Interpelacja w sprawie stanu prac nad projektem ustawy o zapewnieniu dostępu do surowców krytycznych, w tym surowców ważnych dla krajowej gospodarki (UC83), realizacji przez Polskę unijnych wymogów wynikających z rozporządzenia CRMA w zakresie dywersyfikacji dostaw surowców krytycznych oraz dostaw surowców strategicznych dla Polski z krajów Afryki

Szanowna Pani Minister,

Ministerstwo Klimatu i Środowiska jest odpowiedzialne za kreowanie i wdrażanie strategii bezpieczeństwa surowcowego państwa poprzez m.in. realizację i aktualizację Polityki Surowcowej Państwa do 2050 roku. Zagwarantowanie polskiej gospodarce w okresie transformacji energetycznej i przemysłowi, w tym zbrojeniowemu, stabilnego dostępu do minerałów ziem rzadkich jest w obecnym czasie kryzysów o charakterze globalnym zadaniem o najwyższym priorytecie. Minister klimatu i środowiska odpowiada za wdrożenie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1252 z dnia 11 kwietnia 2024 r. w sprawie ustanowienia ram na rzecz zapewnienia bezpiecznych i zrównoważonych dostaw surowców krytycznych (Critical Raw Material Act, CRMA).

Afryka wyróżnia się na światowej scenie, posiadając około 30% zasobów minerałów krytycznych. Na uwagę zasługuje szczególnie Demokratyczna Republika Konga, posiadając około 47% światowych rezerw kobaltu i 15% metali ziem rzadkich. Również, Republika Południowej Afryki ma znaczące udziały w chromie, manganie i platynie, podczas gdy inne kraje, takie jak Gabon i Zimbabwe, także mają kopalnie rud, takich jak lit i miedź. Te liczby wyjaśniają, dlaczego kontynent uznawany jest za trzecim preferowanym kierunkiem dla inwestycji w sektorze wydobywczym, zaraz za Ameryką Łacińską i Kanadą. Mimo stosunkowo ograniczonego budżetu przeznaczanego na eksplorację, Afryka przyciągnęła około 13,9% bezpośrednich inwestycji zagranicznych w sektorze wydobywczym w latach 2018-2022, z łączną kwotą 77 miliardów dolarów, z czego 4,7 miliarda przeznaczone specjalnie na eksplorację nowych złóż.

Wraz z szybkim przejściem na transformację energetyczną i cyfrową, popyt na te kluczowe minerały wciąż rośnie, a Afryka ma nadzieję skorzystać z tego korzystnego trendu. Tradycyjnie Wielka Brytania, Kanada i Australia są uważane za głównych graczy w afrykańskim sektorze wydobywczym. Jednak stają w obliczu rosnącej konkurencji ze strony nowych graczy, zwłaszcza z Chin.

Aby przeciwdziałać swojej zależności od Chin, Unia Europejska wzmocniła swoje partnerstwa z wieloma krajami afrykańskimi poprzez inicjatywy takie jak „Global Gateway“.

1. Jaki jest stan prac nad projektem ustawy o zapewnieniu dostępu do surowców krytycznych, w tym surowców ważnych dla krajowej gospodarki (UC83)?

2. W jaki sposób rząd RP zamierza zrealizować wymogi unijnego rozporządzenia CRMA w zakresie dywersyfikacji dostaw surowców krytycznych, tak aby żaden kraj trzeci nie odpowiadał za więcej niż 65% dostaw danego surowca strategicznego do Polski i czy są analizowane zasoby wymienionych krajów Afryki?

3. Czy resort dokonał audytu polskiego przemysłu (w szczególności sektorów: zbrojeniowego, chemicznego i energetycznego) pod kątem stopnia ich uzależnienia od surowców krytycznych pochodzących z kierunków obarczonych wysokim ryzykiem geopolitycznym (np. Chiny, Federacja Rosyjska)?

4. Czy w ramach unijnej strategii Global Gateway Polska planuje podjąć dwustronne działania dyplomatyczne lub gospodarcze z państwami Afryki Zachodniej (takimi jak Gwinea, Ghana czy Nigeria), DRK, Gabon, Zimbabwe, Namibia i inne w celu zabezpieczenia dostaw boksytu, litu oraz metali ziem rzadkich dla krajowych przedsiębiorstw?

5. Jak rząd RP odnosi się do coraz częstszych zakazów eksportu nieprzetworzonych surowców mineralnych (tzw. raw minerals export bans) wprowadzanych przez rządy państw Afryki Zachodniej i czy polskie programy wsparcia eksportu uwzględniają konieczność współfinansowania tamtejszej infrastruktury przetwórczej w formule partnerstwa?

6. Czy zakłady MESKO SA w Skarżysku Kamiennej jako jedno z kluczowych przedsiębiorstw o znaczeniu strategicznym, z dużym udziałem w programie SAFE ma precyzyjnie zmapowany łańcuch dostaw i jest przygotowane na wykorzystanie narzędzi i sprostanie obowiązkom wynikającym z rozporządzenia CRMA?

Z poważaniem

Andrzej Szejna
Poseł na Sejm RP