Interpelacja w sprawie opóźnień w rozliczaniu nadwykonań w programach lekowych

Szanowna Pani Minister,

w przestrzeni publicznej pojawiają się informacje o problemach świadczeniodawców realizujących programy lekowe, związanych z niewystarczającą wartością kontraktów oraz opóźnionym rozliczaniem świadczeń wykonanych ponad kwotę zobowiązania Narodowego Funduszu Zdrowia. W materiale prasowym portalu rynekzdrowia.pl: „Zadyszka w programach lekowych. Szpitale mają niezapłacone nadwykonania, pacjenci czekają na terapię“ wskazano, że konsekwencją tej sytuacji mogą być opóźnienia w obejmowaniu kolejnych pacjentów leczeniem. Szczegółowa ogólnopolska wartość niezapłaconych na obecnym etapie nadwykonań za całe pierwsze półrocze 2026 r. nie została potwierdzona w dostępnych danych NFZ, dlatego sprawa według mnie wymaga wyjaśnienia przez resort.

Narodowy Fundusz Zdrowia poinformował 23 lipca 2026 r. o zmianie planu finansowego i uruchomieniu 566,1 mln zł na leki stosowane w programach lekowych i chemioterapii. Zgodnie z komunikatem te środki zostały przeznaczone na finansowanie świadczeń wykonanych ponad wartości umów w I kwartale 2026 r. NFZ podawał jednocześnie, że na programy lekowe i chemioterapię w 2026 r. przewidziano łącznie około 16 mld zł.

Jednocześnie według danych NFZ za okres styczeń–czerwiec 2026 r. wydatki na leki i środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego objęte programami lekowymi wyniosły ok. 6,32 mld zł, tj. 43,81% planu w wysokości ok. 14,43 mld zł. Wydatki na leki stosowane w chemioterapii wyniosły ok. 424,8 mln zł, tj. 42,84% planu. Dane te wskazują, że problem wymagający wyjaśnienia może dotyczyć nie tylko globalnego poziomu środków, ale również konstrukcji kontraktów, ich podziału między oddziały wojewódzkie i świadczeniodawców oraz terminów aneksowania i rozliczania świadczeń ponadlimitowych.

Programy lekowe są świadczeniami gwarantowanymi na podstawie art. 15 ust. 2 pkt 15 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Jednocześnie umowa zawierana przez świadczeniodawcę z NFZ określa kwotę zobowiązania funduszu, co wynika z art. 136 ust. 1 pkt 5 tej ustawy. Programy lekowe nie zostały objęte generalnym mechanizmem automatycznego dostosowywania kwoty zobowiązania do faktycznego wykonania, przewidzianym dla niektórych innych kategorii świadczeń.

Opisany mechanizm może prowadzić do sytuacji, w której podmiot leczniczy, mimo spełnienia przez pacjenta medycznych kryteriów kwalifikacji do programu lekowego, musi uwzględniać ryzyko nieotrzymania w odpowiednim terminie środków za terapię realizowaną ponad wartość kontraktu. W przypadku kosztownych terapii oznacza to konieczność czasowego finansowania leczenia ze środków własnych szpitala i może wpływać na jego płynność finansową.

Szczególnej oceny wymaga sytuacja, w której przesunięcie rozpoczęcia terapii wynikałoby nie z kryteriów medycznych ani z braku możliwości organizacyjnych lub kadrowych, lecz z wyczerpania wartości umowy z NFZ. Art. 6 ust. 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta gwarantuje bowiem pacjentowi, przy ograniczonych możliwościach udzielania świadczeń, prawo do przejrzystej, obiektywnej i opartej na kryteriach medycznych procedury ustalania kolejności dostępu do świadczeń. Znaczenie ma również wynikająca z art. 68 ust. 2 Konstytucji RP zasada zapewnienia obywatelom równego dostępu do świadczeń finansowanych ze środków publicznych (ustawa o prawach pacjenta, t.j. Dz. U. 2024 poz. 581 ze zm.; Konstytucja RP, Dz. U. 1997 nr 78 poz. 483 ze zm.).

Rozważenia wymagają w szczególności mechanizmy ograniczające konieczność długotrwałego finansowania przez szpitale kosztów leków ze środków własnych, np. częstsze dostosowywanie kontraktów do rzeczywistej liczby zakwalifikowanych pacjentów, utworzenie rezerwy przeznaczonej na wzrost liczby chorych w programach lekowych lub określenie przewidywalnych terminów rozliczania prawidłowo sprawozdanych świadczeń ponadlimitowych.

W związku z powyższym zwracam się z następującymi pytaniami:

1. Jaka była, według stanu na 30 czerwca 2026 r. oraz według najnowszych dostępnych danych, łączna wartość prawidłowo sprawozdanych i nierozliczonych przez NFZ świadczeń wykonanych ponad wartości umów w programach lekowych? Proszę o przedstawienie danych w podziale na oddziały wojewódzkie NFZ oraz, jeśli jest to możliwe, na programy onkologiczne i nieonkologiczne.

2. Jaka część powyższej kwoty przypada na koszt samych produktów leczniczych, a jaka na pozostałe świadczenia związane z realizacją programów lekowych?

3. Czy NFZ lub Ministerstwo Zdrowia posiadają dane o liczbie pacjentów, którzy spełniają kryteria medyczne włączenia do programu lekowego, lecz oczekują na rozpoczęcie terapii z przyczyn związanych z wyczerpaniem lub niewystarczającą wartością kontraktu świadczeniodawcy? Jeżeli tak, proszę o wskazanie liczby takich pacjentów w podziale na województwa i programy lekowe.

4. Jaka część z kwoty 566,1 mln zł uruchomionej przez NFZ w lipcu 2026 r. została do chwili udzielenia odpowiedzi faktycznie przekazana świadczeniodawcom i jaka wartość nadwykonań z I kwartału 2026 r. pozostaje jeszcze nierozliczona?

5. W jakim terminie planowane jest rozliczenie nadwykonań w programach lekowych wykonanych w II kwartale 2026 r. oraz z jakich źródeł zostaną zabezpieczone środki na ten cel?

6. Czy Ministerstwo Zdrowia przeprowadziło albo zamierza przeprowadzić, w ramach uprawnień określonych w art. 162-165 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, analizę wpływu poziomu kontraktowania i terminów rozliczania programów lekowych na dostęp pacjentów do terapii? Jeżeli tak, jakie są wyniki tej analizy?

7. Czy Ministerstwo Zdrowia zidentyfikowało przypadki, w których świadczeniodawcy ograniczyli lub czasowo wstrzymali kwalifikowanie nowych pacjentów do programów lekowych z przyczyn finansowych? Jakie działania podjęto wobec takich przypadków w celu zapewnienia pacjentom możliwości rozpoczęcia leczenia w innym podmiocie albo zwiększenia finansowania danego świadczeniodawcy?

8. Czy Ministerstwo Zdrowia planuje zmianę zasad finansowania programów lekowych tak, aby wartość umów była w większym stopniu automatycznie dostosowywana do liczby pacjentów spełniających kryteria programu i faktycznie wymagających terapii? Czy jest analizowane w szczególności utworzenie odrębnej rezerwy lub mechanizmu bieżącego, np. kwartalnego, zwiększania wartości umów?

Z poważaniem