Interpelacja w sprawie narastającego zadłużenia finansów publicznych, przekroczenia progów ostrożnościowych oraz długoterminowego planu stabilizacji finansów państwa

Szanowny Panie Ministrze,

z najnowszych danych Eurostatu wynika, że dług sektora instytucji rządowych i samorządowych Rzeczypospolitej Polskiej, liczony według metodologii ESA 2010, osiągnął na koniec I kwartału 2026 r. poziom 61,6% PKB, przekraczając unijną wartość referencyjną wynoszącą 60% PKB. Jednocześnie deficyt sektora finansów publicznych pozostaje znacząco powyżej poziomu określonego w unijnych regułach fiskalnych, a Polska objęta jest procedurą nadmiernego deficytu. Rosną również koszty obsługi długu publicznego, które należą do najwyższych w Unii Europejskiej.

Jednocześnie z dokumentów przyjętych przez Radę Ministrów wynika, że w kolejnych latach relacja długu publicznego do PKB ma nadal rosnąć, przekraczając poziomy uznawane dotychczas za bezpieczne dla stabilności finansów publicznych.

W związku z powyższym powstaje zasadnicze pytanie o długoterminową strategię finansów publicznych oraz zdolność państwa do finansowania najważniejszych zadań bez dalszego gwałtownego wzrostu zadłużenia.

W związku z powyższym zwracam się z prośbą o odpowiedź na następujące pytania:

1. Jaki jest kompleksowy plan rządu Rzeczypospolitej Polskiej na zatrzymanie wzrostu długu publicznego oraz stopniowe obniżenie jego relacji do PKB w perspektywie najbliższych 5, 10 i 15 lat?

2. Jakie konkretne działania służące konsolidacji finansów publicznych planuje podjąć Ministerstwo Finansów w celu wyprowadzenia Polski z procedury nadmiernego deficytu oraz przywrócenia zgodności z unijnymi regułami fiskalnymi?

3. Czy rząd przewiduje konieczność ograniczenia wydatków publicznych, rezygnacji z części inwestycji, zmian w systemie świadczeń społecznych lub zwiększenia obciążeń podatkowych w celu zahamowania wzrostu zadłużenia? Jeżeli tak, jakie działania są obecnie analizowane?

4. Jakie są prognozy Ministerstwa Finansów dotyczące poziomu długu publicznego oraz kosztów jego obsługi do 2030 r. i 2035 r., przy założeniu realizacji obecnych programów inwestycyjnych państwa?

5. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę zdolności państwa do jednoczesnego finansowania modernizacji Sił Zbrojnych RP, programu „Tarcza Wschód”, transformacji energetycznej, inwestycji infrastrukturalnych oraz utrzymania obecnego poziomu wydatków społecznych? Jakie są wnioski z tej analizy?

6. Jakie działania planuje rząd w celu ograniczenia kosztów obsługi długu publicznego, które w ostatnich latach istotnie wzrosły i stanowią coraz większe obciążenie dla budżetu państwa?

7. Czy Ministerstwo Finansów przygotowało scenariusze działania na wypadek pogorszenia koniunktury gospodarczej, wzrostu rentowności obligacji skarbowych lub wystąpienia kolejnego kryzysu gospodarczego przy obecnym poziomie zadłużenia państwa?

8. Czy ministerstwo analizowało ryzyko przekroczenia kolejnych progów ostrożnościowych zadłużenia oraz wpływ takiego scenariusza na wiarygodność kredytową Polski, koszt finansowania długu oraz możliwości realizacji strategicznych inwestycji państwowych?

9. Jakie działania zamierza podjąć rząd w celu zwiększenia dochodów budżetowych bez ograniczania tempa wzrostu gospodarczego i konkurencyjności polskiej gospodarki?

10. Czy Ministerstwo Finansów zamierza przedstawić Sejmowi Rzeczypospolitej Polskiej długoterminową strategię stabilizacji finansów publicznych obejmującą harmonogram redukcji deficytu, ograniczenia tempa wzrostu zadłużenia oraz finansowania najważniejszych inwestycji państwowych?

11. Czy Ministerstwo Finansów określiło docelowy poziom długu sektora instytucji rządowych i samorządowych (ESA 2010), jaki rząd zamierza osiągnąć do końca obecnej kadencji oraz do 2030 r. i 2035 r.?

12. Jakie są prognozy ministerstwa dotyczące relacji państwowego długu publicznego, liczonego według ustawy o finansach publicznych, do progów ostrożnościowych wynikających z Konstytucji RP oraz ustawy o finansach publicznych?

