Interpelacja w sprawie gospodarowania wodą w zbiorniku wodnym Klimkówka na rzece Ropie oraz zapewnienia bezpieczeństwa wodnego mieszkańców regionu

Jako poseł na Sejm RP od dłuższego czasu otrzymuję sygnały od mieszkańców oraz przedstawicieli samorządów dotyczące sposobu gospodarowania wodą w zbiorniku Klimkówka. Jest to sprawa szczególnie istotna dla mieszkańców Ziemi Gorlickiej, ponieważ zbiornik ten pełni wiele ważnych funkcji. Ma znaczenie dla ochrony przeciwpowodziowej, retencji wody, wyrównywania przepływów w rzece Ropie, produkcji energii elektrycznej, a także dla zaopatrzenia mieszkańców w wodę i rozwoju turystyki.

W mojej ocenie konieczne jest jednak ponowne przeanalizowanie, jakie funkcje zbiornika Klimkówka powinny mieć największe znaczenie w obecnych warunkach. Z rozmów z mieszkańcami oraz przedstawicielami samorządów wynika przekonanie, że obecny sposób funkcjonowania zbiornika w zbyt dużym stopniu podporządkowany jest potrzebom związanym z produkcją energii elektrycznej. Tymczasem dla mieszkańców Ziemi Gorlickiej podstawowe znaczenie mają bezpieczeństwo wodne, możliwość zatrzymywania wody w okresach suszy oraz wykorzystanie potencjału zbiornika dla rozwoju całego regionu.

Produkcja energii elektrycznej jest jedną z funkcji zbiornika Klimkówka i nie kwestionuję jej znaczenia. Nie powinna jednak odbywać się kosztem innych, niezwykle istotnych funkcji tego obiektu, w szczególności bezpieczeństwa zaopatrzenia mieszkańców w wodę oraz racjonalnego gospodarowania zasobami wodnymi. W sytuacji coraz częściej występujących okresów suszy, niewielkiej ilości opadów i zmieniających się warunków hydrologicznych szczególnie ważne jest takie zarządzanie zbiornikiem, aby zgromadzona w nim woda mogła w możliwie największym stopniu służyć mieszkańcom i zabezpieczać potrzeby regionu.

Przedstawiciele samorządów zrzeszonych w Związku Gmin Ziemi Gorlickiej od dłuższego czasu zwracają uwagę na potrzebę przeanalizowania obecnych zasad gospodarowania wodą w zbiorniku Klimkówka i dostosowania ich do aktualnych warunków. Wskazują między innymi na potrzebę aktualizacji zasad gospodarowania wodą, zwiększenia możliwości retencjonowania wody w okresach suszy oraz podjęcia działań ograniczających postępujący dopływ rumowiska i osadów do czaszy zbiornika.

W tym kontekście pojawił się również postulat ograniczenia odpływu wody ze zbiornika w okresach suszy do poziomu 1 m³/s. Z informacji przekazanych przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie wynika, że prowadzone są działania związane z opracowaniem koncepcji optymalizacji pracy elektrowni wodnej i zapory Klimkówka, w tym możliwością jej funkcjonowania przy przepływach niższych niż 2 m³/s. Jednocześnie wskazywana jest konieczność przeprowadzenia odpowiednich analiz hydrologicznych i hydraulicznych, które pozwolą ocenić wpływ ewentualnej zmiany zasad gospodarowania wodą na bezpieczeństwo powodziowe oraz przepływy w rzece Ropie.

Szczególnego znaczenia nabiera w tej sytuacji bezpieczeństwo zaopatrzenia mieszkańców w wodę pitną. Miejskie Przedsiębiorstwo Gospodarki Komunalnej w Gorlicach posiada ujęcie brzegowe wody powierzchniowej z rzeki Ropy w Ropicy Polskiej. Przedsiębiorstwo wskazuje na pogarszające się warunki pracy ujęcia oraz zakładu uzdatniania wody.

Według informacji przekazywanych przez przedsiębiorstwo, zbiornik Klimkówka przez wiele lat stabilizował przepływ w rzece Ropie i wpływał na warunki poboru wody. Obecnie, przy niekorzystnych warunkach hydrologicznych, w szczególności przy niewielkiej ilości opadów i obniżającym się poziomie wody w zbiorniku, obserwowane są problemy związane z jakością wody w rzece.

Zwiększona zawartość zawiesiny, pogorszenie niektórych parametrów fizykochemicznych, rozwój procesów eutrofizacji oraz zakwity glonów powodują wzrost kosztów uzdatniania wody, większe zużycie środków chemicznych, częstsze płukanie filtrów oraz zwiększenie ilości powstających osadów.

Jednocześnie według informacji przekazanych przez przedsiębiorstwo, dalsze ograniczenie odpływu ze zbiornika może mieć wpływ na proces uzdatniania wody, a w skrajnych przypadkach doprowadzić do ograniczenia produkcji wody pitnej dla około 35 tys. mieszkańców Gorlic i okolicznych gmin. Z tego względu decyzje dotyczące sposobu gospodarowania wodą w zbiorniku Klimkówka powinny być podejmowane z uwzględnieniem nie tylko sytuacji hydrologicznej samego zbiornika, lecz także rzeczywistych potrzeb mieszkańców korzystających z wody z rzeki Ropy.

