Interpelacja w sprawie planowanego zakazu przeprowadzania zdalnych egzaminów klasyfikacyjnych w edukacji domowej oraz jego skutków dla uczniów

Szanowna Pani Minister,

w związku z procedowanym projektem rozporządzenia Ministra Edukacji zmieniającego rozporządzenie w sprawie oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy w szkołach publicznych, oznaczonym w wykazie prac legislacyjnych numerem 117, zwracam się z interpelacją dotyczącą planowanego wyłączenia możliwości przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych w formie zdalnej.

Projektowane rozwiązanie wzbudza poważne obawy części środowiska edukacji domowej, rodziców, uczniów oraz organizacji społecznych. Szczególnej analizy wymagają jego potencjalne skutki dla uczniów przewlekle chorych, uczniów z niepełnosprawnościami i specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, a także dzieci i młodzieży mieszkających w miejscowościach dotkniętych wykluczeniem transportowym.

Z przekazanych mi informacji wynika, że wśród uczniów korzystających z edukacji domowej znajdują się m.in. dzieci poddawane leczeniu onkologicznemu, osoby po przeszczepach, oczekujące na specjalistyczne leczenie, uczniowie z niepełnosprawnościami oraz osoby, dla których konieczność wielokrotnego dojazdu na egzamin do odległej miejscowości może stanowić niezwykle poważne obciążenie zdrowotne, organizacyjne i finansowe.

Problem ten należy rozpatrywać nie tylko z perspektywy organizacji systemu oświaty, ale przede wszystkim dostępności edukacji i zapewnienia wszystkim uczniom rzeczywistej możliwości realizacji obowiązku szkolnego i obowiązku nauki.

Z przedstawionych danych wynika ponadto, że istotna część uczniów realizujących edukację domową zamieszkuje poza największymi miastami. W przypadku jednej z największych placówek realizujących ten model kształcenia ponad 20 tysięcy uczniów ma mieszkać poza największymi miastami wojewódzkimi. Jednocześnie ponad 8,5 tysiąca uczniów objętych analizą ma zamieszkiwać miejscowości pozbawione bezpośredniego połączenia kolejowego z miastem wojewódzkim. Wprowadzenie obowiązku osobistego stawiennictwa na licznych egzaminach klasyfikacyjnych może więc oznaczać konieczność odbywania przez uczniów i ich rodziców wielokrotnych, niekiedy wielogodzinnych podróży. Problem ten jest szczególnie istotny w przypadku osób z niepełnosprawnościami, przewlekle chorych oraz rodzin zamieszkujących obszary o niewystarczającej dostępności transportu publicznego.

Wątpliwości budzi również skala organizacyjna projektowanej zmiany. Z przedstawionych wyliczeń wynika, że przy założeniu średniej liczby egzaminów przypadających na ucznia wprowadzenie wyłącznie stacjonarnej formy ich przeprowadzania może oznaczać konieczność organizacji setek tysięcy procedur egzaminacyjnych w ciągu roku. Należy przy tym zauważyć, że dotychczas stosowane rozwiązania zdalne mogą zostać wyposażone w mechanizmy służące zapewnieniu rzetelności egzaminu. Wśród stosowanych lub proponowanych rozwiązań wymienia się m.in. obowiązek stałego połączenia audio-wideo, weryfikację tożsamości ucznia, stosowanie mechanizmów uwierzytelniających oraz możliwość rejestrowania przebiegu egzaminu. Na możliwość zastosowania rozwiązań technologicznych zwróciło również uwagę ministerstwo Cyfryzacji, wskazując m.in. na możliwość określenia minimalnych wymagań techniczno-organizacyjnych, jednoznacznej identyfikacji ucznia, rejestracji procesu oraz zapewnienia mechanizmów audytu i kontroli. W tym kontekście zasadne jest rozważenie, czy całkowity zakaz przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej jest rozwiązaniem proporcjonalnym, czy też możliwe byłoby stworzenie szczegółowych standardów pozwalających na korzystanie z tej formy przynajmniej przez uczniów znajdujących się w szczególnie uzasadnionej sytuacji zdrowotnej, społecznej lub komunikacyjnej. Dodatkowe wątpliwości wywołuje termin wejścia w życie projektowanych przepisów. Tak istotna zmiana zasad funkcjonowania edukacji domowej powinna uwzględniać sytuację uczniów, rodziców, nauczycieli oraz placówek oświatowych, które muszą mieć rzeczywistą możliwość organizacyjnego przygotowania się do nowych regulacji. Istotne jest również ustalenie, czy w Ocenie Skutków Regulacji w wystarczającym stopniu uwzględniono konsekwencje związane z transportem uczniów, sytuacją dzieci przewlekle chorych i z niepełnosprawnościami, kosztami ponoszonymi przez rodziny, obciążeniami organizacyjnymi szkół oraz potencjalnym wpływem zmian na zatrudnienie nauczycieli wykonujących część obowiązków w sposób zdalny.

