Interpelacja w sprawie skutków wdrożenia dyrektywy o pracy platformowej oraz reformy Państwowej Inspekcji Pracy

Szanowna Pani Minister,

trwają prace związane z wdrożeniem do polskiego porządku prawnego dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 w sprawie poprawy warunków pracy za pośrednictwem platform cyfrowych, a niemalże równolegle przeprocedowane zostały rozwiązania wzmacniające kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy w zakresie ustalania istnienia stosunku pracy.

Oba te procesy mogą mieć istotne znaczenie nie tylko dla kierowców i kurierów wykonujących pracę za pośrednictwem aplikacji, lecz również dla freelancerów, informatyków, grafików, tłumaczy, twórców treści oraz innych osób wykonujących pracę przy wykorzystaniu platform cyfrowych.

Szczególne wątpliwości budzi ryzyko nadmiernie szerokiego wdrożenia przepisów unijnych oraz objęcia mechanizmami właściwymi dla stosunku pracy także osób, które faktycznie wykonują działalność w sposób niezależny, realizują zlecenia dla wielu kontrahentów lub traktują freelancing jedynie jako dodatkowe źródło dochodu.

Skala potencjalnych konsekwencji gospodarczych nie jest marginalna. Według analizy Towarzystwa Ekonomistów Polskich liczba osób wykonujących w Polsce pracę za pośrednictwem platform może wynosić ok. 719 tys., co odpowiada ok. 210 tys. ekwiwalentów pełnego etatu. W modelowanym scenariuszu restrykcyjnej implementacji przepisów autorzy przewidują m.in. zmniejszenie zatrudnienia, wzrost kosztów pracy oraz ograniczenie możliwości podejmowania pracy dorywczej.

Autorzy analizy szacują, że w długim okresie zatrudnienie w gospodarce mogłoby być niższe o ok. 0,65%, a PKB o ok. 0,36%. Jednocześnie wskazują, że część krótkookresowych korzyści budżetowych wynikających z wyższych składek mogłaby zostać ograniczona przez niższe wpływy z innych podatków będące konsekwencją spowolnienia gospodarczego.

Niepokojące są również publiczne wypowiedzi przedstawicieli Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej wskazujące, że jednym z możliwych następstw zmian może być utrata zatrudnienia przez część osób wykonujących obecnie pracę w elastycznych formach i konieczność poszukiwania przez nie nowego zatrudnienia.

Należy więc ustalić, czy rząd przed przyjęciem odpowiednich regulacji dokonał pełnej analizy skutków nie tylko dla ochrony praw pracowniczych, ale również dla zatrudnienia, przedsiębiorczości, rynku usług cyfrowych oraz finansów publicznych.

W związku z powyższym zwracam się do Pani Minister z następującymi pytaniami:

1. Na jakim etapie znajdują się obecnie prace nad ustawą wdrażającą dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2831 i kiedy projekt zostanie przedstawiony do konsultacji publicznych?
2. Czy ministerstwo zamierza wdrożyć dyrektywę wyłącznie w zakresie wymaganym przez prawo Unii Europejskiej, czy przewiduje przyjęcie rozwiązań dalej idących niż minimalne wymagania dyrektywy? Jeżeli planowane są rozwiązania dalej idące, proszę o ich szczegółowe wskazanie i uzasadnienie.
3. Czy projektowane przepisy będą obejmowały freelancerów i osoby wykonujące zlecenia za pośrednictwem platform cyfrowych, które nie organizują ani nie kontrolują ich pracy, a jedynie pośredniczą w pozyskiwaniu zleceń, kontakcie z klientem lub rozliczeniu wynagrodzenia?
4. Czy samo wykorzystywanie przez platformę algorytmów, automatycznych systemów dopasowywania ofert, narzędzi sztucznej inteligencji lub systemów oceny wykonawców będzie mogło stanowić przesłankę do objęcia danej relacji domniemaniem stosunku pracy?
5. W jaki sposób wdrożenie dyrektywy PWD będzie powiązane z projektowaną reformą Państwowej Inspekcji Pracy oraz nowymi kompetencjami inspektorów w zakresie ustalania istnienia stosunku pracy? Czy decyzja inspektora PIP będzie mogła prowadzić do przekwalifikowania współpracy osoby wykonującej pracę platformową z umowy cywilnoprawnej lub B2B na umowę o pracę?
6. Czy w Ocenie Skutków Regulacji oszacowano liczbę osób, które mogą utracić możliwość wykonywania dotychczasowej pracy lub zrezygnować z niej wskutek wzrostu kosztów zatrudnienia i ograniczenia elastycznych form współpracy?
7. Czy ministerstwo oszacowało wpływ projektowanych zmian na stopę zatrudnienia, poziom bezrobocia oraz liczbę osób rejestrujących się w urzędach pracy? Jeżeli tak, proszę o przedstawienie tych szacunków.
8. Czy oszacowano dodatkowe wydatki Funduszu Pracy i budżetu państwa na zasiłki dla bezrobotnych, aktywizację zawodową i obsługę osób, które w następstwie wejścia w życie nowych regulacji utracą możliwość wykonywania dotychczasowej pracy?
9. Czy Ministerstwo Finansów dokonało analizy wpływu reformy na dochody z PIT, CIT, VAT oraz składek na ubezpieczenia społeczne, uwzględniającej również możliwość przeniesienia części zleceń na platformy zagraniczne lub do szarej strefy?
10. Czy ministerstwo dysponuje analizą dotyczącą skutków nowych przepisów dla polskich freelancerów, w szczególności programistów, grafików, tłumaczy, fotografów, filmowców i twórców treści? Jeśli tak, proszę o przedstawienie wyników tej analizy oraz liczby osób, które według Ministerstwa mogą zostać objęte projektowanymi rozwiązaniami.
11. Czy ministerstwo analizowało możliwość wprowadzenia jednoznacznego wyłączenia dla platform pełniących wyłącznie funkcję pośrednika technologicznego lub rozliczeniowego, które nie kierują pracą wykonawcy, nie ustalają jego czasu pracy i nie podporządkowują go organizacyjnie?
12. Czy ministerstwo analizowało doświadczenia innych państw członkowskich UE związane z regulacją pracy platformowej oraz wpływ takich regulacji na zatrudnienie, ceny usług i funkcjonowanie platform? Jeżeli tak, proszę o wskazanie, które państwa i rozwiązania były przedmiotem analizy.
13. Czy przed skierowaniem projektu do Sejmu ministerstwo przeprowadzi konsultacje z przedstawicielami freelancerów, przedsiębiorców, platform cyfrowych oraz organizacji reprezentujących osoby wykonujące pracę za pośrednictwem platform?

W mojej ocenie wdrożenie regulacji mających chronić osoby faktycznie pozostające w stosunku pracy nie może prowadzić do automatycznego pozbawiania setek tysięcy osób możliwości legalnego wykonywania pracy w wybranej przez nie elastycznej formule.

Ochrona przed fikcyjnym samozatrudnieniem nie może oznaczać likwidacji rzeczywistego samozatrudnienia, freelancingu i pracy dodatkowej.

Proszę o szczegółową odpowiedź na każde z powyższych pytań.

Z wyrazami szacunku
Ryszard Wilk
Poseł na Sejm Rzeczypospolitej Polskiej