Ważnym problemem pozostaje również postępujące zamulanie zbiornika. Przedstawiciele samorządów wskazują na możliwość zaprojektowania i wykonania zapór przeciwrumoszowych na głównych dopływach do zbiornika, w szczególności na rzece Ropie, rzece Zdyni oraz potoku Przysłupiance. Rozwiązania takie mogłyby ograniczyć transport rumoszu i osadów do czaszy zbiornika, spowolnić proces jego zamulania i przyczynić się do zachowania jego funkcji retencyjnych w dłuższej perspektywie.

Klimkówka ma również ogromny, a wciąż niewykorzystany potencjał turystyczny. Zbiornik jest jednym z najważniejszych walorów krajobrazowych Ziemi Gorlickiej i już dziś przyciąga mieszkańców oraz turystów. Szczególne znaczenie miałoby udostępnienie korony zapory dla ruchu turystycznego.

Przy zachowaniu wszystkich wymaganych zasad bezpieczeństwa możliwość wejścia na koronę zapory mogłaby stać się dodatkową atrakcją turystyczną regionu. Pozwoliłaby turystom podziwiać panoramę zbiornika i okolic, a jednocześnie mogłaby przyczynić się do rozwoju lokalnej przedsiębiorczości, usług turystycznych i całej gospodarki regionu.

Uważam, że potencjał Klimkówki powinien być wykorzystywany w znacznie szerszym zakresie. Zbiornik ten nie może być postrzegany wyłącznie przez pryzmat produkcji energii. Jest ważnym dobrem mieszkańców Ziemi Gorlickiej i powinien służyć bezpieczeństwu wodnemu, retencji, ochronie przeciwpowodziowej, ochronie środowiska, a także rozwojowi turystycznemu i gospodarczemu regionu.

W sytuacji zmieniających się warunków klimatycznych i coraz częściej występujących okresów suszy konieczne jest perspektywiczne spojrzenie na funkcjonowanie zbiornika Klimkówka. Potrzebne jest takie gospodarowanie wodą, które pozwoli zachować właściwą równowagę pomiędzy poszczególnymi funkcjami zbiornika, przy czym bezpieczeństwo mieszkańców i zapewnienie im dostępu do wody powinny być traktowane jako kwestie podstawowe.

Mając na uwadze znaczenie zbiornika Klimkówka dla mieszkańców powiatu gorlickiego i całego regionu, zwracam się do Pana Ministra z następującymi pytaniami:

