców korzystających z art. 6 ust. 1 pkt 22?

10. Czy zostanie wprowadzony obowiązek oddzielnego ewidencjonowania na kasach sprzedaży produktów RHD oraz pozostałego asortymentu?

11. Czy ministerstwa podzielają stanowisko GIP, że PIP nie posiada obecnie kompetencji do zbadania rzeczywistego charakteru korzystania z wyjątku?

12. Czy ministerstwa uznają za prawidłową sytuację, w której PIP nie gromadzi danych dotyczących stosowania poszczególnych wyjątków od zakazu handlu?

13. Ile podmiotów prowadzących typowe sklepy lub markety jest obecnie wpisanych do rejestrów RHD i korzysta z tego tytułu z wyłączenia zakazu handlu w niedziele?

14. Czy ministerstwa prowadziły analizy skali wykorzystywania RHD do otwierania zwykłych sklepów w niedziele?

15. Czy zostanie przeprowadzona ogólnopolska, skoordynowana kontrola placówek korzystających z art. 6 ust. 1 pkt 22?

16. Czy ministerstwa podejmą pilne prace nad zmianą art. 6 ust. 1 pkt 22, aby jednoznacznie wskazać, że wyjątek obejmuje wyłącznie sprzedaż żywności rzeczywiście wyprodukowanej przez dany podmiot w ramach RHD?

17. Czy zostanie wprowadzony zakaz sprzedaży w niedzielę, na podstawie tego wyjątku, pozostałego asortymentu placówki?

18. Czy rozważane jest ograniczenie możliwości powierzania niedzielnej sprzedaży pracownikom i wprowadzenie zasady osobistego prowadzenia sprzedaży przez producenta, członków jego rodziny albo ściśle określoną liczbę osób zatrudnionych bezpośrednio przy produkcji RHD?

19. Czy zostanie wprowadzony obowiązek współpracy i wymiany informacji pomiędzy PIP, Inspekcją Sanitarną, Inspekcją Weterynaryjną, KAS oraz ARiMR?

20. Czy zostanie wprowadzona odrębna sankcja za świadome stworzenie pozornej działalności rolnej albo pozornego RHD w celu powierzania pracownikom handlu w niedziele?

Wnoszę jednocześnie o podjęcie pilnej inicjatywy legislacyjnej, zgodnie z którą:

Wyłączenie określone w art. 6 ust. 1 pkt 22 ustawy będzie miało zastosowanie wyłącznie do zbywania żywności rzeczywiście wyprodukowanej przez dany podmiot w ramach rolniczego handlu detalicznego. Wyłączenie nie będzie obejmowało sprzedaży pozostałego asortymentu placówki handlowej ani powierzania pracownikom czynności związanych z towarami nieobjętymi rolniczym handlem detalicznym.

Zmiana powinna również przewidywać:

1. Wyraźne wyodrębnienie i oznaczenie miejsca sprzedaży produktów RHD.

2. Oddzielne ewidencjonowanie sprzedaży produktów RHD.

3. Obowiązek prowadzenia dokumentacji pochodzenia surowców i wielkości produkcji.

4. Wprowadzenie bilansu surowcowo-towarowego.

5. Nałożenie na przedsiębiorcę korzystającego z wyjątku obowiązku wykazania, że wszystkie przesłanki zostały rzeczywiście spełnione.

6. Możliwość prowadzenia wspólnych kontroli przez PIP, KAS, Inspekcję Sanitarną, Inspekcję Weterynaryjną i ARiMR.

7. Obowiązek prowadzenia przez PIP centralnej ewidencji stosowania poszczególnych wyjątków.

8. Sankcję za pozorne korzystanie z RHD w celu obejścia zakazu handlu.

Proszę również o powołanie międzyresortowego zespołu z udziałem wskazanych instytucji oraz organizacji reprezentujących pracowników handlu i rzeczywistych producentów rolnych.

Nie można zaakceptować sytuacji, w której formalny zakup nieruchomości rolnej, prowadzenie marginalnej uprawy lub posiadanie silosu staje się przepustką do otwierania całego marketu i zatrudniania pracowników w każdą niedzielę. Byłoby to zaprzeczenie zarówno idei rolniczego handlu detalicznego, jak i celu ustawy chroniącej pracowników handlu.

Proszę o szczegółowe przedstawienie stanowiska obu resortów, wskazanie działań, które zostaną podjęte, oraz harmonogramu ewentualnych prac legislacyjnych.