Interpelacja w sprawie opodatkowania świadczeń otrzymywanych przez przedsiębiorców za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy w ramach pomocy organizowanej przez państwo oraz działań organów Krajowej Administracji Skarbowej wobec przedsiębiorców realizujących te zadania

Szanowny Panie Ministrze,

zwracam się z interpelacją w sprawie sytuacji przedsiębiorców, którzy w związku z pełnoskalową agresją Federacji Rosyjskiej na Ukrainę, działając na podstawie rozwiązań przyjętych przez państwo oraz we współpracy z wojewodami, jednostkami samorządu terytorialnego i innymi instytucjami publicznymi, zapewniali obywatelom Ukrainy zakwaterowanie, wyżywienie i podstawową pomoc.

Zgodnie z art. 12 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy wojewoda mógł zapewnić pomoc polegającą m.in. na zakwaterowaniu oraz zapewnieniu całodziennego wyżywienia zbiorowego. W praktyce zadania te były realizowane także przez przedsiębiorców, którzy zawierali stosowne umowy z jednostkami samorządu terytorialnego lub innymi podmiotami działającymi w imieniu administracji publicznej.

Przedsiębiorcy realizujący tego rodzaju zadania otrzymywali określoną przez państwo stawkę, która w wielu przypadkach wynosiła 70 zł brutto za osobodobę. Kwota ta obejmowała nie tylko samo zakwaterowanie, ale również m.in. całodzienne wyżywienie, media, ogrzewanie, energię elektryczną, wodę, pranie, środki czystości, obsługę pracowników oraz bieżące utrzymanie obiektu.

Wątpliwości budzi obecna praktyka organów podatkowych, które po upływie kilku lat dokonują odmiennej oceny podatkowej świadczeń realizowanych w warunkach nadzwyczajnego kryzysu humanitarnego.

Nie chodzi przy tym o zakwestionowanie prawa organów podatkowych do kontroli prawidłowości rozliczeń podatników. Istotą problemu jest pytanie, czy przedsiębiorca, który działał na podstawie zasad określonych przez organy państwa, realizował zadanie o charakterze publicznym i otrzymywał z góry ustaloną przez państwo kwotę, powinien po kilku latach ponosić pełne finansowe konsekwencje odmiennej interpretacji charakteru tych świadczeń.

W dniu 27 maja 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w sprawie o sygn. I SA/Wr 1/26 skierował pytania prejudycjalne dotyczące m.in. tego, czy przedsiębiorca otrzymujący środki od państwa w związku z wykonywaniem zadań tego państwa działa jako podatnik VAT oraz czy środki wypłacane przez wojewodę w związku z realizacją pomocy humanitarnej dla uchodźców powinny wchodzić do podstawy opodatkowania. Sąd zapytał również o zgodność takiego obciążenia z zasadą pewności prawa, ochrony uzasadnionych oczekiwań, zasadą państwa prawa, prawem do dobrej administracji oraz zasadą proporcjonalności.

Jednocześnie przedsiębiorcy działali w warunkach szczególnych: nie ustalali swobodnie ceny, nie wybierali klientów, nie określali zasad pobytu osób zakwaterowanych ani nie decydowali o skali i czasie realizacji zadania. W wielu przypadkach wysokość świadczenia była określana przez administrację publiczną, a zakres obowiązków wynikał z poleceń i umów związanych z organizacją pomocy. W konsekwencji pojawia się zasadnicze pytanie o to, czy państwo, które w sytuacji kryzysowej korzystało z potencjału prywatnych przedsiębiorców i powierzało im realizację zadań związanych z pomocą humanitarną, powinno następnie po kilku latach przerzucać na tych przedsiębiorców ryzyko niejednoznaczności własnych regulacji i praktyki administracyjnej.

Dodatkowe zastrzeżenia budzą przypadki, w których w związku z prowadzonymi postępowaniami dochodzi do zabezpieczenia lub zajęcia środków przedsiębiorców znajdujących się na ich rachunkach bankowych, jeszcze przed ostatecznym rozstrzygnięciem wszystkich istotnych wątpliwości prawnych. Tego rodzaju działania mogą mieć bezpośredni wpływ na płynność finansową przedsiębiorstw, możliwość regulowania wynagrodzeń pracowników, zobowiązań wobec dostawców, kosztów energii, ogrzewania i innych bieżących należności.

Nie przesądzając o prawidłowości rozstrzygnięć podejmowanych w indywidualnych postępowaniach, zasadne jest pytanie, czy w przypadku spraw dotyczących świadczeń realizowanych w ramach nadzwyczajnej pomocy humanitarnej organy Krajowej Administracji Skarbowej stosują szczególne standardy oceny proporcjonalności podejmowanych działań oraz uwzględniają fakt, że przedsiębiorcy wykonywali zadania organizowane i finansowane przez państwo.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

1. Czy Ministerstwo Finansów dostrzega systemowy problem dotyczący opodatkowania VAT świadczeń otrzymywanych przez przedsiębiorców za zapewnienie zakwaterowania i wyżywienia obywatelom Ukrainy w ramach pomocy organizowanej przez administrację publiczną w latach 2022-2024?

2. Jakie jest aktualne stanowisko Ministerstwa Finansów w zakresie charakteru prawnego środków wypłacanych przedsiębiorcom na podstawie umów zawieranych w związku z realizacją pomocy, o której mowa w art. 12 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy – w szczególności, czy środki te należy traktować jako wynagrodzenie za odpłatne świadczenie usług podlegające VAT?

3. Czy Ministerstwo Finansów posiada dane dotyczące liczby przedsiębiorców, wobec których organy Krajowej Administracji Skarbowej zakwestionowały sposób rozliczenia VAT w związku z zakwaterowaniem i wyżywieniem obywateli Ukrainy w latach 2022-2024? Jeżeli tak, proszę o podanie liczby takich podmiotów oraz łącznej kwoty zakwestionowanych rozliczeń.

4. Czy organy Krajowej Administracji Skarbowej przed wszczynaniem postępowań wobec przedsiębiorców analizują treść zawartych przez nich umów oraz fakt, że wysokość świadczenia, zakres obowiązków i sposób organizacji pomocy były w znacznym stopniu określane przez administrację publiczną?

5. Czy Ministerstwo Finansów posiada informacje o przypadkach zajęcia rachunków bankowych przedsiębiorców w związku z postępowaniami dotyczącymi rozliczeń VAT od świadczeń związanych z pomocą obywatelom Ukrainy? Jeżeli tak, proszę o podanie liczby takich przypadków oraz łącznej wartości zajętych środków.

6. Czy Ministerstwo Finansów analizuje możliwość zastosowania rozwiązań, które ograniczyłyby negatywne skutki finansowe dla przedsiębiorców działających w dobrej wierze, którzy realizowali zadania związane z pomocą humanitarną na podstawie zasad i stawek określonych przez organy państwa?

7. Czy minister finansów rozważa podjęcie działań legislacyjnych lub interpretacyjnych, które jednoznacznie uregulowałyby zasady opodatkowania świadczeń wypłacanych przedsiębiorcom w ramach realizacji zadań państwa w sytuacjach nadzwyczajnych i kryzysowych?

Z poważaniem

Robert Warwas