Interpelacja w sprawie sprawowania przez ministra kultury i dziedzictwa narodowego nadzoru nad Polską Fundacją Narodową w związku z jej udziałem w przygotowaniu i promocji raportu "Poland: A Global Impact"

Szanowna Pani Minister,

z doniesień medialnych wynika, że Polska Fundacja Narodowa (dalej: PFN) była partnerem publikacji raportu „Poland: A Global Impact“, przygotowanego przez Fundację Marka Polska, pokryła koszty druku tego raportu, a prezes zarządu PFN Maciej Szudek współprezentował go publicznie wraz z Barbarą Mróz-Gorgoń podczas konferencji Impact CEE 2026.

Jednocześnie PFN – jak podają media – przyznała, że nie prowadziła naukowej oceny raportu, a dokument powstawał „w skrajnym pośpiechu“, by zdążyć z prezentacją na konferencji. Fundacja nie udzieliła odpowiedzi na pytania dotyczące tego, czy przed rozpoczęciem współpracy przeprowadziła badanie due diligence partnera, zweryfikowała jego dorobek badawczy, ekspertów oraz metodologię raportu, a także czy jej prezes zapoznał się z całością firmowanego publicznie dokumentu.

Wątpliwości merytoryczne wobec raportu obejmują między innymi: sposób wyliczenia tzw. pozytywnego sentymentu (wskazany w raporcie poziom 62 proc. miał zostać obliczony z pominięciem wpisów neutralnych, stanowiących 68-85 proc. materiału, przy czym po ich uwzględnieniu udział treści pozytywnych wynosiłby około 13 proc.), utożsamienie języka publikacji z narodowością autora (jako opinię „świata o Polsce“ potraktowano m.in. komentarz osoby deklarującej „I'm from Poland“), niespójności w liczbie wzmianek i ich zasięgach, posłużenie się przykładem spoza deklarowanego okresu badania oraz formułowanie wniosków o zmianach „w ciągu dekady“ na podstawie danych z trzech miesięcy.

PFN nie ujawniła kosztu druku, wykonawcy ani podstawy umownej wydatku, nie zadeklarowała publikacji dokumentacji współpracy, nie odpowiedziała na pytanie o zlecenie niezależnego audytu metodologii, o wiedzę na temat zakresu wykorzystania narzędzi sztucznej inteligencji przez Fundację Marka Polska, ani o to, czy – w świetle wcześniejszych kontrowersji wokół raportu „Polaków Portret Własny“ i dymisji Barbary Mróz-Gorgoń – nadal uznaje ten podmiot za wiarygodnego partnera instytucjonalnego i czy wycofa poparcie dla raportu.

Sprawa ma charakter zasadniczy, ponieważ dotyczy jednego ze statutowych celów PFN, jakim jest promocja i ochrona wizerunku Rzeczypospolitej Polskiej oraz polskiej gospodarki, a więc obszaru bezpośrednio związanego z polityką państwa w zakresie dyplomacji publicznej i marki narodowej.

W związku z powyższym proszę o udzielenie odpowiedzi na następujące pytania:

A. Zakres wiedzy i działań organu nadzoru

1. Czy Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego miało – przed publikacją doniesień medialnych – jakąkolwiek wiedzę o zaangażowaniu PFN w projekt raportu „Poland: A Global Impact“, w szczególności o objęciu go partnerstwem i o sfinansowaniu druku?
2. Czy minister zwrócił się do PFN o wyjaśnienia w tej sprawie? Jeżeli tak – kiedy, w jakim trybie i o jakie informacje, oraz jaka była treść odpowiedzi? Jeżeli nie – z jakich powodów?
3. Czy minister zamierza skorzystać z instrumentów nadzorczych przewidzianych w ustawie z dnia 6 kwietnia 1984 r. o fundacjach, w szczególności z uprawnień określonych w art. 12-14 tej ustawy, w tym z możliwości wystąpienia do sądu, jeżeli działalność fundacji okaże się niezgodna z przepisami prawa, postanowieniami statutu lub celem fundacji?
4. Czy minister podjął lub zamierza podjąć współdziałanie z prezydentem m.st. Warszawy jako drugim organem nadzoru nad PFN? Jeżeli nie – dlaczego?