Mając powyższe na uwadze, zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Jakie są zasadnicze przesłanki przemawiające za całkowitym wyłączeniem możliwości przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej?

2. Czy Ministerstwo Edukacji Narodowej przeprowadziło analizę liczby uczniów edukacji domowej, którzy ze względu na stan zdrowia, niepełnosprawność, specjalne potrzeby
edukacyjne lub miejsce zamieszkania mogą mieć istotne trudności z osobistym stawiennictwem na egzaminach klasyfikacyjnych? Jeżeli tak, jakie są wyniki tej analizy?

3. W jaki sposób ministerstwo zamierza zabezpieczyć sytuację uczniów przewlekle chorych, z niepełnosprawnościami oraz specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, dla których dojazd do szkoły lub miejsca przeprowadzania egzaminu może stanowić poważną barierę?

4. Czy przewiduje się możliwość przeprowadzenia egzaminu klasyfikacyjnego w formie zdalnej w indywidualnych, szczególnie uzasadnionych przypadkach, w szczególności ze względów zdrowotnych lub związanych z niepełnosprawnością ucznia?

5. Czy ministerstwo analizowało wpływ projektowanych przepisów na uczniów zamieszkujących miejscowości dotknięte wykluczeniem transportowym oraz rzeczywiste możliwości ich dotarcia do miejsc przeprowadzania egzaminów?

6. Czy w ramach oceny skutków regulacji oszacowano koszty finansowe, organizacyjne i transportowe, które w związku z wejściem w życie projektowanych zmian będą musiały ponosić rodziny uczniów? Jeśli tak, jakie są wyniki tych szacunków?

7. Czy oszacowano liczbę dodatkowych stacjonarnych egzaminów klasyfikacyjnych, które będą musiały zostać przeprowadzone w skali roku po wejściu w życie projektowanych regulacji, oraz czy placówki oświatowe są organizacyjnie przygotowane do ich
przeprowadzenia?

8. Czy ministerstwo rozważało zamiast całkowitego zakazu egzaminów zdalnych określenie jednolitych standardów bezpieczeństwa i rzetelności takich egzaminów, obejmujących m.in. weryfikację tożsamości ucznia, stałe połączenie audio-wideo, rejestrację przebiegu egzaminu oraz możliwość kontroli ex post?

9. W jaki sposób ministerstwo odniosło się do uwag i zastrzeżeń zgłaszanych wobec projektowanych zmian przez Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka, Ministerstwo Cyfryzacji oraz inne instytucje uczestniczące w procesie konsultacji?

10. Czy ministerstwo prowadziło konsultacje bezpośrednio z uczniami edukacji domowej, ich rodzicami, przedstawicielami szkół prowadzących edukację domową oraz organizacjami reprezentującymi osoby z niepełnosprawnościami i osoby przewlekle chore? Jeżeli tak, jakie postulaty przedstawiono i które z nich zostały uwzględnione?

11. Czy ministerstwo rozważa wprowadzenie odpowiedniego okresu przejściowego, który umożliwi szkołom, uczniom i rodzicom dostosowanie się do nowych regulacji? Jeżeli nie, z jakich przyczyn uznano, że taki okres nie jest konieczny?

12. Czy analizowano wpływ projektowanego rozwiązania na sytuację zawodową nauczycieli zatrudnionych przy obsłudze edukacji domowej, w tym nauczycieli z niepełnosprawnościami oraz osób wykonujących pracę w formule zdalnej?

13. Czy ministerstwo dopuszcza możliwość podjęcia prac nad zmianą ustawową, która jednoznacznie uregulowałaby zasady przeprowadzania egzaminów klasyfikacyjnych z wykorzystaniem środków komunikacji elektronicznej, zamiast wprowadzenia całkowitego zakazu tej formy egzaminowania na poziomie rozporządzenia?

14. Czy przed ostatecznym przyjęciem projektowanego rozporządzenia ministerstwo zamierza
ponownie przeanalizować proponowane rozwiązania pod kątem ich proporcjonalności, dostępności edukacji dla osób ze szczególnymi potrzebami oraz skutków społecznych i komunikacyjnych?