1. Czy przeprowadzono analizę, w jakim stopniu obecne zasady gospodarowania wodą w zbiorniku Klimkówka uwzględniają poszczególne funkcje zbiornika, w szczególności bezpieczeństwo wodne mieszkańców, retencję, ochronę pzeciwpowodziową, produkcję energii oraz rozwój turystyczny regionu? Czy obecny sposób gospodarowania wodą zapewnia właściwe proporcje pomiędzy tymi funkcjami?
2. Proszę o wskazanie kolejnych wersji instrukcji gospodarowania wodą dla zbiornika Klimkówka, dat ich zatwierdzenia oraz zakresu wprowadzanych zmian, w szczególności dotyczących wielkości rezerwy powodziowej, rzędnych piętrzenia, odpływu gwarantowanego oraz zasad i tabel dysponowania odpływem. Czy prawdą jest, że po powodzi z 2010 r. jedną z zasadniczych zmian było zwiększenie rezerwy powodziowej w okresie letnim z około 8 mln m³ do 10 mln m³, natomiast zasadnicze dyspozycje dotyczące odpływów pozostały w znacznym zakresie niezmienione? Jeżeli dyspozycje te były zmieniane, kiedy to nastąpiło, w jakim zakresie oraz na podstawie jakich analiz hydrologicznych?
3. Z jakich konkretnie przesłanek i obliczeń wynika wartość odpływu 2,0 m³/s? Jaka część tej wartości wynika z potrzeb zaopatrzenia mieszkańców w wodę, jaka z wymogów środowiskowych i konieczności utrzymania odpowiedniego przepływu w rzece Ropie, jaka z technicznych warunków pracy elektrowni wodnej, a jaka z innych przesłanek? Kiedy ostatnio dokonano analizy zasadności utrzymywania właśnie takiej wartości?
4. Czy obowiązująca instrukcja gospodarowania wodą przewiduje możliwość ograniczenia odpływu w przypadku długotrwałego okresu bezopadowego i występowania skrajnie niskich dopływów, w szczególności sytuacji, gdy dopływ do zbiornika jest kilkadziesiąt razy mniejszy od utrzymywanego odpływu? Czy przeprowadzono analizę, przez jaki okres zbiornik może utrzymywać odpływ 2,0 m³/s przy dopływach rzędu 0,03–0,10 m³/s w przypadku przedłużającej się suszy?
5. Na jakim etapie znajdują się obecnie prace związane z opracowaniem koncepcji optymalizacji pracy elektrowni wodnej i zapory Klimkówka, w tym możliwością jej funkcjonowania przy przepływach niższych niż 2 m³/s?
6. Czy ministerstwo posiada wyniki lub harmonogram przeprowadzenia ekspertyzy hydrologiczno-hydraulicznej dotyczącej możliwości zmiany zasad gospodarowania wodą w zbiorniku Klimkówka, w szczególności w zakresie ewentualnego ograniczenia odpływu do poziomu 1 m³/s?
7. Jaki jest obecnie status instrukcji gospodarowania wodą dla zbiornika Klimkówka? Czy była ona aktualizowana po jej opracowaniu, a jeżeli tak, kiedy i w jakim zakresie?
8. Czy ministerstwo planuje dalszą aktualizację instrukcji gospodarowania wodą dla zbiornika Klimkówka, uwzględniającą obecne warunki hydrologiczne, częstsze występowanie suszy oraz potrzebę zapewnienia bezpieczeństwa zaopatrzenia mieszkańców w wodę? Jeżeli tak, jaki jest przewidywany termin podjęcia i zakończenia tych prac?
9. Czy przeprowadzono analizę wpływu ewentualnego zmniejszenia odpływu ze zbiornika Klimkówka na bezpieczeństwo zaopatrzenia w wodę pitną mieszkańców Gorlic i okolicznych gmin korzystających z ujęć wody z rzeki Ropy? Jeżeli tak, jakie są wyniki tej analizy?
10. Czy w obecnym stanie prawnym i przy obowiązującej instrukcji gospodarowania wodą dla zbiornika Klimkówka istnieje możliwość wydania przez właściwy organ czasowej zgody na odstępstwo od jej postanowień i zmniejszenie odpływu ze zbiornika, w szczególności do poziomu 1,0 m³/s, w sytuacji długotrwałej suszy i skrajnie niskich dopływów? Jeżeli tak, jaki organ jest właściwy do podjęcia takiej decyzji, jaka jest podstawa prawna i procedura jej wydania oraz czy PGW Wody Polskie lub RZGW w Rzeszowie analizowały dotychczas zastosowanie takiego rozwiązania dla zbiornika Klimkówka? Jeżeli możliwość taka istnieje, dlaczego dotychczas z niej nie skorzystano?
11. Czy ministerstwo posiada informacje dotyczące wpływu obecnego sposobu gospodarowania wodą w zbiorniku Klimkówka na jakość wody w rzece Ropie oraz na koszty jej uzdatniania ponoszone przez przedsiębiorstwa wodociągowe?
12. Czy planowane są działania mające na celu zwiększenie możliwości retencjonowania wody w zbiorniku Klimkówka w okresach długotrwałej suszy i niskich opadów, przy jednoczesnym zapewnieniu odpowiednich przepływów w rzece Ropie?
13. Czy została przeanalizowana zasadność budowy zapór przeciwrumoszowych na głównych dopływach do zbiornika Klimkówka, w szczególności na rzece Ropie, rzece Zdyni oraz potoku Przysłupiance? Jeżeli tak, jakie były wyniki tych analiz i czy planowane są w tym zakresie konkretne działania?
14. Czy w 2026 r. zostały wykonane nowe pomiary batymetryczne zbiornika Klimkówka? Jeżeli tak, kiedy je wykonano, czy opracowano już ich wyniki oraz jaka jest ustalona na ich podstawie aktualna całkowita i użytkowa pojemność zbiornika? Jak wynik ten przedstawia się w porównaniu z dotychczas przyjmowaną pojemnością maksymalną około 41,95 mln m³? Jaka część pierwotnej pojemności zbiornika została utracona w wyniku akumulacji rumowiska i osadów oraz jakie działania planuje się podjąć w związku z wynikami najnowszych pomiarów?
15. Czy Ministerstwo Klimatu i Środowiska oraz Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie planują podjęcie konkretnych działań w celu udostępnienia korony zapory zbiornika Klimkówka dla ruchu turystycznego, przy zachowaniu wszystkich wymaganych zasad bezpieczeństwa? Jeżeli nie, jakie są przyczyny braku takiej możliwości?
16. Czy przeprowadzono analizę potencjalnych korzyści gospodarczych i turystycznych wynikających z udostępnienia korony zapory zbiornika Klimkówka dla mieszkańców i turystów? Jeżeli tak, jakie są jej wyniki?
17. Jakie konkretne działania i w jakim terminie zostaną podjęte w celu zapewnienia długoterminowego bezpieczeństwa wodnego mieszkańców korzystających z zasobów rzeki Ropy, przy jednoczesnym zapewnieniu racjonalnego wykorzystania pozostałych funkcji zbiornika Klimkówka, w tym produkcji energii i rozwoju turystycznego regionu?