13. Czy Ministerstwo Finansów analizowało ryzyko zbliżenia się do konstytucyjnego limitu zadłużenia wynoszącego 60% PKB? Jeżeli tak, jakie działania zapobiegawcze zostały przygotowane?

14. Jaka część obecnego zadłużenia przypada na zobowiązania Skarbu Państwa, a jaka na zadłużenie jednostek sektora finansów publicznych oraz funduszy pozabudżetowych?

15. Jaką część zobowiązań państwa stanowi obecnie zadłużenie znajdujące się poza budżetem państwa, w szczególności w funduszach zarządzanych przez Bank Gospodarstwa Krajowego, Polski Fundusz Rozwoju oraz inne państwowe osoby prawne?

16. Czy rząd planuje stopniową likwidację mechanizmu finansowania wydatków publicznych poprzez fundusze pozabudżetowe i powrót do pełnej przejrzystości finansów publicznych?

17. Jakie są prognozy kosztów obsługi długu publicznego w kolejnych pięciu latach oraz jaki procent dochodów budżetu państwa będą one stanowiły?

18. Czy Ministerstwo Finansów przeprowadziło analizę wpływu wzrostu stóp procentowych o 1, 2 i 3 punkty procentowe na wysokość kosztów obsługi długu publicznego?

19. Jakie działania planuje rząd w celu zwiększenia udziału inwestorów krajowych w finansowaniu długu Skarbu Państwa oraz ograniczenia zależności od zagranicznych rynków finansowych?

20. Czy ministerstwo analizowało wpływ obecnego poziomu zadłużenia na ocenę wiarygodności kredytowej Polski przez agencje ratingowe oraz potencjalne konsekwencje ewentualnego obniżenia ratingu?

21. Jakie skutki dla finansów publicznych będą miały starzenie się społeczeństwa, wzrost wydatków emerytalnych oraz kosztów ochrony zdrowia w perspektywie najbliższych 20 lat?

22. Czy przygotowano analizę wpływu realizowanych programów modernizacji Sił Zbrojnych RP na stabilność finansów publicznych po 2030 r.?

23. Jakie działania planuje Ministerstwo Finansów w celu zwiększenia efektywności wydatkowania środków publicznych oraz ograniczenia wydatków nieprzynoszących trwałych efektów gospodarczych?

24. Czy rząd planuje przeprowadzenie kompleksowego przeglądu wszystkich programów wydatkowych finansowanych z budżetu państwa pod kątem ich efektywności ekonomicznej i wpływu na wzrost gospodarczy?

25. Jakie działania zostaną podjęte w celu zwiększenia dochodów podatkowych poprzez uszczelnienie systemu podatkowego, ograniczenie szarej strefy oraz poprawę efektywności administracji skarbowej bez podnoszenia stawek podatków?

26. Czy Ministerstwo Finansów opracowało scenariusz finansowania państwa na wypadek jednoczesnego wystąpienia kryzysu gospodarczego oraz konieczności poniesienia nadzwyczajnych wydatków związanych z bezpieczeństwem narodowym?

27. Jakie rezerwy finansowe pozostają obecnie do dyspozycji państwa na wypadek wystąpienia sytuacji nadzwyczajnych, takich jak konflikt zbrojny, klęska żywiołowa lub głęboka recesja gospodarcza?

28. Czy Ministerstwo Finansów prowadzi analizy dotyczące wpływu obecnego poziomu zadłużenia na możliwość pozyskiwania środków z międzynarodowych instytucji finansowych oraz zdolność współfinansowania projektów realizowanych z udziałem środków Unii Europejskiej?

29. Czy rząd planuje przedstawienie wieloletniego programu odbudowy stabilności finansów publicznych obejmującego konkretne wskaźniki, terminy realizacji oraz coroczne cele dotyczące redukcji deficytu i zadłużenia?

30. Czy Ministerstwo Finansów zamierza corocznie przedstawiać Sejmowi RP raport dotyczący realizacji strategii ograniczania zadłużenia państwa, obejmujący ocenę osiągniętych rezultatów, stopnia realizacji założonych celów oraz aktualizację prognoz fiskalnych?

31. Czy minister finansów uważa, że obecna ścieżka wzrostu zadłużenia państwa jest długoterminowo bezpieczna dla finansów publicznych Rzeczypospolitej Polskiej? Jeżeli tak, proszę wskazać analizy ekonomiczne i prognozy, na których oparta jest taka ocena.