B. Sprawozdawczość i ocena wydatku

1. Czy w sprawozdaniach składanych ministrowi na podstawie art. 12 ust. 2 ustawy o fundacjach PFN wykazywała wydatki na działalność wydawniczą i partnerstwa medialne w sposób pozwalający zidentyfikować wydatek na druk raportu „Poland: A Global Impact“? Jaka była kwota tego wydatku według dokumentów pozostających w dyspozycji ministerstwa?
2. Czy ministerstwo dysponuje informacją o podstawie umownej finansowania druku (umowa, zlecenie, faktura) oraz o podmiocie, któremu zapłacono za wykonanie druku?
3. Czy – w ocenie ministra – finansowanie druku publikacji, której PFN nie poddała żadnej weryfikacji merytorycznej, mieści się w granicach celów statutowych fundacji i zasady należytej staranności w gospodarowaniu jej majątkiem?
4. Czy minister uznaje za dopuszczalne, by fundacja objęta jego nadzorem firmowała publicznie – ustami członka zarządu – dokument, którego metodologii, jak sama przyznaje, nie oceniała?

C. Standardy weryfikacji partnerów i publikacji

1. Czy ministerstwo weryfikowało, czy PFN ma wewnętrzne procedury oceny partnerów projektowych (due diligence) oraz procedury akceptacji treści publikacji firmowanych logotypem fundacji? Czy takie procedury istnieją i czy zostały w tym przypadku zastosowane?
2. Czy minister zwróci się do PFN o zlecenie niezależnego audytu danych i metodologii raportu, w tym weryfikacji sposobu obliczenia wskaźnika „pozytywnego sentymentu“, zakresu i okresu badanych danych oraz zasadności utożsamienia języka publikacji z krajem pochodzenia autora?
3. Czy ministerstwo ustaliło, w jakim zakresie przy przygotowaniu raportu wykorzystano narzędzia sztucznej inteligencji, oraz czy zostało to ujawnione odbiorcom publikacji?
4. Czy minister ma wiedzę, czy PFN – wobec ujawnionych zastrzeżeń – zamierza wycofać swoje poparcie dla raportu, opublikować sprostowanie lub wstrzymać dalszą dystrybucję publikacji?

D. Środki publiczne i podmioty publiczne

1. Czy jednostki organizacyjne, instytucje kultury lub inne podmioty podległe ministrowi albo przez niego nadzorowane (w szczególności Narodowe Centrum Kultury, wskazywane jako partner polskiej wersji raportu) uczestniczyły w finansowaniu, tłumaczeniu, wydaniu, dystrybucji lub promocji raportu bądź jego polskiej wersji „Polska: globalny wpływ“? Jeżeli tak – w jakim zakresie i za jaką kwotę?
2. Czy w związku ze wskazanymi zastrzeżeniami minister rozważa polecenie nadzorowanym jednostkom weryfikacji zasadności tego zaangażowania, a w uzasadnionych przypadkach wycofanie firmowania publikacji?
3. Czy minister rozważa wystąpienie do Najwyższej Izby Kontroli o zbadanie tej sprawy w zakresie objętym kompetencjami izby?

E. Wnioski systemowe

1. Czy zdaniem ministra obecny model nadzoru nad PFN, sprowadzający się głównie do badania złożonych przez fundacje sprawozdań z działalności, jest wystarczający wobec skali środków, jakimi fundacja dysponuje, i wagi realizowanych przez nią celów wizerunkowych?
2. Czy ministerstwo prowadzi lub planuje prace legislacyjne mające wzmocnić instrumenty nadzoru nad fundacjami zasilanymi środkami spółek z udziałem Skarbu Państwa, w szczególności w zakresie obowiązków sprawozdawczych, jawności umów i standardów merytorycznych finansowanych publikacji?
3. Czy minister podejmie działania na rzecz wypracowania jednolitych standardów jakości i przejrzystości metodologicznej badań wizerunkowych dotyczących Polski, firmowanych przez podmioty korzystające ze środków spółek z udziałem Skarbu Państwa (jak w przypadku PFN) lub środków publicznych?

Z wyrazami szacunku

Posłowie na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej

Mariusz Błaszczak
Jacek Sasin
Daniel Milewski